Yengil atletika bo‘yicha o‘quv ishlarini tashkil qilish, rejalashtirish. MUNDARIJA KIRISH I.BOB.YENGIL ATLETIKA O‘QUV ISHLARINI TASHKIL QILISH. 1.1.Yengil atletika o‘quv ishlari va uning maqsadlari. 1.2.Yengil atletika bo‘yicha o‘quv jarayonining tashkil etilishi. 1.3.O‘quv jarayonini tahlil qilish va tashkiliy jihatlari. II.BOB.YENGIL ATLETIKA BO‘YICHA O‘QUV ISHLARINI REJALASH- TIRISH. 2.1.O‘quv ishlari uchun rejalashtirishning asosiy prinsiplari. 2.2.Mashg‘ulotlarning turli bosqichlari va yondashuvlar. 2.3.O‘quv jarayonida individual yondashuv va shaxsiy rejalashtirish. XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR KIRISH Mavzuning dolzarbligi:Yengil atletika bo‘yicha o‘quv ishlari sportchilarni tayyorlash jarayonida muhim ahamiyatga ega. Ushbu jarayon sportchilarning jismoniy qobiliyatlarini oshirish, texnik ko‘nikmalarini rivojlantirish va musobaqalarda muvaffaqiyatga erishishlari uchun zaruriy shart-sharoitlarni yaratishga qaratilgan[1]. O‘quv ishlari o‘z ichiga tayyorgarlik dasturlarini ishlab chiqish, o‘quv jarayonini rejalashtirish, mashg‘ulotlarni tashkil etish va natijalarni baholash kabi bir qator muhim bosqichlarni oladi. Rejalashtirish jarayonida o‘quv ishlari maqsadlari aniq belgilanishi zarur. Yengil atletika o‘quv jarayonining maqsadlari sportchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirish, texnik ko‘nikmalarini rivojlantirish, musobaqalarda yaxshi natijalarga erishish va ruhiy holatini yaxshilashdan iborat bo‘lishi kerak. Har bir sportchi uchun individual maqsadlar belgilanishi, bu esa ularning motivatsiyasini oshiradi va ularni yangi yutuqlarga intilishlariga yordam beradi. Mashg‘ulotlar davomida sportchilarni nazorat qilish va natijalarini baholash muhim omil hisoblanadi. Har bir o‘quv jarayonidan so‘ng sportchilarning natijalari qayd etilishi va tahlil qilinishi zarur. Bu jarayon sportchilarga o‘z qobiliyatlarini aniqlash va o‘zlarini takomillashtirish uchun zarur bo‘lgan ma'lumotlarni taqdim etadi. Natijalarni baholash orqali sportchilar o‘z malakalarini rivojlantirish va kelajakdagi musobaqalar uchun tayyorgarlikni rejalashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. O‘quv jarayoni davomida tayyorgarlik dasturlari ishlab chiqilishi zarur. Har bir sportchi individual xususiyatlarga ega bo‘lganligi sababli, tayyorgarlik dasturi ham shaxsiy ehtiyojlarga mos kelishi kerak. Dastur sportchining yoshiga, malaka darajasiga va jismoniy holatiga qarab tuziladi. Tayyorlash dasturida jismoniy mashqlar, texnik amaliyotlar, taktika va strategiya, shuningdek, psixologik tayyorgarlik elementlari o‘z ichiga olinadi. O‘quv jarayonining samarali tashkil etilishi uchun trenerlarning roli ham juda muhimdir. Trenerlar sportchilarga to‘g‘ri texnikalarni o‘rgatish, tayyorgarlik jarayonini rejalashtirish va natijalarni baholashda yordam berishlari zarur. Ular sportchilarni rag‘batlantirish, motivatsiya berish va ularning o‘sishiga hissa qo‘shish vazifasini bajaradilar. Trenerlar sportchilarning individual ehtiyojlarini hisobga olib, ularga mos keladigan tayyorgarlik dasturlarini ishlab chiqishlari kerak. Yengil atletika o‘quv ishlari jarayonida xavfsizlikni ta'minlash ham muhim ahamiyatga ega. Sportchilar o‘zlarini himoya qilish va jarohatlardan saqlanish