O'zbekiston Respublikasi valyuta siyosati. REJA: KIRISH 1-BOB. VALYUTA SIYOSATI TUSHUNCHASI VA UNING XALQARO IQTISODIY MUNOSABATLARDAGI MAZMUNI 1.1 Valyuta siyosatining mohiyati va xususiyatlari 1.2 Valyuta siyosatining asosiy usullari va instrumentlari 1.3 Valyutani tartibga solishda jahon tajribasi 2-BOB. O’ZBEKISTONDA VALYUTA SIYOSATI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH 2.1 O’zbekiston respublikasida valyutani tartibga solish bosqichlari 2.2 So’mning konvertatsiyasi va uning valyuta siyosatiga ta’siri 2.3 O’zbekiston respublikasida valyuta siyosatining hozirgi holati va taraqqiyot istiqbollari XULOSA VA TAKLIFLAR KIRISH Kurs ishi mavzusining dolzarbligi. Bozor iqtisodiyoti bilan bog’liq jarayonlarni boshqarishda, milliy valyutaning xalqaro mavqeini belgilashda va mamlakatning joriy hamda kelajakdagi iqtisodiy munosabatlari tizimida valyuta siyosati muhim rol o’ynaydi.U iqtisodiy rivojlanish barqarorligini ta’minlash, ishsizlikning oldini olish va inflatsiyani jilovlash, to’lov balansining aktivligini saqlab turishda makroiqtisodiy siyosatning muhim va ajramas qismi hisoblanadi. Oxirgi yillarda O’zbekistonning tashqi iqtisodiy faoliyati jadal sur’atlar bilan rivojlanib bormoqda. .Xorijiy sarmoyalar ishtirokida yangidan-yangi qo’shma korxonalar vujudga kelib tashqi iqtisodiy faoliyatga qo’shilmoqda.Tabiiyki, mazkur tashqi iqtisodiy munosabatlar ishtrokchilari xorijiy sheriklari oldidagi majburiyatlarini bajarish uchun xorijiy valyutani sotish yoki sotib olishga kuchli ehtiyoj sezmoqdalar. Mamlakat iqtisodiyotida muhim ahamiyatga ega bo’lgan va tashqi iqtisodiy faoliyat shakllanishida asosiy o’rinda turuvchi valyuta qonunchiligi doimo davomiy rivojlanish va takomillashishda bo’lmog’i lozim. Mamlakatimiz prezidenti I.A.Karimov ta’kidlaganlaridek, “Birjadan tashqari bozorni kengaytirish va rivojlantirish, tijoriy banklarning roli va mas’uliyatini oshirish hisobidan, milliy valyutamizni erkin muomaladagi valyutaga to’liq almashtirish (konvertatsiya qilish) masalasini yechish vaqti keldi. Bu tadbir mamlakatimizga kirib kelayotgan investitsiyalar hajmini oshirish garovi va kafolatidir”1. Shu bilan birga, tashqi iqtisodiy faoliyatni takomillashtirish, tashqi iqtisodiy munosabatlarni jadallashtirish yo’lida yurtboshimiz buyruqlari va hukumatimiz qarorlari bosqichma-bosqich qabul qilindi.Valyuta bozorini erkinlashtirish uchun Xalqaro Valyuta Fondi Bitimi VIII moddasiga muvofiq joriy valyuta operatsiyalari bo’yicha konvertatsiya yo’lga qo’yildi. Ushbu kurs ishimda milliy valyutaning erkin konvertatsiyasi davrida valyuta siyosati va tashqi iqtisodiy faoliyatni erkinlashtirishdagi zaruriyatlarga oydinlik kiritishga harakat qildim.Shuning uchun valyuta munosabatlarini tartibga solishda milliy valyuta erkin ayirboshlanishi muammolarini o’rganishni dolzarb deb topdim. Kurs ishining asosiy maqsadi. Kurs ishiming asosiy maqsadi milliy valyuta konvertatsiyasining kiritilishi, valyuta operatsiyalarining iqtisodiy ahamiyati va ularning amalga oshirish tartiblari, valyuta munosabatlarini samarali olib borish va uni tashqi iqtisodiy munusabatlarni takomillashtirishda taklif etish bilan bog’liq bo’lgan valyuta siyosati mohiyatini aniqlashdan iborat. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar aniqlandi va yechildi: Valyuta tizimilari va valyuta siyosatlari asoslari va ularning tashqi iqtisodiy aloqalar bilan o’zaro chambarchas bog’liqligi O’zbekiston Respublikasi valyuta siyosati va uni takomillashtirish muammolari O’zbekiston Respublikasi valyuta siyosati samaradorligini oshrish O’zbekiston Respublikasida valyuta munosabatlarini takomillashtirishga aniq va dadil yo’nalish va takliflar berish Tashqi iqtisodiy munosabatlar ishonchliligini ta’minlovchi valyuta operatsiyalarini amalga oshirishdagi banklar faoliyati rivojlanishi va boshqarilishi tamoyillari va mohiyatini ochib berish Kurs ishining metodologik asosi.Markaziy bank valyuta operatsiyalarini muommolari ko’pgina chet el iqtisodchilari tomonodan o’rganilib chiqilgan.Mazkur kurs ishimni yozish davomida jahon iqtosodiyotda valyuta siyosati tutgan o’rni va ahamiyati masalalari bo’yicha A.Kireev, P.H.Lindert, P.Krugman, N.A.Miklashevskaya, F.Mishkin, tijorat banklari faoliyati bo’yicha R.Dornbush, R.Kens, P.Samuelson, I.Fisher va bank faoliyatini barqarorlashtirish vazifalari bo’yicha M.Fridmen, Markaziy Bank faoliyati va valyuta bozori intevensiyasi masalalari bo’yicha E.Dola, valyuta siyosati masalalari bo’yicha L.Krasavina, Markaziy bank pul-kredit masalalari bo’yicha M.Gudfrend, banklarning valyuta operatsiyalari olib borishdagi muammolari bo’yicha B.Fyodorov va.S.Borisov adabiyotlaridan foydalandim. O’zbekistin iqtisodchilaridan, valyutani tartibga solishning tashqi savdoda tutgan o’rni va ta’siri masalalari bo’yicha N.Sirojiddinov, jahon iqtosodiyotida valyuta siyosati tutgan o’rni va ahamiyati masalalari bo’yicha M.Sh.Sharifho’jaev, A.Vahobov, N.Jumaev va U.Burxonov, valyuta riski va pul-kredit sohasida banklar faoliyati vazifalari bo’yicha Yo.Abdullaev, bank tizimisi haqida A.Qodirov, bank tizimisi va bank faoliyati haqida Sh. Abdullaev, valyuta sektorida amalga oshiriladigan ishlar bo’yicha S.Birjanov, iqtisodiyotni erkinlashtirish masalalari bo’yicha T.Koraliev kitoblaridan keng foydalandim. Bundan tashqari, mamlakatimzfa chop etilayotgan bank faoliyati to’g’risida “Bozor, pul va kredit”, valyuta siyosati masalalari bo’yicha “Экономическое обозрение”, “Bank axborotnomasi”, “Xalq so’zi” gazetasi sonlari, shuningdek,www.cer.uz, www.uzbearingpoint.com internet saytlaridan foydalandim. 1-Bob, kurs ishimning nazariy qismi hisoblanib, unda valyuta siyosatining mohiyati va xususiyatlari, valyuta siyosatining asosiy usullari va instrumentlari va valyutani tartibga solishda jahon tajribasi haqida gapirilib o’tildi. 2-Bob, kurs ishimning amaliy qismi bo’lib, unda mamlakatimizda valyutani tartibga solish bosqichlari, milliy valyuta konvertatsiyasi, O’zbekiston valyuta bozorining o’ziga xos jihatlari va valyuta siyosatining bugungi holati va istiqbollari haqida gapirilib o’tildi hamda xulosalar berildi. Kurs ishining predmeti.Tijorat banklari tomonidan valyuta operatsiyalarini bajarishga doir ilmiy savollar, ushbu operatsiyalar chegaralanishi bilan bog’liq xususiyatlar, shuningdek zamonaviy valyuta operatsiyalari va munosabatlarini takomillashtirishdagi yo’nalishlar kurs ishimning predmeti bo’lib hisoblanadi. Valyuta operatsiyalari, tijorat banklari va tashqi iqtisodiy aloqalar subyektlari nazorati bo’yicha davlat muassasalari faoliyatini takomillashtirish zaruriyati asoslanib berildi. Ushbu faoliyatni takomillashtirish bo’yicha quyidagi birlamchi chora-tadbirlar amalga oshrildi. 1.Valyutani tartibga solish bo’yicha qonuniy-nornativ bazani takomillashtirish 2.Valyuta operatsiyalari risklarini kamaytirishda banklar ishtroki 3.Milliy valyuta barqarorligini ta’minlashi bo’yicha yo’nalishlarni faollashtirish, to’lov balansi muvozanati ta’minlash va valyuta kursi unifikatsiyasidan keyin O’zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatini erkinlashtirish.