Investitsiyalarni jalb etish va ulardan foydalanishning iqtisodiy samaradorligi Investitsiyalarni jalb etish va ulardan foydalanishning iqtisodiy samaradorligi Reja: Kirish 1-bob Investitsiyalarni jalb etish orqali kichik biznes va xususiy tadbirkorlik rivojining nazariy asoslari 1.1 investitsiya tushunchasi va uning iqtisodiyotdagi o`rni 1.2 Investitsiyalarni jalb etish , tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlari 1.3 Ichki va tashqi investitsiyalar faoliyatining nazariy asoslari 2-bob Investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligi va ularni baholash 2.1 Iqtisodiy samaradorlikni baxolash usullari 2.2 Investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligiga tasir etuvchi omillar taxlili 2.3 Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar Kirish Kurs ishining dolzarbligi Ma’lumki, mamlakat iqtisodiyotining taraqqiyoti bevosita investitsiyalar oqimiga bog‘liq. Bu borada mamlakatimizda mazkur sohani rivojlantirishga qaratilgan sezilarli ishlar amalga oshirilmoqda. Bu borada qabul qilingan Harakatlar strategiyasida ilgari surilgan g‘oyalarni hayotga joriy etish, qolaversa mamlakatimiz iqtisodiyotini tarkibiy o‘zgartirish, tarmoqlarni modernizatsiya qilish, texnik va texnologik yangilashga doir loyihalarni amalga oshirish uchun xorijiy investitsiyalarni jalb qilish hamda investorlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Darhaqiqat, 2021-yilning o‘zida barcha manbalar hisobidan o‘zlashtirilgan investitsiyalarning qariyb 41 foizini to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy sarmoyalar tashkil etdi. Shuningdek, sanoati rivojlanmagan, olis tumanlarga ham katta investitsiyalar kirib bordi. Umumiy qiymati 5,9 milliard dollar bo‘lgan 201 ta tarmoq va 189 ta hududiy loyihalar ishga tushirilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatgich 2022-yilda 1679 ta xususiy va to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiya loyihalari amalga oshirilishiga zamin yaratdi. Mazkur dasturga asosan shu yilda qariyib 300 trillion 500 milliard so‘m, jumladan 8,1 milliard dollar miqdorida to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlar o‘zlashtirilganligini alohida ta’kidlash zarur hisoblanadi. Investitsiya faoliyatining samarali tashkil etilishi uning huquqiy jihatdan ta’minlanganlik darajasiga ham bog‘liqdir. Kurs ishining maqsadi va vazifasi To‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarni jalb etish uchun qulay investitsiya muhitini shakllantirish, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning samarali faoliyat yuritishi uchun bir qator islohotlar amalga oshirish .Shuningdek investitsiyalarni jalb qilish jarayonida mintaqalarning iqtidorini har tomonlama baholash va ushbu jarayonni zamonaviy iqtisodiy mexanizmlar orqali rivojlantirish zaruratini shakllantirish. Shu bilan birga, investitsiyalardan oqilona foydalanishning mahalliy va milliy darajada iqtisodiy samaradorligini tahlil qilish va ushbu samaradorlikni oshirish uchun ilmiy asoslangan usullarni ishlab chiqish. Shuningdek mintaqalarda iqtisodiy o‘sishga erishish uchun investitsiya resurslaridan oqilona foydalanish, va mahalliy imkoniyatlardan samarali foydalanishni ta’minlash muhim bo‘lib hisoblanadi. Jahon miqyosida investitsiyalar uchun raqobat kuchayib borayotgan vaqtda, mintaqalarga investorlarni jalb qilish uchun samarali strategiyalar ishlab chiqish zarurati tug‘ilmoqda. Investitsiyalarning zamonaviy iqtisodiyot uchun innovasion yo‘nalishlarga qaratilishi mintaqaviy rivojlanishning asosiy drayverlaridan biri hisoblanadi. Investitsiyalarni to‘g‘ri boshqarish mintaqalarning barqaror rivojlanishi va ijtimoiy-iqtisodiy farovonligini ta’minlashga xizmat qiladi. So‘nggi yillarda xalqaro investitsiya oqimlarida sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Masalan, 2018-yilda O‘zbekistonda 21 trillion so‘m va 1 milliard AQSh dollariga teng 76 mingta loyiha amalga oshirildi . Dunyo bo‘ylab mintaqalar o‘rtasida investitsiyalarni jalb qilish bo‘yicha raqobat kuchaymoqda. Bu jarayonda mintaqalar o‘z iqtisodiy salohiyatini oshirish va investorlar uchun jozibador sharoitlar yaratishga intilmoqda. Masalan, O‘zbekiston sanoat tarmoqlariga investitsiyalarni jalb qilish va ulardan samarali foydalanish bo‘yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini oshirish mintaqaviy rivojlanishning muhim omili hisoblanadi. Bu borada ilmiy tadqiqotlar investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini oshirish yo‘llarini o‘rganmoqda. Yangi O‘zbekistonni barpo etish jarayonida mintaqa resurslari va imkoniyatlaridan samarali foydalanish, innovasion texnologiyalar joriy etish va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni qo‘llab-quvvatlash maqsadida investitsiyalar asosiy vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Bugungi kunda investitsiyalarni jalb etish tizimini takomillashtirish nafaqat iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, balki Yangi O‘zbekistonning global iqtisodiy makonda o‘z o‘rnini mustahkamlash uchun muhim omil sifatida qaralmoqda. Kurs ishi tuzilmasining tavsifi. Kirish, 2 ta bob, 6 ta reja, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. 1-bob: Investitsiyalarni jalb etish orqali kichik biznes va xususiy tadbirkorlik rivojining nazariy asoslari 1.1 Investitsiya tushunchasi va uning iqtisodiyotdagi o‘rni Investitsiya — bu iqtisodiyotning turli sohalariga kapital kiritish bo‘lib, u orqali kelgusida daromad olish yoki ijtimoiy samaraga erishish maqsad qilinadi. Investitsiyalar iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayverlaridan biri bo‘lib, yangi ish o‘rinlari yaratish, texnologiyalarni joriy etish va mahsulot sifati va raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Investitsiyalash muammolarining tadqiqoti doimo iqtisodiy fan diqqat markazida turadi. Bu investitsiyalarning umumiy iqtisodiy o`sish jarayonini aniqlagan xolda xo`jalik faoliyatining eng chuqur asoslariga qadar tortilishi bilan belgilanadi. Aniqlangan O`zbekistondagi investitsiyalar bilan boglik barcha tushunchalar nisbatan yaqinda qo`llanila boshladi. Shu sababli ularni tushuntirish mazkur muammoni izoxlashning zaruriy sharti xisoblanadi. Investitsiyalar tushunchasi (lotincha “investio” so`zidan olingan bo`lib , “kiyintirish” , “o`rab olish” ,yoki “ resurslarni biror narsaga sarflash” ) degan manolarni anglatadi . Amalda xar qanday lugatda mamlakat ichkarisida va xorijda iqtisodiyot tarmoqlariga kapital qo`yish sifatida talqin qilinadi .Bu tarif “ Investitsiya faoliyati to`grisida”gi , “ Korxonalar ,birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliqlar to`grisida”gi , “ Chet el investitsiyalari to`grisida”gi qonunlarida ko`rsatilganidek aniqlashtiriladi. Investitsiya – xo`jalik operatsiyasi bo`lib u asosiy fondlar , nomoddiy aktivlar ,korporativ xuquqlar va qimmatli qogozlarni asosiy vositalar va mol mulkka ayriboshlashni ko`zda tutadigan xo`jalik operatsiyasidir . Ayiriboshlash qimmatliklari yoki vositalari deganda respublika qonunchiligiga ko`ra , quyidagilar ko`zda tutiladi: - pul va boshqa moliyaviy mablag`lar , shu jumladan kreditlar , paylar, aksiyalar va boshka qimmatli qog`ozlar . -ko`char va ko`chmas mol-mulk (binolar ,inshootlar,uskunalar va boshqa moddiy boyliklar)xamda ularga doir xuquqlar . Investitsiyalar shakliga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar – aktivlarni ishlab chiqarishga yoki biznesni rivojlantirishga yo‘naltirilgan mablag‘lar. 2. Portfel investitsiyalari – aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatli qog‘ozlarga sarmoya kiritish. 3. Intellektual investitsiyalar – ta’lim, innovatsiya va tadqiqotlarga sarflanadigan mablag‘lar. 4. Davlat investitsiyalari – infratuzilma yoki ijtimoiy soha rivojiga davlat tomonidan yo‘naltirilgan resurslar. 1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar –To‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar (Foreign Direct Investment, FDI) — bu sarmoyalarning bir shakli bo‘lib, uning doirasida sarmoyador xorijdagi yoki ichki bozordagi korxonalarga bevosita mablag‘ yo‘naltiradi va ularning boshqaruv jarayonida qatnashadi. Bu investitsiya shakli ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, savdo va boshqa sohalardagi biznes faoliyatga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq bo‘ladi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar turlari: 1. Yangi korxonalar yaratish (Greenfield Investments): Yangidan ishlab chiqarish zavodlari, ofislar yoki korxonalar qurishga sarmoya kiritish. Bunday investitsiyalar hududning iqtisodiy taraqqiyotiga yordam beradi. 2. Qo‘shma korxonalar (Joint Ventures):