uchun zarur choralarni ko‘rishlari kerak. O‘qituvchilar va trenerlar sportchilarga xavfsiz muhitda o‘qish va mashq qilish imkoniyatini yaratishlari shart. Bu jarayonda to‘g‘ri uskunalardan foydalanish, texnikani to‘g‘ri bajarish va sog‘lom turmush tarzini saqlash muhimdir. Kurs ishining maqsadi: Yengil atletika bo‘yicha o‘quv ishlari maqsadi sportchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirish, texnik ko‘nikmalarini rivojlantirish va musobaqalarda muvaffaqiyatga erishish uchun zaruriy shart-sharoitlarni yaratishdan iborat. Ushbu jarayonda sportchilarning individual ehtiyojlarini hisobga olish, maqsadlarni aniq belgilash va o‘quv jarayonini samarali tashkil etish muhim ahamiyatga ega. Kurs ishining vazifasi: O‘quv ishlari davomida asosiy maqsadlar quyidagilardan iborat: sportchilarning jismoniy ko‘rsatkichlarini yaxshilash, texnik va taktik ko‘nikmalarini rivojlantirish, psixologik tayyorgarlikni oshirish, jamoaviy ruhni mustahkamlash va xavfsizlikni ta'minlash. Sportchilar o‘zlarining shaxsiy maqsadlariga erishishlari uchun individual rejalashtirish va nazorat qilish orqali o‘z qobiliyatlarini to‘liq ochish imkoniyatiga ega bo‘lishlari kerak. Kurs ishining tarkibiy tuzilmasi:Ushbu kurs ishi 2 ta bob 6 ta reja,xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat. I.BOB.YENGIL ATLETIKA O‘QUV ISHLARINI TASHKIL QILISH. 1.1.Yengil atletika o‘quv ishlari va uning maqsadlari. Yengil atletika – bu sportning eng qadimiy va keng tarqalgan turlaridan biri bo‘lib, uning o‘quv ishlari sportchilarni tayyorlash, ularning jismoniy qobiliyatlarini oshirish va sportga bo‘lgan qiziqishni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Yengil atletika o‘quv ishlari sportchilarning yugurish, sakrash va tashlash kabi asosiy yo‘nalishlarida malakalarini oshirishga qaratilgan[2]. Bu faoliyatlar nafaqat jismoniy tayyorgarlikni yaxshilaydi, balki ruhiy va psixologik jihatlarni ham rivojlantiradi. O‘quv jarayonida sportchilar o‘z qobiliyatlarini sinab ko‘rish, natijalarni baholash va yangi maqsadlar qo‘yish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Yengil atletika o‘quv ishlari maqsadlari quyidagi asosiy jihatlarni o‘z ichiga oladi. Birinchidan, sportchilarni jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirish muhimdir. Bu, o‘z navbatida, muayyan masofalarni tez va samarali bosib o‘tish, balandlikka sakrash, ob'ektlarni uzoqqa tashlash kabi ko‘nikmalarni rivojlantirishni talab etadi. O‘quv jarayonida o‘qituvchilar sportchilarga to‘g‘ri texnikalarni o‘rgatish, kuch va chidamlilikni oshirish, shuningdek, sportchilarni individual va jamoaviy ravishda tayyorlashga yordam berishadi.Yengil atletika o‘quv ishlari sportchilarning ruhiy holatini yaxshilashga qaratilgan. Musobaqalar davomida sportchilar stress va bosim bilan yuzma-yuz kelishlari mumkin, shuning uchun o‘quv jarayonida ularning psixologik tayyorgarligini oshirish muhimdir. Bu jarayonda trenerlar sportchilarga ruhiy barqarorlikni saqlash, raqobatni qabul qilish va o‘zlariga bo‘lgan ishonchni oshirishda yordam berishlari zarur. Sportchilarning psixologik tayyorgarligi musobaqalarda muvaffaqiyatga erishishga, o‘z natijalarini yaxshilashga va yangi maqsadlar qo‘yishga imkon beradi.Yengil atletika o‘quv ishlari sportchilar orasida