Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘rgatiladigan o‘lchov birliklari orasida massa va sig‘im birliklari muhim o‘rin tutadi. Chunki ular nafaqat matematik tushuncha sifatida, balki bolalarning kundalik hayotidagi faoliyatida qo‘llanilishi jihatidan ham muhim ahamiyatga ega. Bu birliklar yordamida o‘quvchilar atrofdagi predmetlarning og‘irligi yoki hajmini taqqoslash, ularni o‘lchash, real hayotdagi miqdoriy munosabatlarni anglashni o‘rganadilar. Massa — jismlarning modda miqdorini ifodalovchi fizik kattalik bo‘lib, u kilogramm (kg), gramm (g), tonna (t) kabi birliklarda o‘lchanadi. Boshlang‘ich sinflarda asosan gramm va kilogramm birliklari o‘rgatiladi. Ushbu birliklar orqali bolalar mahsulotlar, narsalar va boshqa jismiy obyektlarning og‘irligini farqlash, solishtirish hamda o‘lchashni o‘rganadilar. Masalan, o‘quvchilar bir kilogramm shakar, 250 gramm non, 5 kilogramm olma kabi ifodalarni hayotda uchratadilar va amaliyotda ishlatadilar. Dastlabki bosqichda og‘irlik faqat ko‘rgazmalilik orqali (masalan: tarozi, peshtaxta, o‘quv jihozlari yordamida) tushuntiriladi. So‘ngra o‘quvchilar og‘irlikni ko‘z bilan baholash, tarozi yordamida o‘lchash va birliklar o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash ko‘nikmalarini egallaydilar. Bu esa ularning fazoviy tafakkurini va taxminiy hisoblash malakasini shakllantiradi. Sig‘im – idishlarning yoki jismlarning ichiga qancha suyuqlik sigishini bildiruvchi fizik kattalik bo‘lib, u asosan litr (l) va millilitr (ml) birliklarida ifodalanadi. Boshlang‘ich sinflarda bu birliklar bolalarga turli idishlar – krujka, shisha, bankalar, bidonlar misolida tushuntiriladi. O‘quvchilar idishlarning sig‘imini ko‘z bilan taqqoslash, o‘lchash idishlaridan foydalanish orqali o‘rganadilar. Masalan, 1 litrlik sut shishasi, 0.5 litrlik suv idishi, 200 ml sharbat qutisi kabi hayotiy misollar o‘quvchilarning e’tiborini tortadi. Ular bu birliklarni ko‘p hollarda do‘konda, oshxonada, bog‘da uchratgan bo‘lganliklari uchun, ularni o‘zlashtirishga bo‘lgan motivatsiyasi yuqori bo‘ladi. Massa va sig‘im birliklarini o‘rgatishning asosiy maqsadi – o‘quvchilarni miqdoriy munosabatlar bilan ishlashga tayyorlash, hayotiy ko‘nikmalarni shakllantirish, o‘z mustaqil fikrlashini kuchaytirishdan iborat. Bu birliklarni bilgan bola quyidagi amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘ladi: