Mamlakatimizda yer munosabatlari rivojlanishining uzoq, va murakkab tarixiga nazar solar ekanmiz, bunda kishilik jamiyati rivojlanishining asosiy omillaridan biri hisoblangan yer munosabatlarining ham o‘ziga xos tarixiy shaklanish jarayoni mavjudligi yaqqol namoyon bo‘ladi. Qum bosish xavfi O‘rta Osiyo xalqlarini sug‘oriladigan madaniy yerlarning har bir qarichini saqlab qolish uchun tinmay mehnat qilishga o‘rgatgan. Kuch-g‘ayrat ozgina fursatga kamaysa yoki tuproqni qumdan saqlashdagi kurash to‘xtab qolsa, buning jazosi muqarrar sodir bo‘lardi. Irrigatsiya inshootlari qurish madaniy yer maydonlarini va daraxtzorlarni kengaytirish, bog‘lar va o‘zumzorlar barpo etish O‘rga Osiyo aholisining bu yerdagi mavjud sivilizatsiya tarixidagi asosiy tashvishi bo‘lgan. Bu narsa ularni har tomondan o‘rab turgan qumlar hamlasiga qarshi ishonchli himoya edi. Hukumat irrigatsiya inshootlari g‘amida bo‘lsa hosildor voha davlatlarning gullab-yashnashidek mukofotga sazovor bo‘lardi. Agarda bu ishlar to‘xtab qoladigan bo‘lsa, hukmdor xonadon ag‘darilib tashlanishi va shundan keyingi o‘zaro urushlar natijasidami, yoki o‘zoq davom etadigan tabiiy ofatlar natijasidami, bir zamonlar gullab-yashnagan davlatlardan qum ostida ko‘milib ketgan harobalargina qolardi. Bu fikrni keyingi yillari mamlakatimiz hududida olib borilayoggan arxeologik qazilmalar natijalari to‘la tasdiqlaydi.