OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI “MAKTABGACHA TA’LIM JARAYONIDA TARBIYALANUVCHILAR ISHTIROKIDA QO‘G‘IRCHOQ TEATRI ASOSIDA TASHKIL ETILGAN MA’NAVIY-MA’RIFIY TADBIRLARNI SAXNALASHTIRISH” mavzusidagi KURS ISHI TOSHKENT-2025 MUNDARIJA: KIRISH…………………………………………………………………………….3I-BOB. MAKTABGACHA TA’LIMDA TARBIYALANUVCHILARNI TARBIYALASHDA QO‘G‘IRCHOQ TEATRINING ROLI ………………….61.1. Rivojlanishning turli jihatlari (ma’naviy, aqliy, ijodiy) …………………….61.2. Ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar va ularning maqsadi …………………………..10II-BOB. HIKOYA ASOSIDA SAHNALASHTIRILGAN O‘YINLARNI MAKTABGACHA TA’LIM JARAYONIDA QO‘LLASH ………………………15 2.1. Hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlar orqali bolalarda ijodiy ko‘nikmalarni rivojlantirish………………………………………….……………..15 2.2. Bolalar bilan jamoaviy ishlash, sahna mashg‘ulotlarini rejalashtirish……..22XULOSA……………………………………………………………………………...28FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR …………………………………………...30 KIRISH Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarning ijodiy va nutqiy rivojlanishini ta’minlash pedagogik jarayonning eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bolaning shaxsiy rivojlanishi, hissiy dunyosi va tasavvurini shakllantirishda hikoya va hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlar muhim ahamiyatga ega. Hikoya bolalarga hayotiy tajribani o‘rganish, axloqiy qadriyatlarni anglash va ijtimoiy muomala ko‘nikmalarini shakllantirish imkonini beradi. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning so‘zlariga qaraganda, “Bolalar tarbiyasiga, ularning ma’naviy va badiiy rivojlanishiga alohida e’tibor qaratish har bir pedagog va ota-onaning vazifasidir” (Mirziyoyev, 2017). Ushbu g‘oya maktabgacha ta’limda hikoya va o‘yinlarni pedagogik vosita sifatida qo‘llash zaruratini yanada kuchaytiradi. Hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlar maktabgacha yoshdagi bolalarda nutqni rivojlantirishda asosiy vosita sifatida xizmat qiladi. Bola hikoyadagi qahramonlar bilan identifikatsiyalashadi, voqealarni tasavvur qiladi va ularni sahnada ifodalaydi. Shu jarayonda bolaning nutqi boyiydi, ovoz balandligi, intonatsiya va so‘z boyligi oshadi. Prezidentning yana bir fikriga ko‘ra, “Ma’naviyatli va barkamol avlodni tarbiyalashda ijodiy faoliyatga e’tibor qaratish zarur” (Mirziyoyev, 2018). Bu jumla hikoya asosida o‘yinlarni maktabgacha ta’limda qo‘llashning pedagogik ahamiyatini yanada mustahkamlaydi. Hikoya va sahnalashtirilgan o‘yinlar bolalarda hissiy rivojlanish va tasavvur qobiliyatini shakllantirishda ham katta rol o‘ynaydi. Masalan, xalq ertaklaridagi qahramonlarni sahnalashtirish jarayonida bola ularning his-tuyg‘ularini his qiladi, o‘z xatti-harakatlari bilan qahramonning voqealarga munosabatini ifodalaydi. Bu jarayon bolalarda empatiya va hissiy intellektni rivojlantiradi. Shu bilan birga, tarbiyachi yordamida sahnani tashkil etish va qahramonlar rollarini taqsimlash bolalarga jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini beradi. Bu fikrni Mirziyoyevning so‘zlari bilan mustahkamlash mumkin: “Har bir bola ijodiy rivojlanishi va o‘zini ifoda etish imkoniga ega bo‘lishi kerak”. Hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlar bolalarda ijodiy erkinlikni rag‘batlantiradi. Bola sahnada voqeani talqin qilishda o‘z fikrini ifodalaydi, harakat va nutq orqali yangi obrazlar