Mavzuning mazmuni“O‘rta Osiyo va O‘zbekistonda davlat muassasalari tarixi fanining predmeti, ob’ekti, maqsadi va vazifalari” deganda, asosan, qadimdan hozirgacha bu hududda davlat qanday boshqarilgan, boshqaruv uchun qanday idora va muassasalar tuzilgan, ular qanday ishlagan, qanday o‘zgargan — shular o‘rganiladi. davlat nima ekanini,davlatni boshqarish uchun qanday tashkilotlar kerak bo‘lishini,ularning tarix davomida qanday shakllanganini,O‘rta Osiyo va O‘zbekiston misolida qanday rivojlanganini tushuntiradi.Har bir fanning o‘z predmeti bo‘ladi. Predmet — fan aynan nimani o‘rganishini bildiradi. Bu fanning predmeti — davlat muassasalarining tarixi. Ya’ni:  davlat muassasalari qachon paydo bo‘lgan,nima sababdan vujudga kelgan,qanday tuzilgan,qanday vazifalarni bajargan,tarixiy davrlarga qarab qanday o‘zgargan shu masalalar o‘rganiladi. Masalan, qadimgi davrlarda hokimiyatni boshqarish uchun qanday idoralar bo‘lgan, keyinchalik xonliklar, amirliklar yoki zamonaviy davlat tizimida ular qanday ko‘rinish olgan — bular fanning predmetiga kiradi. Fan ob’ekti nima?Ob’ekt — fan o‘rganadigan sohaning o‘zi. Bu yerda ob’ekt — O‘rta Osiyo va O‘zbekiston hududidagi davlat boshqaruvi tizimi va davlat muassasalari hisoblanadi. Bunga quyidagilar kiradi: qonun chiqaruvchi organlar,ijro etuvchi organlar,sud organlari,boshqaruv idoralari,tarixiy davrlardagi mansab va muassasalar. Demak, predmet — bu fan nimani o‘rganadi, ob’ekt esa fan qaysi sohani o‘rganadi. 3. Davlat va davlat muassasasi tushunchasiHujjatda davlatga shunday mazmunda ta’rif beriladi: davlat — bu ma’lum hududga ega, suveren hokimiyatga ega bo‘lgan, jamiyatni boshqaradigan va qonunlar chiqaradigan siyosiy tashkilotdir. Sodda aytganda, davlat: jamiyatni boshqaradi,tartib o‘rnatadi,qonun qabul qiladi,fuqarolar xavfsizligini ta’minlaydi. Davlat muassasasi esa — shu davlat vazifalarini bajaruvchi tarkibiy qism. Ya’ni davlatning o‘zi umumiy tizim bo‘lsa, muassasalar shu tizimni ishlatib turadigan idoralardir. Masalan: boshqaruv idoralari,soliq yig‘uvchi organlar,sud tizimi,harbiy boshqaruv,hujjat yurituvchi idoralar. 4. Nega davlat muassasalari paydo bo‘lgan?Davlat muassasalari tasodifan paydo bo‘lmagan. Ular jamiyat taraqqiyoti natijasida zarurat tufayli vujudga kelgan. Hujjatda aytilishicha, davlat ishlarini tartibga solish, ichki va tashqi aloqalarni boshqarish ehtiyoji maxsus muassasalar tuzilishiga olib kelgan. Bunga bir necha sabab bo‘lgan: aholi sonining ko‘payishi,hududlarning kengayishi,dehqonchilik va hunarmandchilik rivojlanishi,savdo-sotiqning kuchayishi,mulkiy va ijtimoiy tabaqalanish,jamiyatda tartib-qoidaga ehtiyoj ortishi. Ya’ni jamiyat murakkablashgan sari uni boshqarish uchun alohida idoralar ham kerak bo‘lib borgan. 5. Fanning asosiy maqsadiBu fanning asosiy maqsadi — tarixiy tajribani o‘rganish orqali davlat boshqaruvi tizimini tushuntirish va shu soha uchun yetuk mutaxassislar tayyorlashdir. Hujjatda ayniqsa hujjatshunos, arxivshunos, ish yurituvchi kabi kadrlarni tayyorlash muhimligi ko‘rsatilgan. Bundan tashqari, fan: yurtimiz davlatchilik an’analarini anglashga,boshqaruv tarixini bilishga,bugungi tizimning tarixiy ildizlarini tushunishga xizmat qiladi. 6. Fanning vazifalariBu fan bir nechta muhim vazifani bajaradi. Birinchidan, davlat muassasalarining paydo bo‘lish va rivojlanish bosqichlarini o‘rganadi. Ya’ni qadimgi davrdan boshlab turli davrlarda boshqaruv qanday shakllanganini tahlil qiladi. Ikkinchidan, davlat muassasalarining tuzilishi va faoliyatini o‘rganadi. Har bir muassasa nimaga xizmat qilgan, qanday vazifani bajargan, boshqaruvda qanday o‘rin tutgan — shu jihatlar ko‘rib chiqiladi. Uchinchidan, ularning huquq va majburiyatlarini yoritadi. Ya’ni mansabdor shaxslar yoki idoralarning vakolati qanday bo‘lganini tushuntiradi. To‘rtinchidan, davlat va davlat muassasalari tarixini chuqur tahlil qilish, kursning tarixshunosligi va manbashunosligini o‘rganish ham bu fanning vazifasiga kiradi. Beshinchidan, fan mustaqillik yillaridagi davlat boshqaruvi va islohotlarni ham o‘rganadi. Ya’ni u faqat qadimgi davr bilan cheklanib qolmaydi, balki bugungi davlat boshqaruviga ham bog‘lanadi. 