Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasi o’rgatish MUNDARIJA KIRISH ……………………………………………………………………….…..3 I.BOB. YUGURIB KELIB UZUNLIKKA SAKRASHGA KIRISH 1.1. Yugurish va sakrash asoslari……………………………………………………...6 1.2. Jismoniy tayyorgarlik…………………………………………………………….11 1.3. To'g'ri pozitsiya va boshlanish texnikasi…………………………………………16 II.BOB. YUGURIB KELIB UZUNLIKKA SAKRASHNI AMALIY O'RGATISH 2.1. Yugurib kelish va sakrash fazalari……………………………………………21 2.2. Sakrashning texnikasi va o'zgarishlar………………………………………...26 2.3. Sakrashning mustahkamligini oshirish………………………………………..31 XULOSA …………………………………………………………………………36 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR………………………..………….........38 KIRISH Jismoniy tarbiya va sport sohasida kadrlar tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida Mazkur qaror jismoniy tarbiya va sport sohasida kadrlar tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirishga qaratilgan. Ushbu qaror sportga oid malakali mutaxassislar tayyorlash va mavjud tizimni modernizatsiya qilishni o‘z ichiga oladi. O‘zbekistonning sport infratuzilmasini yaxshilash va sportchilarning tayyorgarligini oshirishga qaratilgan. PQ-414-son 03.11.2022. Shavkat Miromovich Mirziyoyev Yugurib kelib uzunlikka sakrash — bu atletikada yuqori ko'nikmalarni talab qiladigan murakkab sport turi bo'lib, unga nafaqat kuch, balki tezlik va texnika ham katta ta'sir ko'rsatadi. Ushbu texnikani o'rganishda asosiy vazifa — to'g'ri yugurish va sakrashni o'zaro uyg'unlashtirish, shuningdek, jarayonni samarali va xavfsiz tarzda amalga oshirishdir. Har bir sportchi uchun bu texnikani muvaffaqiyatli bajarish uchun ko'p vaqt va mashaqqatli treninglar talab etiladi. Yugurib kelib uzunlikka sakrashning boshlang'ich nuqtasi sifatida to'g'ri pozitsiya va yugurish tezligini o'zgartirish hamda sakrashning asosiy texnikasini egallash muhimdir. Sportchi o'z tanasini boshqarish, tezlikni oshirish, yukni oqilona taqsimlash va sakrashda maksimal balandlikni olish uchun jismoniy tayyorgarlikni to'g'ri bajarishi zarur. Shuningdek, yugurish davomida nafaqat oyoqlarning to'g'ri ishlashini, balki barcha tana mushaklarini uyg'un ishlatishni ham o'rganish muhim ahamiyatga ega.Bu jarayonni o'rganishda jismoniy tayyorgarlik va treninglarni to'g'ri boshqarish, sportchining natijalariga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Bunda individual yondoshuv va texnikalarni o'zlashtirish, har bir sportchining xususiyatlariga moslashtirish muhimdir. Asosiy maqsad — sportchiga o'z imkoniyatlarini maksimal darajada ishlatish va unga yuqori natijalarga erishishga yordam berishdir. Mavzuning dolzarbligi: Yugurib kelib uzunlikka sakrash — bu sportchilar uchun yuqori tezlikni va mukammal texnikani talab qiladigan, juda murakkab va o'ziga xos texnikaga ega bo'lgan atletika turi hisoblanadi. Ushbu sport turi nafaqat jismoniy tayyorgarlik, balki psixologik tayyorgarlikni ham talab qiladi. Bu mavzu sportchilarni nafaqat fizik jihatdan, balki mental jihatdan ham tayyorlashga yordam beradi. Shuning uchun yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini o'rganish, hozirgi sport sohasida dolzarb masalalardan biri bo'lib qolmoqda.Sport sohasidagi yangiliklar va texnologiyalar rivojlanishi bilan