O’rta asrning muhim madaniyat o’choqlaridan biri Vizantiya davlatidir. Sharqiy Rim imperiyasida 395 yili vujudga kelgan bu davlat 1453 yilgacha yashadi. Varvarlar xujumidan bir muncha chetda bo’lgan bu davlat uzoq vaqt antik hayoti va madaniyati an’analarini saqlagan xolda, asta sekinlik bilan yangi farmasiyaga-feodalizmga o’ta boshladi. Bu yerda antik arxitektura an’analari e’zozlandi va davom ettirildi. Shu bilan birga, bu an’analar mustahkamlanib borayotgan feodalizm qoyalari, xristian dini idealogiyasi bilan boyitildi. Vizantiya arxitekturasida ideal obrazga ega bo’lgan munosabat o’z kiymatini saqlab qoldi. Vizantiya me’morchiligining o’ziga xos tomonlarini IV asrda uning maydoniga xristian dinining kirib kela boshlagan davridan shakllana boshladi. Bu xususiyat Vizantiyaning dastlabki gullagan davri VI-VII asrlarda yaqqol namoyon bo’ldi. Konstantinopol bu davrda katta Vizantiya imperiyasining faqat siyosiy markazi emas, balki madaniy o’chog’iga ham aylandi. «Ikkinchi Rim» deb nom olgan bu shaharda monumental qurilish san’ati rivojlandi. Bu yerda xashamatli monastir va ibodatxonalar ansambilini yaratish yetakchi o’rinni egallaydi. Bu ansambl tiplari rang-barang. Ayniqsa, Vizantiya uchun antik i