Шарк мутафаккирларининг IX-XV asrlarda psixologik go'yalariga oid ma'lumotlar. Bu asarlarda Abul-‘Izz ibn Isma’il ibn Rajab taraqqiy etgan va hujum qilayotgan Qur'oni Karim tafsirining maqbul olimlari Abu al-Hasan al-Ash'ari va Abu al-Hasan al-Nazzam kabi shaylar mahalliylashgan. Mana bu, musulmon g'oya go'zalari dastlabki asrda uning va'zifalari va zararliligini o'rganish ustida amal qilgan.