








Davlat va huquq nazariyasi fanidan savollarga javoblar
Mahsulot tavsifi
Davlat va huquq nazariyasi fanidan savollarga javoblar 1. Ҳуқуқ ижодкорлиги тушунчасини изоҳлаб беринг. Huquq ijodkorligi – vakolatli davlat idoralari va mansabdor shaxslarning (referendum chog‘ida – butun xalqning) huquq normalarini o‘rnatish, o‘zgartirish, takomillashtirish va bekor qilishga yo‘naltirilgan maxsus faoliyatidir. Huquq ijodkorligi faoliyatiga nafaqat yangi huquqiy normalar o‘rnatish, balki ilgari chiqarilgan normativ-huquqiy qoidalarni o‘zgartirish va bekor qilish ham kiradi. Huquq ijodkorligi tufayli vujudga keltiriladigan huquq normalari davlat idoralarining turli xil rasmiy hujjatlarida aks ettiriladi. Bunday rasmiy hujjatlar normativ-huquqiy hujjatlar deb ataladi. Huquq ijodkorligi davlat xarakteriga ega bo‘lgan aktiv faoliyatdir. 2. Ҳуқуқ ижодкорлиги жараёнида юридик техниканинг ролини атрофлича ёритиб беринг. Huquq ijodkorlik faoliyati o‘z mohiyatiga ko‘ra davlat irodasini ifodalash bilan bog‘liq. Davlat tashkiliy kuch bo‘lsa, huquq yuridik qoida shakliga kirgan irodadir. Huquq ijodkorligi o‘z mazmuniga ikki toifa harakatni qamrab oladi: birinchidan, huquq ijod etuvchi organlarning normativ hujjat loyihasini tayyorlash bo‘yicha harakatlari, ya’ni loyihani ishlab chiqish to‘g‘risidagi qarorni qabul qilish; loyihani tayyorlash; 160 loyihani muhokama etish; uni manfaatdor idoralar bilan kelishib olish va qo‘shimcha ishlov berish. Ikkinchidan, bu toifaga normativ hujjatni chiqarish bo‘yicha harakatlar kiradi: huquqiy hujjat loyihasini huquqni ijod etuvchi organ muhokamasiga kiritish; huquq ijod etuvchi organ tomonidan loyihani muhokama etish; normativhuquqiy hujjatlarni qabul qilish va uni e’lon qilish (nashr etish). 3. Ҳуқуқ ижодкорлигининг турларини ифодаланг ва уларга изоҳ беринг. Huquq ijodkorligining quyidagi turlari mavjud: 1. Xalqning bevosita huquq ijodkorligi. Xalq tomonidan amalga oshiriladigan huquq ijodkorligining eng yorqin ifodasi referendum – davlat va jamiyat hayotining o‘ta muhim masalalari bo‘yicha umumxalq ovoz berishidir. Referendum huquq ijod etishning alohida shakli sifatida xalqning bevosita iroda bayon etishi hisoblanadi. Bu huquqiy normalar yaratishning o‘ta nufuzli turi bo‘lib, referendum natijalari davlat hokimiyat idoralarining bironbir tarzdagi tasdiqlashiga muhtoj emas. Referendum yo‘li bilan qabul qilingan hujjat mamlakat hududida oliy yuridik kuchga ega bo‘ladi va faqat referendum orqali bekor qilinishi yoki o‘zgartirilishi mumkin (O‘zbekiston Respublikasining «Referendum to‘g‘risida»gi qonunining 1-moddasi). 2. Davlat idoralarining huquq ijodkorligi. Bu huquq ijodkorligining asosiy, eng keng tarqalgan, aniq maqsadga yo‘naltirilgan turidir. Davlat idoralarining vazifasi, vakolatlari hamda faoliyat yo‘nalishlari qonunda belgilab qo‘yiladi. Ana shu yuridik vakolatlar doirasida har bir davlat idorasi normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi. Ularning vakolatlari darajasi va ko‘lami normativ hujjatlarning yuridik kuchini, o‘zaro mutanosiblik (ierarxik) munosabatlarini belgilab beradi. Odatda, davlat idoralari huquqiy maqomini belgilovchi yuridik aktda (Konstitutsiya, qonun, farmon yoki nizomda) ular qanday yuridik kuchga ega bo‘lgan normativhuquqiy akt qabul qilishi belgilab qo‘yiladi. Masalan, O‘zbekiston Konstitutsiyasining 84-moddasiga ko‘ra Oliy Majlis qonun qabul qiladi; 94-moddasiga ko‘ra Prezident farmon, qaror va farmoyish chiqaradi; 98-moddasiga muvofiq Vazirlar Mahkamasi Oliy Majlis va Prezident hujjalari ijrosini ta’minlash uchun qaror va farmoyishlar chiqaradi. 3. Mansabdor shaxslarning huquq ijodkorligi. Avvalo, mansabdor shaxs tushunchasini aniqlab olish lozim, chunki amaldagi qonunchilikda unga tegishli ta’rif berilmagan. Chamasi, mansabdor shaxs – bu davlat hokimiyat yoki boshqaruv idorasida yoxud nodavlat tashkilotida muayyan lavozimni egallagan, unga yuklangan funksiyalarni bajarish uchun huquqiy hujjatlar qabul qilish va amalga oshirish vakolatiga ega bo‘lgan shaxsdir.
Teglar
Davlat va huquq nazariyasi fanidan savollarga javoblar
Muallif
Soffchi PhD
Tasdiqlangan sotuvchi