birga, yugurib kelib uzunlikka sakrashning samarali usullari va metodlari ham muntazam ravishda takomillashib boradi. Ushbu mavzu, o'z navbatida, sportchilarning yuqori natijalarga erishish uchun zarur bo'lgan texnik ko'nikmalarni o'rgatish jarayonini takomillashtirishga yordam beradi. Sportchi nafaqat tezlikni oshirish, balki sakrashni maksimal darajada uzoq qilish uchun barcha texnikalarni mukammal o'zlashtirishi lozim. Mavzuning dolzarbligi shundaki, jismoniy tarbiya va sport fanlarida yangi avlod sportchilarini tayyorlashda, ayniqsa, maktablar va sport maktablarida, yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini o'rgatish va ularni amaliy mashg'ulotlar orqali yaxshilash zarurati bor. Shuningdek, o'sib borayotgan yoshlar orasida bu sport turi mashhur bo'lib bormoqda, shuning uchun uning samarali o'rgatish texnikalari va metodlarini ishlab chiqish hozirgi kunda katta ahamiyatga ega.Bundan tashqari, sportda muvaffaqiyatga erishish uchun samarali trening va metodologiyalarga tayanish zarur. Ushbu mavzu, nafaqat sportchilarning jismoniy, balki ruhiy va psixologik tayyorgarligini oshirishda ham muhim o'rin tutadi. Shunday qilib, yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasining dolzarbligi nafaqat sportchilarni yuqori natijalar sari yetaklash, balki sport ilm-fanini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Kurs ishining maqsadi: Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini o'rgatishning samarali metodlari va yondoshuvlarini o'rganish, shu orqali sportchilarning ushbu texnikani muvaffaqiyatli amalga oshirish imkoniyatlarini yaxshilashdir. Kurs ishida, yugurish va sakrashning asosiy fazalari, ularning texnikasini takomillashtirish usullari va jismoniy tayyorgarlikning o'rni haqida batafsil ma'lumotlar keltiriladi. Shuningdek, ushbu ishda sportchilarning o'qitilish jarayonida to'g'ri pozitsiya va boshlang'ich texnikalarning ahamiyati, sakrashning mustahkamligini oshirish uchun zarur bo'lgan mashqlar va trening usullari ko'rib chiqiladi. Kurs ishining maqsadi, o'quvchilarga nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko'nikmalarni ham taqdim etishdir. Bundan tashqari, ushbu kurs ishining maqsadi sportchining jismoniy va psixologik tayyorgarligini yaxshilashga yordam berish va ularga yuqori natijalarga erishish uchun zarur bo'lgan texnikani mukammal o'zlashtirishga imkon yaratishdir. Shu tariqa, kurs ishida ishlab chiqilgan tavsiyalar va metodlar, sportchilarning individual xususiyatlariga moslashtirilgan holda, samarali o'qitish va trening tizimlarini takomillashtirishga yo'naltirilgan. Kurs ishining vazifasi: Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini o'rgatishda samarali metodlarni aniqlash va ularning sportchilar uchun qanday foydali ekanligini o'rganishdir. Ushbu vazifa doirasida, o'qitish jarayonida sportchilarning texnik ko'nikmalarini rivojlantirish, to'g'ri pozitsiya va boshlanish texnikasini o'zlashtirish, hamda sakrashning samaradorligini oshirish uchun eng samarali mashq va trening usullarini tahlil qilish maqsad qilingan. Shuningdek, kurs ishining vazifalaridan biri — yugurib kelib uzunlikka sakrashning murakkab texnikasini o'rgatishda yuzaga keladigan xatolarni aniqlash va ularni tuzatish yo'llarini ko'rsatishdir. Sportchilarning muvaffaqiyatli natijalarga erishish uchun jismoniy va psixologik tayyorgarlikni birlashtirish va ularning mustahkamligini oshirishda samarali metodlarni ishlab chiqish ham bu ishning muhim vazifalaridan biridir.Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini o'rgatishda samarali va tizimli yondoshuvlarni ishlab chiqish hamda o'qitish jarayonida sportchilarning ko'nikmalarini rivojlantirishga yo'naltirilgan strategiyalarni aniqlashdir. Yana bir vazifa — bu sportchilarga yugurish va sakrash texnikasini yaxshilashda individual yondoshuvni qo'llash, ularning kuchli va zaif tomonlarini tahlil qilib, trening jarayonini optimallashtirishdir. Kurs ishida, shu bilan birga, mavjud o'qitish metodikalarini yangilash va o'quvchilar uchun eng samarali mashq va trening usullarini ishlab chiqish ko'zda tutilgan. Kurs ishining tarkibiy tuzilmasi: Ushbu kurs ishi 2 ta bob, 6 ta reja, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat. I.BOB. YUGURIB KELIB UZUNLIKKA SAKRASHGA KIRISH 1.1. Yugurish va sakrash asoslari Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasi sportchilardan yuqori darajadagi jismoniy kuch, tezlik va moslashuvchanlikni talab qiladi. Ushbu sport turi har bir atletdan o‘zining maksimal imkoniyatlarini namoyish qilishni, to‘g‘ri vaqtni tanlashni va har bir harakatni muvozanat bilan amalga oshirishni talab etadi. Tekshirilgan ma'lumotlar, o‘rganish jarayonidagi mashaqqatli trening va to‘g‘ri texnikalar yordamida sportchi o‘zining maksimal natijalariga erishishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq, bu natijalar faqat sportchining jismoniy tayyorgarligi va to‘g‘ri usullarni o‘rganish orqali erishilishi mumkin.Yugurish va sakrashning asosiy jihatlari o‘zaro uyg‘unlashgan murakkab harakatlardan iborat bo‘lib, ular sportchining maksimal balandlik va uzoqlikni olish imkoniyatlarini ta’minlaydi. Yugurish jarayonida sportchi tezligini oshirishi va sakrash uchun kerakli energiyani yig‘ishi kerak. Yuqori tezlikka erishish, yugurishning har bir bosqichini to‘g‘ri bajarish, oyoqlarni samarali ishlatish va maksimal kuch sarflash muhim omillar hisoblanadi. Shuningdek, yugurish va sakrashda faqatgina oyoq mushaklarini ishlatish yetarli emas, balki butun tana mushaklari va markaziy kuchlarni to‘g‘ri qo‘llash kerak.Sakrashni amalga oshirish jarayonida ham o‘ziga xos texnikalar mavjud. O‘quvchilar o‘zlarining maksimal masofani yengib o‘tishlari uchun barmoqlari va oyoqlaridan samarali foydalanishlari zarur. Asosiy maqsad sakrashning yuqoriga qarab bo‘lmasligi, balki oldinga va yuqoriga bir vaqtning o‘zida bo‘lishi kerak. Shuningdek, havo fazasida oyoqlarni to‘g‘ri boshqarish, tana holatini muvozanatlash va sakrashdan keyin mukammal tushish texnikasi ham nihoyatda muhimdir[1].Yugurib kelib uzunlikka sakrashning texnikasini o‘rganish jarayonida sportchilarni isinish va to‘g‘ri holatda tayyorlash katta ahamiyatga ega. Sportchilar o‘z mushaklarini isinish orqali tayyorlaydi va jarohatlanish xavfini kamaytiradi. Shuningdek, yugurishni boshlash va sakrashga tayyorlanish uchun kuchli va moslashuvchan bo‘lish zarur. Jismoniy tayyorgarlikning samarali bo‘lishi uchun sportchi nafaqat sakrashda, balki boshqa sport turlarida ham