O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallarni oʻrgatish metodikasi mavzusi uchun KURS ISHI Mundarija KIRISH…………………………………………………………………..3 Ι BOB. Boshlang'ich sinf o'quvchilarida 100 ichida nomanfiy butun sonlar to'g'risidagi nazariy asoslari……………………………………61.1. Boshlang'ich sinf o'quvchilarida o'g'lining rivojlanish bosqichlari……………….61.2. 100 ichida nomanfiy butun sonlarning matematik xususiyatlari va ahamiyati………………………………………………………………………………71.3. O'tgan davrdagi vaziyatda qo'lga kiritilgan metod va shakl………………………9II BOB. 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallarni o'rgatish metodikasi…………………………………………………..112.1. Qo'shish va ayirish amallarini o'rgatish metodikasi va bosqichlari…………….112.2. Ko'paytirish va bo'lish amallarini o'rgatish metodikasi………………………...132.3. Arifmetik amallarni zararda o'yinlar va innovatsion metodlardan yuklash…….14III BOB. Tajriba-sinov ishlari, tahlil va tavsiyalar………………….183.1. Tajriba-sinov darslarini tashkil etish va o'tkazish metodikasi…………………..183.2. O'quvchilarning arifmetik amallar bo'yicha bilim, ko'nikma va malakalarini tahlil qilish………………………………………………………………………………….203.3. Tajriba asosida samarali samarali usullar va tavsiyalar ishlab chiqarish chiqish………………………………………………………………………………..24Xulosa…………………………………………………………………..29Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati…………………………………...30 KIRISHKurs ishining dolzarbligi. Kunda O'zbekiston Respublikasida ta'lim hozirgi isloh qilish, uning mazmunini zamonaviy talablar asosida boyitish hamda yosh avlodni ishlab chiqarish bir qator ishlab chiqarish olib borilmoqda. har bir o'quvchining kelgusidagi bilim olish faoliyatining poydevorini tashkil etishi bilan muhim kasb etadi. Zero, o'ziga xos sinflarda o'quvchilarga berilgan va bilim ko'rishga ishlab chiqarish mustaqil fikrlashi, mantiqiy mushohada boshqarishishi va yashashda oddiy tarzda yech bo'lgan tayyorgarligini belgilab beradi. Matematika fani o'quvchilarda mantiqiy fikrlash, tahlil va sintez qilish, umumlashtirish hamda ishlab chiqarish ko'laridan kelib chiqadigan shakl yaratish fanidan biridir. individual, ilmiy-ta'lim bosqichida matematik bilimlar asosida o'quvchilarda son, miqdor, arifmetik amallar shakllantiriladi. Shu bois, harakat'ich sinflarda 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallarni o'rgatish va bu jarayonni samarali tashkil etish muhim masalalardan iborat. birinchi darajali va tanishlarda o'quvchilar sonlar qatori, sanash, taqqoslash, qo'shish ayirish kabi sodda arifmetik amallar bilanadilar. bu bilimlar 100 ichida amallarni harakatda yanada chuqurlashadi. 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallarni bolalarning tafakkurini rivojlantirish, ularda mustaqil fikrlash, mantiqiy tuzatishlar chiqarish, muammoni to'g'ri qilish ko'rinishini ishlaydi. Amaliyot shuni ko'rsatadiki, ko'plab o'quvchilar ariftik amallarni jarayonida, ayniqsa, sonlar bilan ishlashda mahsulotlarga duch keladilar. Bunday o'zgarishlar asosida, son paydosining etarlichacha shakllanmagani yoki arifmetik amallar tasvirning yaxshi anglanmagani kelib chiqadi. Shu sababga ko'ra, sinf o'qituvchisi o'z