Suv o'tlarining tabiatda va inson hayotidagi ahamiyati, ulardan foydalanish. TAQRIZ Mavzuning dolzarbligi_____________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________ Yutuqlari __________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________________________ Kurs ishi kamchiliklari____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Xulosa (himoyaga tavsiya etiladi, himoyaga tavsiya etilmaydi)____________________________________________________________________________________________________________________________ Ilmiy rahbar:_______________________________________ ___________ (F.I.Sh., imzo) Mavzu:Suv o'tlarining tabiatda va inson hayotidagi ahamiyati, ulardan foydalanish. MUNDARIJA KIRISH……………….……………………………………………...…........…3 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 12.08.2020 yildagi PQ-4805-son I.BOB. Suv o‘tlarining biologik tavsifi va turlari………......................…..…5 1.1.Suv o‘tlarining tabiatdagi ahamiyati……………………………………..8 1.2. Suv havzalarining o‘zini tozalash jarayonidagi roli…………………..16 II. BOB. Suv o‘tlarining oziq-ovqat sanoatidagi qo‘llanilishi………….…19 2.1. Suv o‘tlarini o‘rganish va undan foydalanishda mavjud muammolar…………………………………………………………………...22 2.2.Inson faoliyati tufayli suv o‘tlarining kamayib borishi………………...26 2.3. Suv o‘tlaridan barqaror foydalanish yo‘llari……………………..……28 Xulosa.................................................................................................................30 Adabiyotlar........................................................................................................32 KIRISH Suv muhitida yashovchi organizmlar orasida suv o‘tlari (ya’ni algalar) alohida o‘rin tutadi. Ular mikroskopik bir hujayrali shakllardan tortib, ko‘zga ko‘rinadigan va bir necha metrgacha cho‘zilgan yirik ko‘p hujayrali turlargacha mavjud bo‘lgan, o‘zida murakkab biologik va ekologik xususiyatlarni mujassamlashtirgan tirik organizmlardir. Suv o‘tlari fotosintez jarayonida ishtirok etib, sayyoramizdagi kislorodning katta qismini ishlab chiqaradi va hayot uchun zarur bo‘lgan ekologik barqarorlikni ta’minlovchi asosiy organizmlardan biri hisoblanadi. Odamzod qadimdan tabiat bilan chambarchas aloqada bo‘lib yashab kelgan. Tabiiy boyliklardan foydalanishda inson har doim o‘z ehtiyojini qondirishni asosiy maqsad qilgan. Shu jihatdan qaralganda, suv o‘tlari inson hayotida o‘ziga xos o‘rin egallagan. Ularning dorivor xususiyatlari, oziq-ovqat sanoatidagi o‘rni, ekologik muhitni sog‘lomlashtirishdagi hissasi tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, zamonaviy ilm-fan taraqqiyoti bilan bog‘liq holda suv o‘tlari biotexnologiya, farmatsevtika, kosmetika, energetika va boshqa ko‘plab sohalarda muhim resurs sifatida keng qo‘llanilmoqda. Bugungi ekologik muammolar fonida suv o‘tlarining tabiiy muhitni barqarorlashtirishdagi roli tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Global isish, suv havzalarining ifloslanishi, bioxilma-xillikning kamayishi, kislorod balansining buzilishi kabi muammolarni bartaraf etishda suv o‘tlari asosiy tabiiy regulyatorlardan biri sifatida qaralmoqda. Shuning uchun suv o‘tlari faqatgina biologik xilma-xillik jihatidan emas, balki ekologik, iqtisodiy va ilmiy jihatdan ham keng o‘rganilmoqda. Suv o‘tlari sayyoramizda eng qadimiy fotosintez qiluvchi organizmlar sirasiga kiradi. Ular 2 milliard yildan ortiq vaqt mobaynida evolyutsiya bosqichlaridan o‘tib, bugungi kunda 30 mingdan ortiq turi aniqlangan. Shu bois ular “dengiz o‘rmonlari” deb ataladi, chunki ular suv ostida haqiqiy yashil massani hosil qiladi va ko‘plab suv jonzotlari uchun yashash, oziqlanish va ko‘payish muhitini yaratadi. Suv o‘tlari tarkibida oqsil, uglevod, vitamin va minerallar miqdori yuqori bo‘lgani uchun ular inson salomatligi uchun foydali tabiiy manba hisoblanadi. Masalan, Spirulina va Chlorella kabi suv o‘tlarining biologik faol qo‘shimchalar sifatida ishlatilishi zamonaviy tibbiyotda keng tarqalgan. Suv o‘tlari nafaqat tabiiy manba, balki iqtisodiy foyda beruvchi resurs sifatida ham ahamiyatlidir. Dunyodagi bir qator mamlakatlar — ayniqsa, Yaponiya, Xitoy, Janubiy Koreya, AQSh va Evropa Ittifoqi davlatlari — suv o‘tlari yetishtirish va qayta ishlash bo‘yicha yirik sanoat tarmoqlariga ega. Bu sohalarda suv o‘tlaridan tayyorlangan mahsulotlar oziq-ovqat, hayvonlar uchun yem-xashak, o‘g‘it, kosmetika vositalari, tibbiyot preparatlari va hatto bioyoqilg‘i ishlab chiqarishda foydalaniladi. Bu esa suv o‘tlarini faqatgina biologik emas, balki iqtisodiy va strategik resurs sifatida ham ko‘rsatadi. Yana bir muhim jihat shundaki, suv o‘tlari ekologik tozalovchi vazifasini ham bajaradi. Ular suvdagi zararli moddalarni o‘zlashtirib, suvni tabiiy tarzda filtrlashga qodir. Ayniqsa, sanoat chiqindilari, qishloq xo‘jaligi kimyoviy moddalari bilan ifloslangan suv havzalarida suv o‘tlari muvozanatni tiklashda samarali vosita hisoblanadi. Shu bilan birga, suv o‘tlarining haddan tashqari ko‘payib ketishi ham ba’zi ekologik muammolarni yuzaga keltiradi. Bu holat “eutrofikatsiya” deb ataladi va bu jarayonda kislorod tanqisligi paydo bo‘lib, boshqa suv jonzotlari hayotiga xavf tug‘diradi. Demak, suv o‘tlari bilan bog‘liq har qanday jarayon — ularni ko‘paytirish, yig‘ish, qayta ishlash — ilmiy yondashuv va ekologik muvozanatni hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. O‘zbekistonning o‘zida ham suv o‘tlariga qiziqish ortib bormoqda. Mamlakatimizda mavjud ko‘llar, daryolar, suv omborlari va boshqa suv havzalari bu yo‘nalishda katta salohiyatga ega.