o‘zini sinab ko‘rishi va o‘z maqsadlariga erishishda o‘rgangan ko‘nikmalarni ishlatishi lozim.Bundan tashqari, texnikalarni o‘rgatishda sportchilarning individual xususiyatlarini ham hisobga olish muhimdir. Har bir sportchi uchun moslashtirilgan trening rejalarini tuzish, ularning kuchli va zaif tomonlarini tahlil qilish, samarali natijaga erishishda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, yugurib kelib uzunlikka sakrashda ba’zi sportchilar yuqori tezlikda yugurishda kuchli, boshqalari esa sakrash fazasida yaxshiroq ishlashadi. Bu farqlarni aniqlab, o‘quvchi uchun eng yaxshi natijani olish uchun maxsus mashqlarni tanlash zarur. Shu bilan birga, sportchilarning psixologik tayyorgarligi ham juda muhim ahamiyatga ega. Ko‘plab tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, psixologik jihatlar, ya’ni o‘ziga ishonish, stressni boshqarish va muvozanatni saqlash, yuqori natijalarga erishishda muhim omil hisoblanadi. Shunday qilib, yugurib kelib uzunlikka sakrashni o‘rganishda jismoniy va psixologik tayyorgarlikning uyg‘unligi natijalarni ancha yaxshilaydi.Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini mukammal o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish uchun sportchi to‘g‘ri usullarni, metodlarni va mashqlarni bajarishga doimo tayyor bo‘lishi kerak. To‘g‘ri o‘rgatish va yondoshuvlarni amalda qo‘llash orqali sportchilar natijalarga erishish imkoniyatlarini oshiradilar. Trening jarayonida vaqtni samarali taqsimlash, har bir harakatni to‘g‘ri bajarish va texnikalarni o‘rganish sportchining yuqori natijalarga erishishiga yordam beradi.O‘qituvchi va sportchi o‘rtasida yaxshi kommunikatsiya va muloqot bo‘lishi zarur. O‘quvchi o‘zining maqsadlariga erishish uchun trenerning tavsiyalariga amal qilib, texnikalarni o‘zlashtiradi. Trener esa, sportchining yutuqlarini tahlil qilib, yangi yondoshuvlarni ishlab chiqishi va o‘quvchiga o‘zining imkoniyatlarini yanada yaxshilashda yordam berishi kerak. O‘quvchilarga to‘g‘ri fikrlarni berish va ular uchun qiyinchiliklarni yengib o‘tish uchun moslashuvchan yondoshuvni tanlash muvaffaqiyatni ta’minlaydi. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sportchidan yuqori darajadagi jismoniy tayyorgarlikni va texnikani talab qiladi. Har bir sportchi uchun to‘g‘ri yugurish va sakrashni uyg‘unlashtirish, jarohatlanmasdan maksimal natijalarga erishish imkoniyatlarini oshiradi. Bu texnika, nafaqat tezlikni oshirishni, balki har bir harakatni muvozanat bilan bajarishni ham o‘z ichiga oladi. O‘qitish jarayonida sportchilarga yuqori tezlikda yugurishni va shu tezlikni sakrashga muvaffaqiyatli o‘tkazishni o‘rgatish juda muhimdir.Yugurib kelib uzunlikka sakrashda tezlik juda katta rol o‘ynaydi. O‘quvchi sakrashni boshlashdan oldin, o‘zining maksimal tezligiga yetishi kerak. Buning uchun sportchi o‘z yugurishini va har bir qadamni mukammal bajarish kerak. Tegishli tezlikni oshirish uchun sportchi faqatgina oyoqlarini emas, balki butun tanasini harakatga kiritish kerak. Bosh, tana va qo‘l harakatlari ham yugurishning samaradorligini oshirishga yordam beradi. Agar sportchi yuqori tezlikda yugurishga erishsa, sakrash fazasida ham katta masofani bosib o‘tishi mumkin. Shu bilan birga, sakrashning texnikasi ham muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilar to‘g‘ri pozitsiyada sakrashni o‘rganishlari kerak. Harakatni yuqoriga va oldinga qarab bir vaqtning o‘zida boshqarish juda muhimdir. Sportchi, yugurib kelib sakrashni amalga oshirayotganda, oyoqlarini eng yaxshi holatda ishlatishi kerak. Sakrashda yuqori natijaga erishish uchun sportchi oyoqlarini kuchli va bir xil kuch bilan itarib, havoga ko‘tarilishi lozim. Shuningdek, sakrashda havo fazasida tana holatini to‘g‘ri boshqarish, bu jarayonni optimal qilish uchun katta rol o‘ynaydi.Sakrash texnikasini o‘rganish jarayonida sportchi to‘g‘ri holatda bo‘lishni va yerdan ko‘tarilish jarayonini mukammal bajarishni o‘rganishi zarur. Yerdan ko‘tarilish paytida, sportchi oyoqlarini kuchli itarish orqali maksimal balandlikni olishga harakat qilishi kerak. Bu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun sportchi o‘zining har bir harakatini aqliy ravishda boshqarib, qadamlarni to‘g‘ri bajarishi zarur. Bundan tashqari, sportchilarga to‘g‘ri tushish texnikasini ham o‘rgatish kerak. Sakrashdan keyin sportchi havodan erga tushganda, pastki qismlarni to‘g‘ri boshqarishi va o‘zini muvozanatda saqlashi kerak. To‘g‘ri tushish tekniği jarohatlanish xavfini kamaytiradi va sakrashni mukammal bajarishga yordam beradi. Tushish paytida qo‘llarni, oyoqlarni va tana holatini to‘g‘ri saqlash, mushaklarga tushadigan bosimni kamaytiradi.Yugurib kelib uzunlikka sakrashning texnikasini mukammal o‘rganish uchun jismoniy tayyorgarlik juda muhim ahamiyatga ega. O‘quvchi mushaklarini kuchaytirish va moslashuvchanligini oshirish uchun doimiy ravishda maxsus mashqlar bajarishi zarur. Bunday mashqlar sportchining jismoniy holatini yaxshilaydi va sakrashda kuchliroq bo‘lishga yordam beradi. Jismoniy kuchning kuchayishi, yugurish va sakrashning har bir fazasida sportchiga yanada samarali ishlash imkonini yaratadi. Shuningdek, trening jarayonida sportchilarning psixologik holatini ham inobatga olish kerak. Psixologik tayyorgarlik sportchining o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi va uning muvaffaqiyatli natijaga erishish imkoniyatlarini ta’minlaydi. Yuqori bosim ostida ishlash va stressni boshqarish, sportchining samaradorligini oshiradi. Agar sportchi o‘zini ishonchli his qilsa, uning texnikasi va natijalari ham yaxshilanadi.Yugurib kelib uzunlikka sakrashning texnikasini o‘rganish jarayonida metodik yondoshuv ham katta ahamiyatga ega. O‘qituvchi sportchining individual xususiyatlarini inobatga olib, maxsus mashqlarni tanlashi kerak. Har bir sportchi uchun to‘g‘ri yondoshuv va mashqlarni tanlash, uning muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir qiladi. Trener va sportchi o‘rtasidagi yaxshi muloqot, samarali o‘qitish va treningni o‘z vaqtida bajarish natijalarga erishishning muhim omillaridir.Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasi nafaqat sportchilardan yuqori darajadagi jismoniy kuchni, balki ularning aqliy tayyorgarligini ham talab qiladi. Bu sport turi juda nozik va muvozanatni saqlashni, vaqtni aniq hisoblashni, harakatni to‘g‘ri bajarishni o‘rganishni talab qiladi. Ushbu sportning asosiy elementlari – tezlikni oshirish, maksimal darajada sakrash va yaxshi holatda tushishdir. Har bir bosqichning texnikasini o‘zlashtirish sportchining yuqori natijalarga erishishiga yordam beradi[2]. Tezlik — yugurib kelib uzunlikka sakrashda eng muhim omillardan biridir. To‘g‘ri yugurish jarayonida sportchi har bir qadamni o‘zi uchun optimal tezlikda bajarishi kerak. Tezlikni oshirish, o‘zining harakatlarini sinchiklab kuzatish va optimallashtirishga bog‘liq. Tezlikni yuqori darajaga ko‘tarish uchun sportchi o‘zining tanasini va oyoqlarini to‘g‘ri harakatlantirishi, eng yaxshi natijani olish uchun yugurishni mukammallashtirishi kerak. Har bir qadamda sportchi maksimal kuchni ishlatish va yugurishni to‘g‘ri boshqarish orqali tezlikni oshiradi.Sakrashning o‘zi ham juda muhim ahamiyatga ega. Sakrash fazasida, sportchi to‘g‘ri pozitsiyada bo‘lishi va maksimal kuchni oyoqlaridan chiqarishi kerak. Yerdan ko‘tarilishdan oldin sportchi tana holatini to‘g‘ri sozlashi, oyoqlarini kuchli itarib, havoga ko‘tarilishi lozim. Bu jarayonni muvaffaqiyatli bajarish sportchidan katta jismoniy kuchni talab qiladi. Tezlikni yuqoriga o‘tkazish va qadamlarni maksimal darajada kuchaytirish, sakrash masofasini oshiradi.Yugurib kelib uzunlikka sakrashda yana bir muhim nuqta — havo fazasida bo‘lishdir. Bu vaqtda sportchi tana holatini boshqarib, maksimal masofani bosib o‘tish uchun o‘zining harakatlarini to‘g‘ri muvozanatlashishi kerak. Sportchi havoga ko‘tarilganidan so‘ng, tana holatini bir tekisda saqlab, oyoqlarini to‘g‘ri ishlatishi zarur. Boshqa tomondan, sportchi tushishdan oldin, tana holatini saqlash va jismoniy kuchni samara bilan qo‘llash kerak. Sakrashdan keyin sportchi to‘g‘ri tushish texnikasini ham o‘rganishi zarur. Tushish jarayonida sportchi to‘g‘ri pozitsiyada bo‘lishi va oyoqlari bilan yerdan harakatni yaxshi ushlab turishi kerak. Bu jarayonni muvaffaqiyatli bajarish uchun, sportchi yuqori texnikalarni o‘zlashtirishi va har bir harakatni muvozanatli tarzda bajarishi lozim. Tushish paytida sportchi tanasini harakatga kiritib, qo‘llarni va oyoqlarni bir vaqtning o‘zida ishlatib, jarohatlanish xavfini kamaytiradi.Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini mukammal o‘rganish uchun sportchi o‘z jismoniy tayyorgarligini doimiy ravishda yaxshilab borishi kerak. Har bir sportchi o‘zining imkoniyatlariga qarab maxsus treninglarni bajarishi, mushaklarini kuchaytirish va moslashuvchanligini oshirishi zarur. O‘quvchi jismoniy kuchni oshirgan sari, u yugurish va sakrash jarayonida yaxshi natijalarga erishadi. Mushaklarning kuchayishi va moslashuvchanligi sportchining natijalarini yaxshilaydi. Shu tarzda, yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini o‘rganish — bu nafaqat jismoniy kuch va texnikaning o‘ziga xos birlashmasi, balki psixologik tayyorgarlik va samarali o‘qitish jarayonini ham talab qiladigan jarayondir. Ularning hammasi birgalikda sportchining yuqori natijalarga erishish imkoniyatlarini ta’minlaydi. 1.2. Jismoniy tayyorgarlik [1] Xamdamov, M. (2022). Sportning rivojlanishiga oid yangi yondashuvlar. Tashkent: O‘zbekiston Respublikasi sport vazirligi. [2] Mirziyoev, Sh. M. (2020). O‘zbekistonning sportni rivojlantirish bo‘yicha strategiyasi. Tashkent: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tashqi siyosat va sport bo‘yicha qarorlari to‘plami.