Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish sharoitida davlat boshqaruvini takomillashtirishning asosiy yo’llari Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish sharoitida davlat boshqaruvini takomillashtirishning asosiy yo’llari MUNDARIJA KIRISH…………………………………………………..........................................3 I.BOB. Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish sharoitida davlat boshqaruvini takomillashtirishning asosiy yo’llari Demokratiya tushunchasi, tarixi va uning mohiyati…………………………9Demokratik o’zgarishlarni yanada chuqurlashtirishning muhim ustuvor yo’nalishi…………………………………………...……………………………..13O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va rivojlanishi...............................................................................................................16II BOB. Bizning bosh maqsadimiz jamiatni demokratlashtirish va modernizatsiya qilish 2.1. Demokratik jamiyat qurishning o’zbek modeli……………………………...19 2.2.Mamlakatni modernizatsiya va isloh qilishning yo’llari……………………..24 III BOB.Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiyalash maqsad va vazifalarini amalga oshirish dasturi haqida 3.1 O’zbekistonda huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatni rivojlantirish konsepsiyasining demokratik asoslari…………………………………….………31 3.2.Davlat hokimyati va boshqaruvini modernizatsiyalash …………………….42 Xulosa………………………………………………………………………….…45 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………………….…………50 Kirish O’zbekiston mustaqillikka erishgach, xalqimizning ijtimoiy adolat, huquqiy tenglik, insonparvarlik va ezgulik tamoyillari qaror topgan, yuksak ma’naviyatli va ma’rifatli jamiyat qurishdek asosiy orzu-umidlarini ro’yobga chiqarish imkoniyati paydo bo’ldi. Prezident Islom Karimov ta’biri bilan aytganda, 90-yillar boshida jamiyatimiz tarixiy chorahada turgan, mamlakatni siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va ma’naviy kamol toptiruvchi o’z milliy taraqqiyot yo’limizni ishlab chiqishimiz zarur edi. Zero, o’sha murakkab va ma’suliyatli palladagi qarorlarimiz zamondoshlarimizning taqdirinigina emas, balki ularning farzandlari, nevaralari, kelajak avlodlarining,taqdirini ham belgilab berar edi. Islom Karimov O’zbekistonning milliy demokratik taraqqiyoti, yurt istiqboli fuqarolik jamiyati va demokratik huquqiy davlat barpo etish vazifasi bilan chambarchas bog’liq ekanligini ko’ra oladi va olimlar oldiga bu borada tub izlanishlar o’tkazish vazifasini qo’ydi. Demokratik davlat qurish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish mavzuini chuqur tahlil etish zarurati quyidagilardan kelib chiqadi. Birinchidan, O’zbekiston fuqarolik jamiyati va demokratik huquqiy davlat qurishni o’zining strategik maqsadi, deb e’lon qilinganidan keyin davlat va jamiyat qurilishida, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy, huquqiy, ma’naviy-madaniy sohalarda ulkan o’zgarishlar amalga oshirildi. Bugun ushbu tajribani ilmiy-nazariy o’rganish, tahlil qilish, erishilgan yutuqlar ko’lamini baholash va shu asosda yana olg’a siljishimizga yordam beradigan yangi vazifalarni aniqlab olish ehtiyoji tug’ilmoqda. Ikkinchidan, keyingi yillarda fuqarolik jamiyati