«Mexanikanıń altın qádesi» «Hár qanday mexanikalıq mexanizm kúshten neshe ese utıs beretuǵın bolsa, joldan sonsha ese uttıradı» Aldıńǵı temada qanday da bir júkti belgili bir biyiklikke kóteriwde mexanizmniń awırlıǵın, olardaǵı súykeliwlerdi esapqa almadıq. Bular esapqa alınatuǵın bolsa, massalı júkti h biyiklikke kóteriwde jumısqa salıstırǵanda ádewir kóp jumıs () orınlaw zárúrligi kelip shıǵadı. jumıs paydalı jumıs dep ataladı. – ulıwma orınlanǵan jumıs dep atalıp, dan dúziledi. – súykeliwlerdi jeńiw, mexanizmniń ózin de kóteriw hám t.b. lardı orınlaw menen baylanıslı qosımsha jumıslar. Paydalı jumıs () tıń ulıwma jumısqa () qatnası menen ólshenetuǵın shama mexanizmniń paydalı jumıs koefficienti delinedi. (eta) - paydalı jumıs koefficienti (qısqasha PJK). Kóbinese PJK procentlerde ańlatıladı: Hár qanday mexanizmniń PJK i 100% ten kem boladı (tómendegi kestege qarań). Qozǵalmalı yaki qozǵalmas blok94–98%Rıchag-vintli domkrat95–97%Qolda aylandırılatuǵın lebyodka80%Vintli domkrat30–40%P.J.K. arttırıw ushın mexanizmniń awırlıǵı, ondaǵı súykeliwlerdi kemeytiwge háreket etiledi. Konstrukciyaları jetilistiriledi. Taza temanı bekkemlew: Ámeliy tapsırma Ilmekli taxtashanı alıp onı dinamometrge ildirip, awırlıǵı tı ólsheń. Taxtasha ildirilgen dinamometrdi áste joqarıǵa kóterip kóriń. Stol yaki uzın sızǵısh járdeminde qıya tegislik payda etiń. Taxtashanı sızǵısh ústinde tegis júrgizip, dinamometr kórsetiwin jazıp alıń. Qıya tegislik biyikligi tı hám uzınlıǵı ti ólshep alıń. Alınǵan maǵlıwmatlardan paydalanıp, qıya tegisliktiń P.J.K. in formuladan esaplań. Sorawlar1-topar: Mexanikanıń altın qádesin shıǵırıq mısalında dálilleń.PJK formulası qanday? 2-topar: Ápiwayı mexanizmler ne ushın jumıstan utıs bermeydi?PJK niń formulasınan paydalı jumıstı tabıń. 3-topar: Qıya tegisliktiń uzınlıǵı arttırılatuǵın bolsa, onıń PJK i qalay ózgeredi?PJK niń formulasınan ulıwma jumıstı tabıń. Máseleler1-topar: Qıya tegislikten júkti biyiklikke kóteriwde 20 jumıs orınlandı. Bunda PJK 80% bolǵan mexanizmnen paydalanıldı. Paydalı jumıstı tabıń. (Juwabı: 16 )Qurılmanıń tolıq jumısı 4 paydalı jumısı bolsa 3600 . Onıń PJK n tabıń. (Juwabı: 90%) 2-topar: Mashinanıń ulıwma jumısı 200 paydalı jumısı bolsa 160 . Onıń PJK n tabıń. (Juwabı: 80%)Generatordıń ulıwma jumısı 20 . PJK bolsa 75 % ǵa teń. Onıń paydalı jumısın tabıń. (Juwabı: 15 ) 3-topar: Generatordıń ulıwma jumısı 200 . PJK bolsa 75 % ǵa teń. Onıń paydalı jumısın tabıń. (Juwabı: 150 )Qurılmanıń tolıq jumısı 40 paydalı jumısı bolsa 20 . Onıń PJK n tabıń. (Juwabı: 50%)