jamoaviy ruhni rivojlantirishga ham qaratilgan. Jamoaviy tayyorgarlik jarayonida sportchilar bir-birlari bilan o‘zaro muloqot qilish, tajriba almashish va bir-birlarini rag‘batlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Jamoaviy muhit sportchilarni yanada motivatsiyalashga yordam beradi va ularning o‘zaro munosabatlarini mustahkamlashga xizmat qiladi.Yengil atletika o‘quv ishlari sportchilarni o‘z malakalarini baholash va natijalarini kuzatishga imkon beradi. Har bir o‘quv jarayonida sportchilar o‘z natijalarini qayd etishlari va o‘zlarining kuchli va zaif tomonlarini aniqlashlari mumkin. Bu jarayon sportchilarga o‘z qobiliyatlarini takomillashtirish va kelajakdagi musobaqalar uchun tayyorgarlikni rejalashtirishda yordam beradi. Natijalarni baholash va tahlil qilish sportchilarning o‘z-o‘zini rivojlantirishiga hissa qo‘shadi.Yengil atletika o‘quv ishlari, shuningdek, sportchilarni sog‘lom turmush tarziga rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Sport faoliyati nafaqat jismoniy tayyorgarlikni oshiradi, balki sog‘liqni saqlash va umumiy farovonlikka ham ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. Yengil atletika orqali sportchilar jismoniy, ruhiy va ijtimoiy jihatdan rivojlanish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.Yengil atletika o‘quv ishlari jarayonida trenerlarning roli ham juda muhimdir. Trenerlar sportchilarga to‘g‘ri texnikalarni o‘rgatish, tayyorgarlik jarayonini rejalashtirish va natijalarni baholashda yordam berishlari zarur. Ular sportchilarni rag‘batlantirish, motivatsiya berish va ularning o‘sishiga hissa qo‘shish vazifasini bajaradilar. Trenerlar sportchilarning individual ehtiyojlarini hisobga olib, ularga mos keladigan tayyorgarlik dasturlarini ishlab chiqishlari kerak.Yengil atletika o‘quv ishlari davomida xavfsizlikni ta'minlash ham muhim ahamiyatga ega. Sportchilar o‘zlarini himoya qilish va jarohatlardan saqlanish uchun zarur choralarni ko‘rishlari kerak. O‘qituvchilar va trenerlar sportchilarga xavfsiz muhitda o‘qish va mashq qilish imkoniyatini yaratishlari shart. Bu jarayonda to‘g‘ri uskunalardan foydalanish, texnikani to‘g‘ri bajarish va sog‘lom turmush tarzini saqlash muhimdir.Yengil atletika o‘quv ishlari sportchilarning jismoniy qobiliyatlarini oshirish, ruhiy holatini yaxshilash, jamoaviy ruhni rivojlantirish va sog‘lom turmush tarzini ta'minlashga qaratilgan. Bu jarayon sportchilarning o‘z maqsadlariga erishishlari, yangi yutuqlarga intilishlari va sportning rivojlanishiga hissa qo‘shishlariga yordam beradi. O‘quv jarayoni davomida sportchilar o‘z qobiliyatlarini sinab ko‘rish, natijalarni baholash va kelajakdagi musobaqalarga tayyorgarlik ko‘rish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shunday qilib, yengil atletika o‘quv ishlari sportchilarni tayyorlashda va ularning muvaffaqiyatiga erishishda muhim rol o‘ynaydi. Yengil atletika — bu dunyodagi eng qadimiy va ommabop sport turlaridan biridir. O‘zida ko‘plab turli xil faoliyatlarni, masalan, yugurish, sakrash, tashlash va boshqa sport turlarini o‘z ichiga oladi. Yengil atletikada o‘quv ishlari sportchilarga yuqori jismoniy va texnik ko‘nikmalarni rivojlantirish, musobaqalarda yaxshi natijalar ko‘rsatish, shuningdek, jismoniy va psixologik tayyorgarlikni