va huquqiy davlat qurish muammolarini o’rganishga bag’ishlangan ko’plab siyosiy-nazariy, huquqiy, tarixiy asarlar chop etildi. Ammo muammoning barcha qirralarini,yo’nalishlarini qamrab olgan, bu boradagi naziy qarashlarni kechayotgan ijtimoiy o’zgarishlar bilan qiyoslab, to’ldiribumumlashtirgan xullas, O’zbekistonda fuqarolik jamiyati va huquqiy davlat qurishni yaxlit holda o’rgangan falsafiy tadqiqot ishlari hali yetarli amalga oshirilmadi. Falsafiy tadqiqotlar esa ijtimoiy jarayonlarning, jamiyat taraqqiyoti kelajagini, istiqbol yo’nalishlarini belgilab beradi, chunki falsafa Aflotun ta’biricha “butunni ko’radi va butunni idrok etadi” Uchinchidan, O’zbekistonda fuqarolik jamiyati va demokratik huquqiy davlat qurishga oid fundamental ahamiyatga eha fikrlar, g’oyalar Islom Karimovning asarlarida va nutqlarida bayon etilgan. Ammo jamiyatimizda, kishilar ongida va turmush tarzida, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ro`yobga chiqarishdagi intilishlaridagi o’zgarishlar shunday tez sodir bo’lmoqdaki, ular mavjud yondashuv va vazifalarni qaytadan aniqlab olishga undamoqda. Mustaqillik yillarida belgilab olingan yondashuv va vazifalarning ayrimlari, masalan, bozor munosabatlari endi ijtimoiy voqelikdir. Bugun jamiyatimizni g bozor munosabatlarini chuqurlashtirish asosida ijtimoiy-iqtisodiy va ma’naviy-madaniy soxalarini - nodavlat sektorni, mahaliy o’z-o’zini boshqarish institutlari faoliyatini yanada demokratlashtirish muammosini kun tatibiga qo’ymoqda. Demak jamiyatimiz sifat jihatidan farq qiluvchi yangi taraqqiyot bosqichiga o’tish arafasida turibdi. Prezidentimiz aytib o’tganlaridek, “ Bizning bugungi kundagi vazifamiz- o’tgan davrmobaynida erishilgan natijalarni yana bir bortanqidiy va xolisona baholash, xulosalar chiqarish . Bizning vazifamiz mamlakatimizni, jamiyatimizni demokratlashtirish hamda yangilash yo’lidagi harakatlarimizni sifat jihatidan yangi bosqichga ko`tarish va so’zsiz bu borada amalga oshirilgan ijoniy va samarali ishlarni qat’iyat bilan davom ettirish, ularni xalqimiz orzu qilgan marralarga yetkazishdir”. To’rtinchidan, muammoga tadqiqotlar ichida huquqshunoslarning izlanishi, ilmiy-nazariy faolligi e’tiborga loyiqdir. Aynan yuridik soha mutaxasislari fuqarolik jamiyati va huquqiy davlat qurish muammolarini keng, atroflicha tadqiq etishga intilmoqda. Shu sababli muammo falsafiy-huquqiy yondashuvni taqazo etadi. Beshinchidan, fuqarolik jamiyati va demokratik huquqiy davlat qurish konsepsiyasi markazida milliy ma’naviy-madaniy merosga, xalqimizning axloq, odob, insonparvarlik an’analariga, sharqona demokratiya asoslanish turadi, degan yondashuv shaklllangan. Xo’sh, ushbu tarixiy-madaniy tajriba va qadriyatlardan nechog’li samarali foydalanishmoqda ? Inson huquqi va erkinliklarini ro’yobga chiqarishda, xalq hokimyatchiligini mustahkamlashda, siyosiy-demokratik qadriyatlarning ijtimoiy voqeilikdan chuqur o’rin olishini ta’minlashda ulardan qay darajada foydalanilyapti? Umuman, yangi ijtimoiy voqelik- fuqarolik jamiyati va huquqiy davlat maqsadiga milliy, tarixiy-madaniy, an’anaviy tajribani uyg’unlashtirish uchun ilmiy asoslangan, qiyosiy tahlillar bilan boyitilgan, insoniyatning demokratik