“A” Avesto. – (parfinioncha “apastak” matn) Zardushtiylik dinining muqaddas kitobi. “Avesto” 21 kitobdan iborat bo‘lgan. “Avesto ”dagi ma’lumotlar miloddan avvalgi II ming yillik oxiri – I ming yillik boshlariga oid. Fransuz tadqiqodchisi Dyuperron 1771-yil “Avesto”ni tarjima qilgan. YUNESKOning 1999-yil noyabr oyida bo‘lib o‘tgan 30-sessiyasida “Avesto” yaratilganligining 2700 yilligini dunyo miqqiyosida nishonlash haqida qaror qabul qildi. Abdulla Avloniy – (1878- 1934) – davlat va jamoat arbobi, fan va maorif rivojiga katta hissa qo‘shgan olim, shoir va jurnalist, jadidchilik harakatining rahbarlaridan biri. Abdulla Avloniy Turkistonda birinchilardan bo‘lib, geografiya, kimyo, geometriya va fizika fanlarini ta’lim dasturiga kiritgan. Bir sinfdan ikkinchisiga o‘tishda imtihon qilish tizimini joriy qilgan. Uning “Birinchi muallim” (1909), “Ikkinchi muallim” (1912) nomli darsliklari, “Turkiy Guliston yoxud axloq” (1913) nomli o‘quv qo‘llanmasi hamda to‘rt to‘plamdan iborat “Adabiyot yoxud milliy sher’lar” (1909-1915) risolalari mavjud. Al – Buxoriy (to‘liq ismi sharifi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al Buxoriy 910 yil Buxoro- 970 yil Samarqand yaqinidagi Xartang qishlog‘i) – “Hadis ilmida amir al- mo‘miniyn” (Hadis ilmida musulmonlarning yetakchisi) degan sharafli nomga sazovor bo‘lgan buyuk olim va muhaddis. Imom Buxoriy yigirmadan ortiq asar yozgan bo‘lib, ular orasida eng mashhuri “Al – jome’ as - sahiyh”dir. Ushbu asar yozilganligiga taxminan 1200 yil bo‘lsada, u islom ta’limotida qur’ondan keyingi ikkinchi o‘rinda turadigan muhim manba sifatida yuksak baholanib kelmoqda. Al’truizm – o‘zaglar baxt – saodati haqida beg‘araz g‘amxo‘rlik ko‘rsatish, o‘a manfaatidan voz kechib, kishilarga yaxshilik qilish. Al’truizm atamasi fransuz faylasufi O.Kont tomonidan iste’molga kiritilgan. Ateizm – (yunoncha a-inkor, theos-xudo; xudoni inkor etish) – dinni, umuman, ilohiy kuchlarga e’tiqod qilishni inkor qilish. Bizda u qadimdan dahriylik, xudosizlik kabi atamalar bilan yuritilib kelinadi. Aqidaparastlik – odamlar ongi va qalbiga ma'lum mafkuraviy tazyiqlar asosida singdirilib, e’tiqod darajasiga ko‘tarilgan muayyan dunyoqarash bo‘lib, uning dunyoviy (shovinizm, atеizm, kommunizm) va diniy (vahobiylik, Hizb ut-taxrir, Xizbullox, «Al Qoida» kabi) shakllari mavjud. Diniy bilimlarni tarixiy davrdan va rеal ijtimoiy voqеlikdan ajratib, ularni o‘zgartirib bo‘lmas tushunchalar (aqidalar) dеb hisoblovchi, o‘zlari haqiqatning eng so‘nggi nuqtasi sifatida qabul qilgan ilohiy tushunchalarga qat’iy ishonch va amal ruhini dindorlar ongi va qalbiga singdirish uchun kurashuvchi, binobarin, dinning asl insonparvarlik mohiyatini tushunishni istamagan shaxslar aqidaparastlar bo‘ladi. Aqida – (arabcha- ishonch)-mutaassib dindorlar uchun majburiy bo‘lgan , ular shak keltirmasdan , muhokama qilmasdan bajarish, e’tiqod qilish lozim deb hisoblaydigan diniy talablar. Islom aqidalarining asosi Qur’on va hadislardagi me’yor va ko‘rsatmalar negizida ishlab chiqilib, tartibga solingan.