ta'minlashga yordam beradi. Yengil atletika o‘quv ishlari sportchilarga texnik va taktik mahoratni oshirish, musobaqalar uchun tayyorgarlikni yaxshilash, umumiy jismoniy holatni mustahkamlash va eng yuqori natijalarga erishishga yordam beradi. Ushbu jarayonda mashg‘ulotlar nafaqat sportchilarning jismoniy salohiyatini oshiradi, balki ularning ruhiy va psixologik holatiga ham ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. O‘quv ishlari orqali sportchilarning maqsadi — nafaqat yaxshi natijalar ko‘rsatish, balki ularning barcha jismoniy, texnik va taktik ko‘nikmalarini eng yuqori darajaga yetkazishdir. Yengil atletika o‘quv ishlari shu maqsadda turli usullar va texnikalarga tayangan holda olib boriladi. Bu o‘quv jarayonida sportchilarni tayyorlash uchun turli bosqichlarda va qadam-baqadam yondashuvlar qo‘llaniladi. Har bir mashg‘ulot ma'lum bir natijaga erishish uchun yaratilgan, bu esa o‘quvchilarning kuchli tomonlarini yanada rivojlantirishga imkon yaratadi. O‘quv ishlari shu bilan birga, sportchilarning zaif tomonlarini bartaraf etishga yordam beradi va umumiy holatlarini yaxshilashga yordam beradi. Yengil atletika o‘quv ishlari maqsadi quyidagi asosiy jihatlarni o‘z ichiga oladi: Jismoniy tayyorgarlikni oshirish: O‘quv jarayoni davomida sportchilarni umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirish, ayniqsa, yengil atletikaning turli turlarida (yugurish, sakrash, tashlash) muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo‘lgan kuch, tezlik, chidamlilik, moslashuvchanlik va muvozanatni rivojlantirish zarur. Texnik ko‘nikmalarni rivojlantirish: Har bir yengil atletika turi o‘ziga xos texnikaga ega. Misol uchun, yugurish texnikasini, balandlikka sakrashni yoki diskus tashlashning to‘g‘ri texnikasini o‘rgatish uchun maxsus mashg‘ulotlar o‘tkaziladi. O‘quv ishlari davomida sportchilar ushbu texnikalarni mukammal darajaga yetkazishga harakat qilishadi. Taktik mahoratni rivojlantirish: Musobaqalarda muvaffaqiyatga erishish uchun faqat jismoniy kuch yetarli emas. Sportchilarga musobaqa davomida to‘g‘ri taktika tanlashni o‘rgatish, raqiblarning harakatlarini tahlil qilish, o‘z vaqtida kuchni to‘g‘ri taqsimlash kabi taktik yondashuvlar zarur. Bu esa sportchilarning musobaqalarda muvaffaqiyatga erishish uchun kerakli ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Psixologik tayyorgarlik: Musobaqalarda yuqori natijalarga erishish uchun psixologik holat juda muhimdir. O‘quv jarayonida sportchilarga stressni boshqarish, o‘zlariga ishonchni oshirish va raqobatni yaxshi qabul qilish kabi psixologik yondashuvlar o‘rgatiladi. Buning natijasida sportchilar o‘zlarini musobaqa davomida yaxshiroq his qilishadi va yuqori natijalarga erishadilar. Sog‘lom hayot tarzini ta’minlash: Yengil atletikada o‘quv ishlari nafaqat sportchilarni tayyorlashni, balki ularning sog‘lig‘ini saqlash va sog‘lom turmush tarzini yo‘lga qo‘yishni ham o‘z ichiga oladi. Bu esa sportchilarni nafaqat sportda, balki kundalik hayotda ham muvaffaqiyatga erishishga rag‘batlantiradi. Musobaqalarga tayyorgarlik: Yengil atletika o‘quv ishlari sportchilarning musobaqalar uchun tayyorgarlik ko‘rishiga ham yordam beradi. Musobaqalar boshlanishidan oldin maxsus treninglar, sinovlar va tayyorgarlik mashg‘ulotlari