taraqqiyotiga mos keladigan tasiyalar ishlab chiqarish muximdir. Chunli ijtimoiy hayot qanchalik tasodiflarda, sinergetik hodisalar va manofiy to’qnashuvlarga boy bo’lmasin, xalqimizning ozod va obod vatan barpo etish, farovon hayotga erishish borasidagi orzu-umidlari taraqqiyot yo’llarini ongli, ratsional tashkil etishni taqozo qiladi. Oltinchidan, fuqarolik jamiyati va demokratik huquqiy davlat qurishning “o’zbek modeli” , bu strategik maqsadning ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy-madaniy, mafkuraviy asoslari xali jiddiy, nazariy-falsafiy, ilmiy tadqiq qilindi. Bugun jamiyatimiz hayotini yanada demokratlashtirish va modernizatsiyalash talablari, bir tomondan, umuminsoniy demokratik qadriyatlar asosida milliy demokratik institutlarning turli tizimlarini shakllantirishni taqozo qilayotgan bo’lsa, ikkinchi tomondan xalqimiz tarixiy-madaniy tajribasidan kelib chiquvchi ijtimoiy-ma’naviy va axloqiy omillarini milliy demokratik taraqqiyot imperativiga aylantirishga undamoqda. Ushbu o’ta murakkab va ma’nofiy ziddiyatlarga to’la muammo shaxs huquqini, erkinita’minlash masalasi bilan birga ko’rilganda yanada keskinlashadi, chunki erkinlik shaxs mavjudligining, inson to’laqonli hayotining tub mohiyatidir. Ushbu mohiyatni anglagan shaxs va shaxslar uyushmalari har qanday tashqi tazyiqqa, aralashuvga, boshqaruvga qarshi chiqishi tabiiy. Buni hisobga olmaslik shaxs bilan jamiyat, shaxs bilan davlat, jamiyat bilan davlat o’rtasidagi tafovutlarni antogonizmni kuchaytiradi.Tadrijiy rivojlanish yo’lidan borayotgan O’zbekiston uchun bunday hollar nomaqbuldir. Shuning uchun ijtimoiy taraqqiyotning har bir bosqichi inson-jamiyat-davlat tizimida ro’y beratotgan o’zgarishlarga, transformatsiyaga muhtoj jihatlarini o’rganib,belgilab, xal etib borishni shart qilib qo’yadi. Yettinchidan, ijtimoiy-tarixiy tajriba ko’rsatadiki, davlatsiz xalqning, millatning kelajagi yo’q. Davlatiga ega xalqgina umuminsoniy tarixni yaratuvchi subyekt bo’la oladi. Demokratik jamiyat asosan, fuqarolar institutlari tizimidan iboratdir. Shu nuqtai nazardan uni mustaqil, davlatga nisbatan avtonom harakatlanuvchi ijtimoiy tuzilma deyish o’rinlidir. O’zbekiston fuqarolik jamiyati bilan huquqiy davlatni bir-biriga qarshi qo’yish yoki ular o’rtasidagi dialektik uyg’unlikni bartaraf etish, buzish yo;lidan borishi mumkin emas. Har qanday tuzumda turli manfaaatlar, intilishlar, sa’y-harakatlarni o’z atrofida birlashtiruvchi yadro- ijtimoiy-siyosiy institut bo’lmasekan ushbu tuzum bir kunmas-bir kun tanazzulga, yemirilishga, parokandalikka maxkumdir. Tarixdan ma’lumki, o’zaro do’stlik, mehr-oqibat, xurmat-ehtiromdan ko’ra, biror narsaga umumiy nafrat insonlarni ko’proq hamfikr qiladi. Biroq fuqarolik jamiyati davlat funksiyalarini cheklashni talab qiladi, shu bilan birga davlatni hech bir siyosiy uyushma yoki fuqarolar tashkilotiga tenglashtirish ham mumkin emas. Shundan kelib chiqqan holda O’zbekistonda fuqarolik jamiyati va demokratik davlat huquqiy davlat qurishninh ilmiy-nazariy muammolarini kompleks tarzda falsafiy-huquqy tadqiq etib chiqaylik. Bunda quyidagi jihatlarga e’tibor berish zarur bo’ladi: _ Sharq xalqlarining siyosiy va falsafiy-huquqiy merosini