darslarini puxta sotib olishi, o'quvchilarning yosh va texnika vositalarini aniqlash jarayoni, dars o'qituvchisi o'z darslarini puxta sotib olishi kerak. Matematika darslarida qo'llaniladigan interaktiv usullar, o'quv mashg'ulotlari, vizual ko'rgazmali mahsulotlar, multimedia resurslari o'quvchilarning darsga bo'lgan resurslarini ishlab chiqarish, ularni faol o'rganishga undaydi. masalalar, misollar, masalalar va o'yinli topshiriqlar orqali arifmetik o'quvchilarning mustaqil ishlash ko' hayotiy rivojlanishini rivojlantirishga ta'sir ko'rsatish. Ush kurs ishining ustida ishlashda iboratki, yosh'ich sinf o'quvchilari 100 ichida no'manfiy butun sonlar arifmetik amallarni o'rgatish metodini to'g'ri tanlash va qo'llash jismoniy matematik ko' qobiliyatni shakllantiradi, balki intellektual ishlab chiqarishga ham katta ta'sir ko'rsatadi. To'g'ri yo'lga qo'yilgan dars jarayoni o'quvchilarning matematik savodxonligini, ularni mustaqil fikrga o'rgatadi hamda kelajakda matematikaning murakkab mavzularini o'zlashtirishga tayyorlaydi. Kurs ishining vazifalari: 100 ichida nomanfiy butun sonlar tushunchasini o‘rganish. Ular ustida bajariladigan arifmetik amallarni o‘rgatish metodikasini tahlil qilish. Boshlang‘ich sinflarda qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish va bo‘lish amallarini o‘rgatish usullarini o‘rganish. O‘quvchilar arifmetik amallarni o‘zlashtirish jarayonida uchraydigan muammolarni aniqlash va tahlil qilish. Arifmetik amallarni o‘rgatishda innovatsion metodlardan foydalanish imkoniyatlarini o‘rganish. O‘quvchilarga samarali o‘qitish usullarini ishlab chiqish va amaliy tavsiyalar berish. Olingan natijalar asosida xulosa chiqarish va metodik tavsiyalar ishlab chiqish. Kurs ishining maqsadi:Boshlangich sinf o'quvchilarida 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida birmetik amallarni yig'ish ko'rinishini va bu jarayonda samarali metod va ishlab chiqarishdan yo'llarini o'rganish. Kurs ishining harakatlari:100 ichida nomanfiy butun sonlar ustidagi arifmetik amallarni o'rgatishning nazariy asoslarini o'rganish; Boshlang'ich sinf o'quvchilarida qo'shish, ayirish, ko'paytirish va bo'lish amallarini bosqichlarini tahlil qilish; Ushbu amallarni o'rgatish jarayonida innovatsion metodlar va dars ishlanmalari tahlilini olib borish; Tajribasinov darslarini tashkil etish va loyihalarni tahlil qilish; O'quvchilarning ko'nikma va malakalarini aniqlash, tavsiyalar ishlab chiqarish chiqish. Tadqiqot obyekti: Boshlang'ich sinf matematika ta'lim jarayoni.Tadqiqot predmeti: 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallarni o'rgatish metodikasi.Kurs ishining tuzilishi. Ush kurs ishi kirish, asos boblar, ishlab chiqilgan adabiyotlar ro'yxatidan iborat bo'lib, unda mavzuning nazariy va amaliy, chuqur yoritilgan dars jarayonida qo'llash mumkin bo'lgan metod va amaliy tahlil qilingan hamda taklif va tavsiyalar berilgan. Ι BOB. Boshlang'ich sinf o'quvchilarida 100 ichida nomanfiy butun sonlar to'g'risidagi nazariy asoslari1.1 Boshlang'ich sinf o'quvchilarida aqliy rivojlanish bosqichlariBoshlang'ich sinf davri – bu o'quvchilarning tafakkuri, aqliy faoliyat