1-BOB. YOQILG’I VA SURKOV MOYLARI ULARNI TOZALASH USULLARI VA QO’LLANILADIGAN PRISADKA QO’SHIMCHALAR 1-MAVZU: YOQILG’I VA SURKOV MOYLARNI TOZALASH, JARAYONLARNING MAQSADI VA ULARNI RIVOJI Reja: Neftning distilyat va qoldiq moylarini tozalash usuliga ko’ra guruhlari.Mineral surkov moylarini vazifasiga ko’ra turlari. Neft moylari yuqori temperatura (300 – 6000C) da qaynovchi fraksiyalar bo’lib, ularning tarkibida parafinlar, naftenlar, aromatik va ularning suyuq uglevodorodli aralashmalari, oltingugurt, azot va kislorodning birikmalari hamda juda kam miqdorda metallar (vannadiy, nikel, temir, mis) ham bo’ladi. Neft moylari distillyatli, qoldiq va kompaundirlangan moylarga bo’linadi. Olinish yo’li va sifatiga ko’ra oq moylar, izolyatsiya, konservatsion va surkov moylariga bo’linadi. Neftning distilyat va qoldiq moylari tozalash usuliga ko’ra mineral surkov moylari quyidagi moylarga bo’linadi: Ishqorda tozalangan, ya`ni ishqor yordamida moy distilyati tarkibidan naften kislotalar ajratiladi; Kislota - ishqorli tozalangan, bunda distilyatli moylar sulfat kislota bilan ishlov berilib, uning tarkibidan smolali moddalar va to’yinmagan uglevodorodlar ajratiladi. Keyin sulfat kislota qoldiqlarini yuvish uchun ishqor qo’llaniladi. Kislota – kontaktli tozalangan, ya`ni distilyat va qoldiq neft moylari sulfat kislotada ishlov berish orqali olingan moyda keyingi tozalash jarayonida oqartiruvchi qum tuproqda yuqori temperaturada sulfat kislota qoldiqlari parchalanishi va ajratilishi uchun o’tkaziladi; Selektiv tozalangan, bu moylar selektiv erituvchilar yordamida tozalangan bo’lib, uning tarkibidagi keraksiz (noo’rin) uglevodorodlar va smolali moddalarni eritib olish bilan tozalangandir15. Mineral surkov moylari vazifasiga ko’ra quyidagi moylarga bo’linadi: Industrial moylari; Ichki yonuv dvigatel moylari; Bug’ mashina moylari; Maxsus moylar. Industrial moylar – fabrika, zavodlarda va qishloq xo’jaligi mashina va mehanizmlarini moylash uchun qo’llaniladi. Industrial moylar umumiy sinflanishiga ko’ra quyidagilarga bo’linadi: 1-jadval