Shaxmat o’yinida eng kuchli dona qaysi hisoblanadi. Pi yodalar 3—4—5—6 gorizontallarda turgan bo’lsa, faqat nechi xona oldinga suriladi. “Shaxmat” soʻzi qaysi soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlib, “shoh oʻldi”, “shoh mot” degan maʼnoni anglatadi. Ruxning inglizcha nomi — “ruk”, u hindcha “rukh” va forscha “rok” dan kelib chiqqan boʻlib, qanday maʼnoni anglatadi. Miloddan avvalgi Qadimgi afsonaga ko'ra, shaxmat o'yini kim tomonidan yaratilgan. Mahmud Koshg’ariyning qaysi asarida 100 dan ziyod xalq o’yinlari to’g’risida ma’lumot berilgan. Hаrаkаtli o’yinlаrdа nechtagacha kishi qаtnаshishi mumkin.