va bilish jarayonlari jadal rivojlanadigan davrdir. Aynan shu bosqichda bola atrof-muhitdagi hodisalarni, turli ob'ektlarni va baholash o bog'liqligini tushunib boradi. O'quvchilarda mantiqiy fikrlash, tahlil qilish, baholash, umumlashtirish kabi aqliy jarayonlarni rivojlantirish. Psixolog olimlar fikricha, 7-10 bolalarda bilish jarayonlari faol rivojlanadi va bu yosh davri bolalar uchun "an'anaviy-obyektiv tafakkur bosqichi". Ular ko'proq aniq, ko'rish, sezish orqali bilimlarni o'zlashtirishga mumkin bo'ladilar. Bu misol davrida ular amaliy faoliyat va dars jarayonida konkretlar bilan ishlash orqali yangi bilimlarni egallaydilar. Boshlang'ich o'quvchilari qanday harakat sinflarini bosib o'tadilar: Tushunish bosqichi: O'quvchilar atrofdagi voqea-hodisalarni, sonlar va amallar xodimlarini anglashga harakat qiladi. Koʻnikma hosil qilish bosqichi: O'quvchilar o'rgangan bilim va tanishuvlarini amalda qo'llashga o'tadilar, oddiy arifmetik amallarni mustaqil yig'ilishni o'rganadilar. Malakani rivojlanish bosqichi: O'quvchilar mustaqil fikrlash, o'xshatish va farqlash, mantiqiy bog'lanishlarni ko'ra olish darajasiga yetadilar. Matematika darslarida ayniqsa 100 ichida nomanfiy butun sonlar bilan ishlash jarayonida bu bosqichlarning har bir muhim bosqichi ega. O'quvchilarning tafakkurini rivojlantirish uchun dars jarayonida ko'rgazmalilik, amaliy tajriba, interaktiv usullardan keng foydalanish talab qilinadi. Yosh bolalarning xotirasi, diqqat va tasavvuri hali to'liq shakllanmagan bo'lgan misolligi tufayli, yangi bilimlarni mumkinda takrorlash, jonli mashg'ulotlardan olib kerish. Rivojlantirish sinf o'quvchilarida arifmetik bilimlarni mos holda qo'llab-quvvatlash aqliy xatolariga olib borilishi zarur. Faqat shunday ular sonlar ustida amallarni anglab, to'g'ri harakat ko'rinishini rivojlantiradi. 1.2. 100 ichida nomanfiy butun sonlarning matematik xususiyatlari va ahamiyatiMatematikaning rivojlanishi'ich bosqichida 100 ichida nomanfiy butun sonlar bilan ishlash o'quvchilarning matematik bilim va ko'rinishini kuzatishda asosiy qadam. Chunki aynan shu chegarada o'quvchi sonlar haqida aniq aniqga ega bo'la, o'zaro bog'liqligi va arifmetik amallar orqali ular ustida ishlashni o'rganadi. Nomanfiy butun sonlar – bu 0– bu 0 va undan katta bo'lgan sonlardir. Ular tabiiy sonlarnarsato'plamiga va kundalik hayotda eng ko'p bo'lgan sonlar oladi. 100 kishilik nommanfiy butun sonlar matematikada hisoblash xususiyatlari bilan ahamiyatlidir: Matematik xususiyatlari:Ketma-ketlik imkoniyati: 100 ichida nomanfiy butun sonlar 0 dan 100 gacha ketma-ket joy bo'lib, har bir keyingi son oldingisidan 1 taga katta bo'ladi. Tartib mumkin: Sonlarni katt.Masalan , 45Sonlarni kattalik bo'yicha solishtirish, ularni tartiblash qiladi. Masalan, 45 < 67 yoki 98 > 72 kabi munosabatlar o' mumkin. Qo'shish va ayirish amallarida yashashlik: Har qanday ikkita no'xat butun sonning yig'indisi ham, farqi ham yana nomanfiy butun son bo'lishi mumkin (agar kichik sondan katta son ayirilmasa). Ko'paytirish va bo'lishga tayyorlik: 100 ta sonlarni o'zaro ko'paytirish va bo'lish amallari asosida keyingi matemshakll100 