Naydıń ishindegigazdi arnawlı nasosta sorıp, ondaǵı gaz molekulaları sanın sonday dárejege jetkiziw múmkin, bunda gaz molekulaları bir diywaldan ekinshi diywalǵa derlik bir-biri menen soqlıǵıspastan jetip baradı. Naydaǵı gazdiń bunday halatı vakuum dep ataladı. Amerikalı fizik Tomas Edison vakuumda elektr togınıń ótiw procesin úyrengen. Tomas Edison (1847–1931) VakuumOl eki elektrod ornatılǵan shiyshe kolba ishinde vakuum payda etip, elektrodlardıń birewintok dereginiń keri polyusine, ekinshi elektrodtı galvanometr arqalı tok dereginiń oń polyusına jalǵaǵan. Dáslep, ol strelkası ózgermegenligin kórip, vakuumnan tok ótpeytuǵınlıǵın baqlaydı. Soń tok dereginiń keri polyusına jalǵanǵan elektrod qızdırılǵanda vakuumda elektr togınıń payda bolǵanlıǵın, yaǵnıy galvanometr strelkasınıń aǵıwı vakuumnan tok ótetuǵınlıǵın tastıyıqlaydı. Qızdırılǵan metallardan elektronlardıń ajıralıp shıǵıwı termoelektron emissiya delinedi. Demek, vakuumda payda bolǵan elektr togı elektrodlardan ajıralıp shıqqan elektronlardan ibarat. Qızdırılıp atırǵan elektrodtı katod dep ataymız hám ol tok dereginiń keri polyusına jalǵanadı. Suwıq elektrodtı bolsa, anod dep ataymız hám ol derektiń oń polyusına jalǵanadı. Elektron lampanıń dúzilisiKatod hám anod kepserlengen vakuumlı kolba (nay) ǵa eki elektrodlı elektron lampa yamasa diod delinedi. Vakuumlı diodtıń ulıwma kórinisi hám elektr sxeması tómendegi súwrette berilgen. Ótken ásirde elektron lampalar elektronika tarawında jetekshi orındı iyelegen hám olardan radio, televizor, kompyuter, sanaat elektronikasında paydalanılǵan. Ilim hám texnikanıń tez pát penen rawajlanıwı nátiyjesinde búgingi kúnde vakuumlı lampalardıń ornına zamanagóy hám de az energiya jumsalıwshı yarımótkizgishlerden jasalǵan ásbaplar qollanılmaqta. Yarımótkizgishler