o‘tkaziladi, bu sportchilarning musobaqalarda yaxshi natijalarga erishishiga yordam beradi. Yengil atletika o‘quv ishlari quyidagi asosiy qadamlar orqali amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda sportchilarga umumiy jismoniy tayyorgarlik, ko‘nikmalarni rivojlantirish va texnikalarni o‘rgatish boshqariladi. Bu bosqichda sportchilar uchun tezlik, chidamlilik va kuchni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratiladi. Keyingi bosqichlarda sportchilar maxsus mashg‘ulotlarga, masalan, turli masofalar bo‘yicha yugurish, sakrash yoki tashlashga qaratilgan mashqlarni bajaradilar. Shuningdek, psixologik tayyorgarlik ham o‘tkaziladi, bunda sportchilarning o‘ziga bo‘lgan ishonchi oshiriladi va musobaqalar oldidan ular uchun stressni boshqarish usullari o‘rgatiladi. Nihoyat, o‘quv ishlari yakunida sportchilar musobaqalarga tayyor bo‘lgan holda, o‘zlarini maksimal darajada ko‘rsatishga tayyor bo‘lgan holda jarayonni yakunlaydilar.Yengil atletika o‘quv ishlari nafaqat sportchilarning jismoniy salohiyatini oshiradi, balki ularning psixologik va ijtimoiy holatiga ham ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. O‘quv jarayonida sportchilarni nafaqat musobaqalarda g‘olib chiqish, balki jismoniy va psixologik jihatdan ham mustahkam bo‘lishga undaydi. Bu jarayon davomida sportchilar nafaqat yengil atletika texnikasini o‘rganadilar, balki jismoniy faollik, jamoaviy ishlash va o‘zini o‘zi boshqarish kabi hayotiy ko‘nikmalarni ham rivojlantiradilar.Yengil atletika o‘quv ishlari — bu sportchilarning jismoniy va psixologik tayyorgarligini, texnik ko‘nikmalarini va musobaqalarga tayyorligini oshirishga qaratilgan mukammal tizimdir. O‘quv jarayoni sportchilarni eng yaxshi natijalarga erishishga tayyorlaydi va ularning umidlarini amalga oshirishga yordam beradi. 1.2.Yengil atletika bo‘yicha o‘quv jarayonining tashkil etilishi. Yengil atletika bo‘yicha o‘quv jarayonining tashkil etilishi sportchilarning tayyorgarlik darajasini oshirish, ularning jismoniy qobiliyatlarini rivojlantirish va musobaqalarda muvaffaqiyatga erishish uchun muhim ahamiyatga ega. O‘quv jarayoni sportchilarning barcha yo‘nalishlarda, jumladan, yugurish, sakrash va tashlash bo‘yicha malakalarini oshirishga qaratilgan bo‘lib, har bir yo‘nalishda o‘ziga xos yondoshuvni talab qiladi. O‘quv jarayonining muvaffaqiyatli tashkil etilishi uchun bir qator omillarni hisobga olish zarur. Birinchidan, o‘quv jarayonining asosiy maqsadlari belgilanishi kerak. Yengil atletika o‘quv jarayonining maqsadlari sportchilarni jismoniy va ruhiy jihatdan tayyorlash, ularning texnik ko‘nikmalarini rivojlantirish va musobaqalarda yaxshi natijalarga erishishlariga erishishdan iborat. Shu bilan birga, o‘quv jarayoni sportchilarning sog‘lig‘ini yaxshilash, ularning motivatsiyasini oshirish va sportga bo‘lgan qiziqishini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lishi lozim. Ikkinchidan, o‘quv jarayonida tayyorgarlik dasturlari ishlab chiqilishi zarur. Har bir sportchi individual xususiyatlarga ega bo‘lganligi sababli, tayyorgarlik dasturi ham shaxsiy ehtiyojlarga mos kelishi kerak. Dastur sportchining yoshiga, malaka darajasiga va jismoniy holatiga qarab tuziladi. Tayyorlash dasturida jismoniy mashqlar, texnik amaliyotlar, taktika