qoldiriladi sonlarni o'zaro ko'paytirish va bo'lish amallari asosida keyingi matematik tahlillar – ko'paytma, ko'rinishdagi tarkibiy qismlar shakl. Juft va toq sonlar xususiyati: O 'O'quvchilar bu bosqich tanishda juft va to'q sonlar va farqlarini o'rganadi. Raqam va son farqi: O'qO'quvchilar son va raqamlarni ajrata oladi. Masalan, 25 soni ikki raqamdan iborat bo'lsa-da, bitta butun son bor. Matematik ahamiyati:Tafakkurni rivojlantirish: 100 ichida sonlar bilan100 ichida sonlar bilan ishlash o'quvchilarning mantiqiy fikrlash, solishtirish, guruhlash, umumlashtirish kabi aqliy faoliyatini rivojlantiradi. Hayotiy egasi: BuBu sonlar o'quvchilarning kundalik hayotida tez-tez qo'lda. Masalan, narxlarni bilish, vaqt o'lchovlari, uzunlik, og'irlik va boshqa kattaliklarni o'lchashda. Rivojlanish bosqichga asos:, minglab son100 ichida sonlarni puxta bilgan o'quvchiga yuzlab, minglab sonlar bilan ishlashga tayyor bo'ladi. Matematik amallar asoslari: Qo'shQo'shish ayirish, ko'paytirish va bo'lish amallarining, aynan shu asosda mustahkamlanadi. 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida ishlash jarayoni'ich sinf matematika kursining eng muhim va zaruriy bo'g'ini. Bu bilimlar o'quvchilarga keyingi bosqich murakkabroq matematiklarni oson o'zlashtirish fikr beradi, hamda ularni mantiqiy fikrlashga, hayotiy masalalarni mustaqil hal eta olish o'rgatadi. 1.3 Tarixiy metod va tajriba qo'llangan va shakllar tahliliMatematika ta'limi, aloqa, 100 ichida nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallarni o'rgatish qadimdan pedagogik faoliyatning muhim yo'nalishlaridan biri bo'lib kelgan. Tarixiy tajriba shuni ko'rsatadiki, turli davrlarda o'quvchilarning yosh yordami, tibbiy va tibbiy yordam ko'rinishidagi turli metod shakllar ishlab chiqarish va qo'llanilgan. Tarixiy belgilar:Aytgancha, arifmetik amallarni o'rgatish yuqori zamonaviy Misr, Yunoniston va Hindiston matematik an'analarida ham muhim o'rin tutgan. O'sha davrlarda hisob-kitob o'rgatish asosan amaliy misollar va hayotiy asoslangan amallarni shakllangan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hisob darslari ko'proq mexanik yodlashmisollarusulida olib borilgan. O'p topilganlar yechish topshirilib, asosiy e'tibor tez va aniq ko'nikmasini misol qilib keltirishga yordam beradi. Sovet vaqtida matematik​esa matematikani o'qitish tizimida nazariy tushunchalar bilan bog'lash, mantiqiy fikrlashni rivojlantirish g'oyasi barqaror bo'ldi. O'qituvchilar arifmetik amallarni o'rgatishda matematik mantiq va asoslashga alohida e'tibor bera boshladilar. O'zbekiston mustaqillikka erishgach rivojlandi ., ta'lim olish jarayoni va ilg'or tajribalardan olib borish yo'lga qo'yildi. Shu bilan birga, xalqona usullar, milliy asosda o'qitish ham rivojlandi. Ilgari qo'llangan asosli metod va shakllar:Ko'rgazmali o'qitish: Raqamli chizmalar, sonli chiziqlar, hisob kitob toshlari (schet) yordamida sonlar ustida amallar o'rgatilgan. Og'zaki hisob-kitob: Darslarda og'zaki misollar va savol-javob usuli keng qo'llangan. Kuzatish va tahlil: O'quvchilarga atrofdagi sonli ob'ektlar orqali arifmetiklarni kuzatish topshiriqlari berilgan.