tadqiq etish, ulardagi fuqarolik jamiyati va demokratik huquqiy davlat qurishga taaluqli jihatlar; _O’zbekistonda fuqarolik jamiyati va demokratik huquqiy davlat qurish doktorinasi, bu borada amalga oshiralayotgan demokratik o’zgarishlar jarayoni; _”Kuchli davlatdan kuchli jamiyat sari” tamoyillarini ro’yobga chiqarishning o’ziga xos jihatlari, huquqiy masalalari; _O’zbek parlamentarizimi va parlament huquqining shakllanishi; Fuqarolik jamiyat va demokratik huquqiy davlat qurishning milliy-mafkuraviy, ijtimoiy-ma’naviy va huquqiy-madaniy asoslari; _O’zbekistonda xalq hokimyatchiligining mustahkamlashning ijtimoiy-tashkiliy va huquqiy muammolari; _ Nodavlat jamoat tashkilotlari, fuqarolarning o’zini-o’zi boshqarish organlari va institutlarining faoliyati; _Siyosiy partiyalarning siyosiy demokratiya va plyuralizmni shalkllantishdagi o’rni va ahamiyati; _Jamiyatda siyosiy va huquqiy madaniyatni yuksaltirish; Mavzuning dolzarbligi. Mamlakatni demokratlashtirish va modernizatsiya qilish har bir davrning eng asosiy, dolzarb masalalaridan biri bo’lgan. Inson huquqi va erki doimo birinchi o’rinda turadi. Uni qo’riqlash va ta’minlash uchun shart-sharoit uchun maqbul jamiyatni barpo etish va bu yo’lda shaxslarning birlashuvi hamda yakdilligi asosida harakat qilinish lozim. Jamiyatni demokratlashtirish, isloh qilish va modernizatsiya qilishning yo’llarini ishlab chiqish va bu boradagi muammolarga yechim topish zarur. Tadqiqotning maqsadi. Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish sharoitida davlat boshqaruvini takomillashtirishning asosiy yo’llarini ushbu kurs ishida ochib berish. Tadqiqot obyekti. Barcha davlatlarning o’z oldiga qo’ygan maqsadi bo’lmish fuqarolik jamiyatining belgilari demokratiya va modernizatsiya ushbu “Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish sharoitida davlat boshqaruvini takomillashtirishning asosiy yo’llari” mazusidagi kurs ishining obyektlari hisoblanadi. Tadqiqot predmeti . Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh qilishning maqsadi va funksiyalari. Maqsadga erishish uchun hal qilinishi kerak bo’lgan vazifalar: Demokratiya va uning belgilarini o’rganish;Mamlakatni modernizatsiya qilish yo’llarini izlab topish va uni amaliyotda qo’llash;Yuqoridagi vazifalarni amalga oshirishda duch keladigan muammolarni aniqlash va bartaraf etish;Mamlakatni demokratlashtirish va modernizatsiya qilish borasida maxsus dasturlar ishlab chiqarish;Demokratiya va modernizatsiyaning asosiy tamoyillarini ochib berish;Jamiyatni demokratlashtirish hamda mamlakatni modernizatsiya qilishning maqsad va vazifalarini aniqlab olish;Jamiyatni demokratlashtirish hamda mamlakatni modernizatsiya qilishni bosqichlarga bo’lish asosida amalga oshirish;Kurs ishining amaliy ahamiyati. Kurs ishi jarayonida ilgari surilgan fikrlardan, yondashuvlardan hamda samaradorligini ta’minlovchi Kurs ishi natijalaridan pedagogik fanlar bo‘yicha ma’ruzalar tayyorlash, qo‘llanmalar yaratish, shuningdek metodik tavsiyanomalar yaratishda, ish tajribalarini ommalashtirishda samarali foydalanishga xizmat qiladi. Kurs ishi tuzilishi . Kirish, 3bob, 7 bo’lim, umumiy xulosalar va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat