ISHQORIY METALLAR ATOMLARI Umumiy tushunchalar. Vodorod atomi eng oddiy atom hisob­lanadi, uni o‘rganish, hisoblashda ham oddiy analitik usullaridan foydalanish mumkin. Boshqa atomlar tuzilishi esa murakkab bo‘lib, ularni o‘rganishda yaqinlashish (taqribiy) usullardan foydalaniladi. Lekin ishqoriy metallar (litiy, natriy, kaliy, rubidiy, seziy) atomlari o‘rganilganda nisbatan oddiyroq usul bilan natijalar olish mumkin, bu esa ularning atom tuzilishalari bilan bog‘liq. Ishqoriy metallar Mendeleev elementlar davriy tizimida inert gazlardan keyin joylash­gan: litiy geliydan keyin, natriy neondan keyin, kaliy argondan keyin va boshqalar. Inert gazlar atomlari juda barqaror bo‘lib, ularni ionlashtirish uchun katta energiya talab qilinadi. Ishqoriy metallar atomlari tashqi elektron qobig‘ida bitta elektron bo‘lib, bir valent­lidirlar. Ularni osonlikcha ionlashtirish mumkin, ionlashtirishga katta energiya talab qilinmaydi. Agar ishqoriy metall atomi Z elektronlar soniga ega bo‘lsa, atomning Z–1 elektronlari inert gazlar atomi tuzilishini hosil qiladi. Oxirgi qobiqdagi elektron esa boshqa elektronlar va yadro bilan kuchsiz bog‘langan bo‘ladi. Shunday qilib, ishqoriy metall atomining Z–1 elektroni yadro bilan zaryadi Zae bo‘l­gan barqaror o‘zakni hosil qiladi. Bu esa zaryadi Zae bo‘lgan yadroga o‘xshaydi. Bunday yadroga effektiv yadro va Zae – zaryadga effektiv zaryad deyiladi. Atom tashqi qobig‘idagi bitta elektron (valent elektron) effektiv yadro elektr maydonida harakatlanadi.