va strategiya, shuningdek, psixologik tayyorgarlik elementlari o‘z ichiga olinadi. O‘quv jarayonining tashkil etilishi davomida sportchilarni nazorat qilish va natijalarini baholash muhim omil hisoblanadi. Har bir mashg‘ulotdan so‘ng sportchilarning natijalari qayd etilishi va tahlil qilinishi zarur. Bu jarayon sportchilarga o‘z qobiliyatlarini aniqlash va o‘zlarini takomillashtirish uchun zarur bo‘lgan ma'lumotlarni taqdim etadi. Natijalarni baholash orqali sportchilar o‘z malakalarini rivojlantirish va kelajakdagi musobaqalarda muvaffaqiyatga erishish uchun strategiyalarni ishlab chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. O‘quv jarayonida jamoaviy tayyorgarlik ham muhim ahamiyatga ega. Sportchilar o‘zaro muloqot qilib, bir-birlarini qo‘llab-quvvatlashlari, tajribalarini baham ko‘rishlari va jamoa ruhini rivojlantirishlari zarur. Jamoaviy muhit sportchilarning motivatsiyasini oshiradi va ularning o‘zaro munosabatlarini mustahkamlashga yordam beradi. Shuningdek, jamoaviy mashg‘ulotlar sportchilar orasida sog‘lom raqobatni rivojlantirishga yordam beradi. O‘quv jarayoni davomida xavfsizlikni ta'minlash ham nihoyatda muhimdir. Sportchilar o‘zlarini himoya qilish va jarohatlardan saqlanish uchun zarur choralarni ko‘rishlari kerak. O‘qituvchilar va trenerlar sportchilarga xavfsiz muhitda o‘qish va mashq qilish imkoniyatini yaratishlari shart. To‘g‘ri uskunalardan foydalanish, texnikani to‘g‘ri bajarish va sog‘lom turmush tarzini saqlash xavfsizlikni ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi. Yengil atletika o‘quv jarayonining tashkil etilishi sportchilarning jismoniy qobiliyatlarini oshirish, ruhiy holatini yaxshilash, jamoaviy ruhni rivojlantirish va sog‘lom turmush tarzini ta'minlashga qaratilgan. O‘quv jarayoni davomida sportchilar o‘z maqsadlariga erishishlari, yangi yutuqlarga intilishlari va sportning rivojlanishiga hissa qo‘shishlariga yordam beradi. O‘quv jarayoni nafaqat sportchilarning jismoniy tayyorgarligini oshiradi, balki ularning psixologik va ijtimoiy jihatdan rivojlanishiga ham hissa qo‘shadi. Shunday qilib, yengil atletika o‘quv jarayonining muvaffaqiyatli tashkil etilishi sportchilarning tayyorgarlik darajasini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Har bir jihat, masalan, tayyorgarlik dasturlari, nazorat va baholash, jamoaviy tayyorgarlik va xavfsizlik masalalari diqqat bilan ko‘rib chiqilishi zarur. O‘quv jarayonining har bir bosqichi sportchilarning o‘z qobiliyatlarini namoyish etishlari, yangi maqsadlar qo‘yishlari va musobaqalarda muvaffaqiyatga erishishlariga yordam beradi. Yengil atletika o‘quv jarayoni nafaqat sportchilarning jismoniy tayyorgarligini oshiradi, balki ularning ruhiy va ijtimoiy jihatdan rivojlanishiga ham hissa qo‘shadi.Yengil atletika bo‘yicha o‘quv jarayonining tashkil etilishi sportchilarni yuqori natijalarga erishtirish, musobaqalarga tayyorlash va umumiy jismoniy salohiyatlarini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Bu jarayon sportchilarning texnik va taktik ko‘nikmalarini rivojlantirish, ularning jismoniy va psixologik tayyorgarligini yaxshilash uchun mo‘ljallangan, shuningdek, sportchilarga yengil atletikaning turli turlarini mukammal bajarishga imkon yaratadi. Yengil atletika