Mavzuning dolzarbligi. Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov bu haqda shunday degan edilar: ―”… ajdodlardan o‘tib kelayotgan ona-tilimizni asrab-avaylashimiz, uni boyitish, nufuzini oshirish ustida doimiy ishlashimiz zarur. Ayniqsa, fundamental fanlar, zamonaviy kommunikatsiya va axborot texnologiyalari, bank-moliya tizimi kabi o‘ta muhim sohalarda ona tilimizning qo‘llanish doirasini kengaytirish, zarur atama va iboralar, tushuncha va kategoriyalarni ishlab chiqish, bir so‘z bilan aytganda, o‘zbek tilini ilmiy asosda har tomonlama rivojlantirish milliy o‘zlikni, Vatan tuyg‘usini anglashdek ezgu maqsadlarga xizmat qilishi shubhasiz ”, - deya ta‘kidlagan edilar. Til ilk davrlardan boshlab hech bir narsa bilan tenglashtirib bo‘lmaydigan vazifani, ya’ni inson tafakkurini shakllantirish va rivojlantirish vazifasinisini bajarib keldi. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar jarayonida davlat tilining hayotimizdagi o‘rni va nufuzi oshib bormoqda. O'zbek tili o'zining ko'p asrlik tarixiy taraqqiyoti davomida lug'at tarkibini o'z ichki manbalari hisobiga boyitib, takomillashtirib keldi. Bunday qonuniyatga ko'ra, o'z qatlam negizlari asosida yangi so'zlar yasaldi, mavjud so'z ma'nolari kengaytirildi, ba'zi so'zlarga qo'shimcha vazifalar yuklandi, adabiy tilga xalq shevalarida turli davrlarda, ehtiyojga ko'ra, so'zlar qabul qilindi. O'zbek tili lug'at tarkibining boyishida ichki manba imkoniyatlari muhim asos hisoblanadi. Shunga qaramasdan, dunyodagi hech bir til o'z ichki manbalarigagina tayanib ish ko'rmaganidek, o'zbek tili uchun ham faqat o'z so'zlari, o'z qatlam boyligi va imkoniyatlarigina kifoya qilmaydi. O'zbek tili lug'at tarkibining boyish va takomillashuvida tashqi manba muhim rol o'ynaydi. Umuman har qanday til sof holda yashay olmaydi. Turli tillarning turli tarixiy sharoitlarda o'zaro ma'lum munosabatda bo'lishi qonuniy holdir. Bunday munosabat aloqada bo'lgan tillar rivojida ayniqsa uning lug'at tarkibida ma'lum izlarni qoldirishi mumkin.1O`zbek xalqi qardosh bo`lmagan tojiklar bilan qadimdan yaqin munosabatda bo’ldi. Bazi tarixiy sabablar bilan bog`liq holda arab, ruslar bilan aloqada bo`ldi. Hozirgi davrga kelib bir qancha xorijiy davlatlar bilan do`stona aloqalar o`rnatgan. Bu omillar o`zbek tili leksikasiga ko`plab so`zlarning o`zlashishiga asosiy sabab bo`lmoqda. Mavzuning o‘rganilganilish darajasi Hozirgi vaqtda mamlakatimizda bozor munosabatlarining vujudga kelishi, bank ishlarining taraqqiyoti bilan bog‘liq holda german va roman tillaridan rus tili orqali o‘zlashgan yangi so‘zlar - neologizmlar bilan bir qatorda tilimizning ichki imkoniyatlari asosida hosil qilingan bir qancha neologizmlar ham keng qo‘llana boshladi. Masalan: biznesmen - ishbilarmon, fermer - mulkdor, auditor - savdogar, auksion - ochiq savdo, aksiya - qimmatbaho qog‘oz va boshqalar. Bunday neologizmlarning asosiy qismi ingliz tilidan o‘zlashgandir. O‘zbek tili leksikasi muntazam ravishda ichki va tashqi manbalar hisobiga boyib bormoqda. XIX-XX asrlarda jamiyat hayotida bo‘lgan o‘zgarishlar so‘zlarning o‘zlashish va iste‘moldan chiqish jarayonini tezlashtirdi. Bu davrda nafaqat ruscha, balki inglizcha, xitoycha, fransuzcha, ispancha so‘zlar rus tili orqali kirib keldi. O‘zbek tiliga inglizcha so‘zlarning o‘zlashish yo‘llari turlichadir. Agar tushuncha aynan o‘zbekcha nomlanishga ega bo‘lmasa yoki o‘zining ijobiy va samarali ta‘siriga ega bo‘lsa, to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zlashtirilmoqda. Masalan, chat(chat) – suhbat. Yana shunday neologizmlar borki, kundalik hayotda qo‘llanilishi uchun ehtiyoj paydo qilgan, lekin ―O‘zbek tilining izohli lug‘atidan joy olmagan. Ulardan misol keltirib quyidagilarni ayta olamiz: koka-kola, minimarket, gipermarket, chizburger, hot-dog, netbuk, sensor, fleshxotira, planshet va hokazo. Shuni ta’kidlash joizki, ingliz tilidan o‘zbek tiliga so‘zlar o‘zlashganda ularning tuzilishi yoki semantik mohiyati o‘zgarishini ham kuzatish mumkin. Ayrim so‘zlar o‘zining asl ma’nosini saqlab qolgan holda o‘zgarsa, ayrimlarida esa ma’no kengaygan, ma’no toraygan yoki umuman ma’nosi tubdan farq qilishi mumkin. Kurs ishning maqsadi o‘zbek maktabida ona tili darslarida o’zbek tilida o`zlashma so`zlarning leksik tarkibi haqida o‘rganishdan iborat. Kurs ishining vazifalari: O'zlashma so'zlaming semantik guruhlarga ko‘ra tasnifi.haqidagi lingvistik fikrning rivojlanishini o'rganish;O'zlashma so'zlamingning shakllanish manbalari va ularning turli asoslarga ko'ra tasnifi haqida o`rganish; - O`zlashma so'zlar va maktabda ushbu materialni o'rganish ketma-ketligi haqidagi dastur mazmuni va ma'lumotlar miqdorini o'rganish; - O'zbek tilida o'zlashma so'zlaming leksik xususiyatlari va tamoyilini amalga oshirishning optimal usullarini aniqlash. Kurs ishining ob'ekti talabalar tomonidan o`zlashma so'zlarning tarkibiy va semantik xususiyatlarini o'zlashtirish bo'yicha o`rganishdan iboratdir. Kurs ishining predmeti o‘zbek maktabida ona tili darslarida o`zlashma so'zlarni o‘rganish jarayonidir. Kurs ishining metodologik asosi va uslubi. Kurs ishining metodologik asosini istiqlol mafkurasining nazariy masalalari aks etgan Birinchi Prezident Islom Karimovning asarlari tashkil etadi. Kurs ishini yozishda olimlar A. Hayitmetov, A. Qayumov, A.Abdug'afurov, R.Vohidov, I.Haqqul, N.Komilov, H.Homidiy, Sultonmurod Olim kabilarning ilmiy-nazariy tatqiqotlaridan foydalanildi. Kurs ishining ilmiy va amaliy ahamiyati. Ushbu kurs ishidan bitiruv ishi, referat, bitiruv malakaviy ishlari yozishda, seminar, amaliy mashg ‘ulotlarga tayyorlanishda foydalanish mumkin. Kurs ishining tuzilishi. Ushbu kurs ishi kirish, ikki asosiy bob, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.