7. Davlatchilikning shakllanish shart-sharoitlariHujjatda davlatning vujudga kelishi tarixiy taraqqiyot bilan bog‘lab tushuntirilgan. Dastlab odamlar urug‘-qabila bo‘lib yashagan. Keyinchalik: dehqonchilik rivojlangan,sug‘orish tizimlari paydo bo‘lgan,chorvachilik kengaygan,hunarmandchilik taraqqiy etgan,savdo rivojlangan,qo‘shimcha mahsulot yuzaga kelgan,jamiyatda boy va kambag‘al qatlamlar paydo bo‘lgan. Shu jarayonlar natijasida jamiyatni boshqarish uchun kuchliroq tizim kerak bo‘lgan va davlat shakllangan. Davlat bilan birga uni yurituvchi muassasalar ham vujudga kelgan. 8. O‘rta Osiyoda davlatning paydo bo‘lishiMatnda O‘rta Osiyoda davlatning shakllanishi boshqa hududlardan biroz farq qilgani aytiladi. Bu yerda davlatlar ba’zan ichki taraqqiyot natijasida, ba’zan tashqi bosqinlar ta’sirida shakllangan. Shuningdek, qadimgi O‘rta Osiyoda turli tipdagi davlat birlashmalari bo‘lgani ko‘rsatiladi: mahalliy boshqaruv asosida rivojlangan davlatlar, masalan Qang‘ va Xorazm;harbiy bosqin natijasida tarkib topgan boshqaruv tizimlari, masalan Ahamoniylar davri;aralash tipdagi davlat birlashmalari. Bu ma’lumot shuni ko‘rsatadiki, O‘rta Osiyoda davlatchilik juda qadimiy ildizlarga ega. 9. Davlat shakllariHujjatda davlat boshqaruvi shakllari ham eslatilgan: monarxiya,respublika. Tuzilishiga ko‘ra esa: unitar,federativ,konfederativ shakllar qayd etilgan. Bu yerda asosiy maqsad — davlat boshqaruvi tarix davomida turli shakllarda bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatish. 10. Fanning ahamiyati nimada?Bu fan juda muhim, chunki bugungi davlat boshqaruvini tushunish uchun uning tarixiy ildizlarini bilish kerak. Hujjatda ham bugungi va ertangi davlat boshqaruvini tasavvur qilish uchun ilk davlatchilik tarixini va davlat muassasalari boshqaruvini o‘rganish zarurligi ta’kidlangan. Bu fan: milliy davlatchilik an’analarini anglashga,tarixiy xotirani tiklashga,boshqaruv tajribasini o‘rganishga,tarixiy dalillar asosida xulosa chiqarishga yordam beradi. Shuning uchun bu fan nafaqat tarixchilar, balki huquqshunoslar, arxivshunoslar, davlat boshqaruvi bilan qiziqadiganlar uchun ham foydali. 11. Boshqa fanlar bilan aloqasiDavlat muassasalari tarixi boshqa ko‘plab fanlar bilan bog‘liq: tarix,huquq,falsafa,siyosatshunoslik,arxivshunoslik,hujjatshunoslik,iqtisodiyot,informatika kabi fanlar bilan. Masalan: tarix fani tarixiy voqealarni beradi,yuridik fanlar davlat va huquq asoslarini tushuntiradi,arxivshunoslik manbalarni o‘rganishga yordam beradi,hujjatshunoslik esa ish yuritish tizimini tushuntiradi. Demak, bu fan ko‘p tarmoqli va boshqa fanlarga tayangan holda rivojlanadi. 12. Juda qisqa xulosaXulosa qilib aytganda, bu fan O‘rta Osiyo va O‘zbekiston hududida davlat boshqaruvi tizimi va davlat muassasalarining tarixiy taraqqiyotini o‘rganadi. Uning predmeti — davlat muassasalari tarixi, ob’ekti — davlat boshqaruvi tizimi, maqsadi — tarixiy tajribani anglash va mutaxassis tayyorlash, vazifasi esa davlat muassasalarining tuzilishi, faoliyati va rivojlanish bosqichlarini tahlil qilishdan iborat. Xohlasangiz, shu mavzuni endi sizga imtihon uchun yod olishga oson variantda, reja asosida, yoki 5 daqiqalik og‘zaki javob ko‘rinishida yozib beraman.