Dualizm insoniyatning ilk diniy e’tiqodlaridan biri bo‘lib, eramizdan oldingn IV - I asrlarda Xorazm qudratli va rivojlangan davlatga aylanadi, ilohlar dunyosi ham yaxshilar va yomonlarga bo‘linadi. Borliq yaratilishida egizaklar roli bo‘ri e’tiqodi, og’zi pastga qaratib komilgan kozalar yo‘ldosh bola bilan tenglashtirilgan bir nechta egizak tuqqan ayolni "jannati" deyishgan, dualizm Avestoda eng mukammal shakl va mazmunga erishadi. Tura nomini olgan sak va massaget qabilalari, Zardushtiylik dualizmi yahudiy va nasroniy dinlarining shakllanishiga ham ta’sir o‘tkazgan. Tafakkurining ibtidoiy shakllanish pallasida barcha xalqlar dunyoni dualizm asosida anglash bosqichidan o‘tadi. Dualizm insonning eng ilk diniy e’tiqodlaridan bo‘lib, avvaliga, bir guruh insonlar o‘zga guruhga qaramaqarshi qo‘yilgan, keyin esa, yorug‘likqorong‘lik, yaxshi va yomon hayvonlar, kuntun, issiqsovug‘, yozqish, hayotolim, ochto‘q, sog‘kasal, umuman olganda, yaxshilik va yomonlik tushunchasi vujudga kel