yaratadi. Tarbiyachi esa bolaning ijodiy tashabbusini rag‘batlantiradi, unga qo‘llab-quvvatlash beradi va muvaffaqiyat hissini uyg‘otadi. Bu esa bolalarda o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi va shaxsiy rivojlanishga xizmat qiladi. Pedagogik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlar bolalarda nafaqat ijodiy va nutqiy rivojlanishni, balki ijtimoiy ko‘nikmalarni ham shakllantiradi. Masalan, bola sahnada hamkorlari bilan harakat qilish, navbat kutish va boshqalarni tinglash orqali jamoada ishlash qobiliyatini o‘rganadi. Bu jarayon bolada empatiya, sabr-toqat va hamjihatlik kabi fazilatlarni shakllantiradi. Shuningdek, sahnalashtirilgan o‘yinlar bolalarda tafakkur va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bola hikoyadagi voqealarni talqin qilish, qahramonlar xatti-harakatlarini tahlil qilish va o‘z tasavvurini sahnaga chiqarish orqali kreativ fikrlashni o‘rganadi. Shu nuqtai nazardan, hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarni maktabgacha ta’lim muassasalarida qo‘llash pedagogik jarayonning ajralmas qismi sifatida qaraladi. Ushbu kurs ishining maqsadi hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarning maktabgacha yoshdagi bolalarning ijodiy, nutqiy va hissiy rivojlanishidagi ahamiyatini o‘rganishdir. Tadqiqot vazifalari sifatida, birinchidan, hikoya va hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarning nazariy asoslarini tahlil qilish; ikkinchidan, bolalarda ijodiy va nutqiy ko‘nikmalarni shakllantirishdagi amaliy usullarni aniqlash; uchinchidan, tarbiyachining metodik va pedagogik rolini o‘rganish belgilangan. Shu bilan birga, kurs ishida hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarning pedagogik samaradorligini oshirish usullari va bolalarning ijodiy erkinligini rag‘batlantirish mexanizmlari ham tahlil qilinadi. Mazkur ish maktabgacha ta’lim muassasalarida pedagogik amaliyotda qo‘llanishi mumkin bo‘lgan tavsiyalarni ham o‘z ichiga oladi. Hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlar bolalarning shaxsiy, hissiy va ijodiy rivojlanishiga xizmat qilishi, ularni kelajakda barkamol va ijodiy shaxs sifatida shakllantirishga yordam berishi kurs ishining asosiy nazariy va amaliy tamoyillarini belgilaydi. Shu sababli, ushbu mavzu pedagogik tadqiqotlar va maktabgacha ta’lim amaliyoti uchun dolzarb va muhim hisoblanadi. Kurs ishining maqsadi – hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarning maktabgacha yoshdagi bolalarning ijodiy, nutqiy va hissiy rivojlanishidagi ahamiyatini o‘rganish va ularni pedagogik jarayonda samarali qo‘llash usullarini aniqlashdir. Kurs ishining vazifalari Hikoya va hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarning nazariy asoslarini tadqiq etish;Bolalarda ijodiy va nutqiy ko‘nikmalarni rivojlantirishdagi hikoya asosidagi o‘yinlarning pedagogik ahamiyatini aniqlash;Hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarni tashkil etish va metodik usullarini o‘rganish;Tarbiyachining bolalarni sahnalashtirilgan o‘yinga tayyorlashdagi roli va metodik yondashuvini tahlil qilish;Maktabgacha ta’lim muassasalarida hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlarni qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish.Kurs ishining predmeti – maktabgacha yoshdagi bolalarda hikoya asosida sahnalashtirilgan o‘yinlar orqali ijodiy, nutqiy va hissiy rivojlanish jarayoni hisoblanadi.