bo‘yicha o‘quv jarayonini tashkil etish jarayonida bir qator omillarni inobatga olish zarur, chunki har bir sportchi o‘zining jismoniy imkoniyatlari va maqsadlariga ko‘ra turlicha yondashuvni talab qiladi. Shunday qilib, o‘quv jarayonining muvaffaqiyatli tashkil etilishi sportchilarning sportdagi muvaffaqiyatiga, ularning maqsadlariga erishishlariga va musobaqalarda g‘olib bo‘lishlariga yordam beradi. O‘quv jarayonining tashkil etilishi, birinchi navbatda, sportchilarni tayyorlashning har bir bosqichida to‘g‘ri rejalashtirilgan mashg‘ulotlar va metodikalarga asoslanadi. O‘quv jarayoni davomida sportchilarga nafaqat jismoniy holatni yaxshilash, balki ularning psixologik holatini ham rivojlantirish kerak bo‘ladi. O‘quv jarayonining asosiy maqsadi — sportchilarni har tomonlama rivojlantirishdir. Bu jarayonda texnik ko‘nikmalar, taktik yondashuvlar, jismoniy kuch va chidamlilik, shuningdek, psixologik tayyorgarlik muhim ahamiyatga ega. Yengil atletika bo‘yicha o‘quv jarayonining tashkil etilishida birinchi o‘rinda sportchilarni turli guruhlarga ajratish, mashg‘ulotlarning turli bosqichlarini aniqlash va har bir sportchining individual imkoniyatlarini hisobga olish kerak. O‘quv jarayonida sportchilarning jismoniy va psixologik holatini tahlil qilish, ularning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash, shu bilan birga, ularning sportdagi yutuqlari va maqsadlariga qarab mashg‘ulotlarni moslashtirish zarur. O‘quv jarayonining maqsadi faqat musobaqalar uchun tayyorlash emas, balki sportchilarning jismoniy va psixologik holatlarini umumiy ravishda yaxshilashdir. O‘quv jarayonining tashkil etilishi uchun eng muhim omillardan biri — mashg‘ulotlar va treninglarni rejalashtirishdir. Har bir o‘quv mashg‘uloti aniq bir maqsadga qaratilgan bo‘lishi kerak. Sportchilarni o‘rgatishda yengil atletikaning turli turlarini o‘rgatish uchun mos yondashuvlar va metodikalar ishlab chiqilishi lozim. Mashg‘ulotlar, umuman olganda, sportchilarning jismoniy tayyorgarliklarini oshirishga, texnik ko‘nikmalarini rivojlantirishga va musobaqalarda muvaffaqiyatga erishishlariga yordam beradi. Har bir mashg‘ulotda muayyan jismoniy ko‘nikmalarni, masalan, tezlikni, kuchni, chidamlilikni, moslashuvchanlikni yoki balandlikka sakrash kabi ko‘nikmalarni rivojlantirishga alohida e'tibor qaratilishi lozim. Har bir o‘quv jarayoni va mashg‘ulot sportchining individual rivojlanishiga xizmat qilishi kerak. Buning uchun mashg‘ulotning intensivligi va davomiyligi o‘quvchilarning darajasiga mos ravishda o‘zgarib turadi. Mashg‘ulotlar jarayonida sportchilarning texnik ko‘nikmalarini rivojlantirish ham muhimdir. Yengil atletikada har bir tur (yugurish, sakrash, tashlash) o‘ziga xos texnikaga ega bo‘lib, mashg‘ulotlar shu texnikani mukammallashtirishga qaratiladi. Masalan, 100 metrga yugurish texnikasi, uzunlikka sakrash yoki yadro tashlash kabi sport turlarida sportchilarni to‘g‘ri harakatlar va texnikalar yordamida rivojlantirish maqsadida maxsus mashg‘ulotlar o‘tkaziladi. Shu tarzda, o‘quv jarayoni davomida sportchilarni texnikani mukammal o‘zlashtirishga yo‘naltirish mumkin. O‘quv jarayonining tashkil etilishida, shuningdek, psixologik tayyorgarlik ham muhim ahamiyatga ega. Yengil atletika bo‘yicha sportchilar nafaqat jismoniy jihatdan kuchli bo‘lishlari, balki psixologik jihatdan ham tayyor bo‘lishlari kerak. Musobaqalarda muvaffaqiyatga erishish uchun sportchining o‘ziga bo‘lgan ishonchi, stressni boshqarish qobiliyati, musobaqaga tayyorgarlik va yuqori bosim ostida ishlashni bilish juda muhim. O‘quv jarayonida psixologik tayyorgarlikni o‘rgatish orqali sportchilarni musobaqa oldidan tayyorlash va ularga motivatsiya berish mumkin. Psixologik tayyorgarlikda stressni boshqarish, o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshirish, musobaqa oldidan psixologik tayyorgarlik qilish kabi masalalar o‘rganiladi.Bundan tashqari, o‘quv jarayonining tashkil etilishida sportchilarning sog‘lig‘i va xavfsizligini ta'minlash zarur. Mashg‘ulotlar xavfsiz sharoitlarda va murabbiy nazorati ostida o‘tkazilishi kerak. Sportchilarning jismoniy holatlari muntazam ravishda tekshirib borilishi, ortiqcha yuklanish yoki jarohat olishdan saqlanish uchun mashg‘ulotlarni optimallashtirish zarur. Shuningdek, musobaqalar uchun tayyorgarlikni rejalashtirishda zarur bo‘lgan texnik vositalar va uskunalarni to‘g‘ri tanlash, sportchilarni ushbu vositalardan xavfsiz foydalanishga o‘rgatish muhimdir.O‘quv jarayonining muvaffaqiyatli tashkil etilishi uchun mashg‘ulotlar rejalashtirilgan va maqsadli bo‘lishi kerak. Har bir sportchi o‘zining individual imkoniyatlariga qarab mashg‘ulotlarga jalb qilinadi, va har bir mashg‘ulotda belgilangan maqsadlarga erishishga qaratilgan maxsus metodikalar qo‘llaniladi. Shuningdek, o‘quv jarayonida sportchilarning natijalari muntazam ravishda tahlil qilinib, mashg‘ulotlar davomida zarur o‘zgarishlar kiritiladi. Mashg‘ulotlarning natijalari sportchilarning o‘sish darajasiga qarab o‘lchanadi, va bu natijalarga qarab o‘quv jarayonida yanada murakkab mashg‘ulotlar qo‘shiladi.Yengil atletika o‘quv jarayonining tashkil etilishida murabbiyning roli katta. Murabbiy sportchilarga har tomonlama yondashishi, ularning jismoniy va psixologik holatlarini tushunishi va o‘quv jarayonini shu asosda tashkil etishi kerak. Murabbiy har bir sportchi uchun individual mashg‘ulotlarni tuzishi, texnikani rivojlantirishga yo‘naltirishi, shuningdek, sportchining motivatsiyasini oshirishi zarur. Shu bilan birga, murabbiy o‘quv jarayonining natijalarini tahlil qilishi va zarur holatlarda o‘quv jarayonida o‘zgarishlar kiritishi kerak.Yengil atletika bo‘yicha o‘quv jarayonini muvaffaqiyatli tashkil etish sportchilarga yuqori natijalarga erishish, jismoniy va psixologik tayyorgarlikni mustahkamlash va musobaqalarda muvaffaqiyatga erishish uchun muhim bir qadamdir. Shuningdek, o‘quv jarayonining muvaffaqiyatli tashkil etilishi sportchilarni nafaqat musobaqalarda g‘olib qilish, balki ularning hayotda ham muvaffaqiyatli bo‘lishiga yordam beradi. Yengil atletika o‘quv jarayoni nafaqat sportchilarning jismoniy holatini yaxshilaydi, balki ular uchun shaxsiy rivojlanish, ijtimoiy moslashuv va hayotda muvaffaqiyatli bo‘lish imkoniyatlarini ham taqdim etadi. 1.3.O‘quv jarayonini tahlil qilish va tashkiliy jihatlari. [1] Tursunov, A. (2019). "Jismoniy tarbiya va sportda qo‘llaniladigan maxsus mashqlar" – Tashkent, O‘zbekiston ta’lim va sport nashriyoti. [2] O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-5847-son Farmoni. 2019 yil 8 oktabr.