O‘ZBЕKISTON RESPUBLIKASIOLIY TA’LIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI 4- sinf oʻquvchilarida ogʻzaki va yozma hisoblashni shakllantirish metodikasi Mavzusiga Kurs ishi Mavzu : 4- sinf oʻquvchilarida ogʻzaki va yozma hisoblashni shakllantirish metodikasi MUNDARIJA KIRISH…………………………………………………………………………….3 I BOB. BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARIDA HISOBLASHNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK XUSUSIYATI……………………………………………………………………..6 1.1 Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida hisoblash malakasini shakllantirishning pedagogik asoslari…………………………………………………………………6 1.2 Hisoblash ko‘nikmalarini shakllantirishda o‘quvchilarning psixologik xususiyatlari va bilish jarayonlarining roli………………………………………..11 II BOB. BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARINI OGʻZAKI VA YOZMA HISOBLASHGA OʻRGATISH METODIKASI………………………………18 2.1. 4 - sinfda ming ichida qoʻshish va ayrishni ogʻzaki va yozma usullari………18 2.2. ming ichida koʻpaytirish va boʻlishni ogʻzaki va yozma usullari ……………22 2.3. Ming ichida og‘zaki va yozma qo‘shish hamda ayrish usullari mavzusida dars loyihasi……………………………………………………………………………26XULOSA…………………………………………………………………………32 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR………………………………………..35 KIRISH Hozirgi davrda mamlakatimizda ta’lim tizimini tubdan isloh qilish, o‘quv jarayonini zamon talablari asosida tashkil etish masalalari davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Ta’lim-tarbiya — bu bizning kelajagimiz, hayot-mamot masalasi. Shu bois bu sohadagi islohotlarni kechiktirishga haqqimiz yo‘q.” Mazkur fikr zamirida ta’lim tizimining barcha bo‘g‘inlarida, ayniqsa boshlang‘ich ta’lim bosqichida o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini puxta shakllantirish zaruriyati yotadi. Chunki boshlang‘ich sinf – bu bolaning kelajakdagi ta’limiy muvaffaqiyati uchun poydevor hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, 4-sinf o‘quvchilarida og‘zaki va yozma hisoblash ko‘nikmalarini shakllantirish masalasi nafaqat didaktik, balki psixologik, metodik va amaliy jihatdan ham nihoyatda dolzarbdir. Mavzuning asoslanishi va dolzarbligi Matematika fani o‘quvchining tafakkurini rivojlantiruvchi, aniqlik, izchillik, mantiqiy fikrlashni shakllantiruvchi asosiy fanlardan biridir. Ayniqsa, boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarning hisoblash malakasini shakllantirish, ularning matematik fikrlashini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. 4-sinfda o‘quvchilar arifmetik amallarni — qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish va bo‘lishni og‘zaki va yozma shaklda bajarishni mukammal o‘zlashtirishi kerak. Bu ko‘nikmalar keyingi bosqichlarda algebra, geometriya, informatika kabi fanlarni o‘rganish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Biroq amaliyot shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchilarning ko‘pchiligi yozma hisoblashni to‘liq o‘zlashtira olmasliklari, og‘zaki hisoblashda esa tezlik va aniqlik yetarli darajada shakllanmaganligi sababli matematik topshiriqlarni bajarishda qiynalishadi. Buning sabablari ko‘p: darslarda qo‘llaniladigan metodikalarning bir xilligi, interaktiv yondashuvning yetishmasligi, o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini hisobga olmaslik, darsliklarda amaliy mashqlarning yetarli darajada tizimlashtirilmaganligi shular jumlasidandir. Shu boisdan, og‘zaki va yozma hisoblashni o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshiradigan, mustaqil fikrlashini rag‘batlantiradigan, amaliyotga yo‘naltirilgan zamonaviy metodlardan foydalanish zarur. Bugungi kunda ta’lim sifatini xalqaro standartlarga, xususan, PISA, TIMSS kabi baholash tizimlariga moslashtirish jarayonida ham arifmetik hisoblash malakasining ahamiyati yanada ortmoqda. Demak, mazkur kurs ishining mavzusi amaliy jihatdan ham, ilmiy-metodik jihatdan ham dolzarb masalalardan biridir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi O‘zbekiston va xorijiy mamlakatlarda og‘zaki va yozma hisoblashni o‘rgatish masalasi bo‘yicha ko‘plab pedagog olimlar tadqiqotlar olib borgan. Xususan, A. Avloniy, A. Qodiriy, V.A. Krutetskiy, M.I. Moro, M. Mamatova, T. To‘xtasinova, N. Azizxo‘jaeva, A. Jumayev kabi metodist olimlarning ishlarida boshlang‘ich ta’limda matematik ko‘nikmalarni shakllantirish, o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va hisoblash madaniyatini rivojlantirish masalalari yoritilgan. Biroq 4-sinfda og‘zaki va yozma hisoblashni integrallashgan, ya’ni o‘zaro uyg‘unlikda shakllantirish masalasiga bag‘ishlangan kompleks tadqiqotlar nisbatan kam. Ayniqsa, zamonaviy raqamli vositalar, o‘yinli metodlar, mantiqiy mashqlar orqali o‘quvchilarning hisoblash malakasini oshirish masalasiga yetarli e’tibor berilmagan. Shu sababli, mazkur kurs ishining ilmiy yangiligi shundaki, unda mavjud metodik qarashlar asosida 4-sinf sharoitiga mos, amaliyotda qo‘llash mumkin bo‘lgan samarali yondashuvlar ishlab chiqiladi. Mavzuning ob’yekti va predmeti Tadqiqot ob’yekti: 4-sinf o‘quvchilarning matematika darslarida og‘zaki va yozma hisoblashni o‘zlashtirish jarayoni.Tadqiqot predmeti: Og‘zaki va yozma hisoblash ko‘nikmalarini shakllantirishda qo‘llaniladigan samarali metodlar, didaktik vositalar, o‘yinli mashqlar hamda interaktiv texnologiyalar.Kurs ishining asosiy maqsadi — 4-sinf o‘quvchilarida og‘zaki va yozma hisoblash ko‘nikmalarini shakllantirishga doir metodik asoslarni ishlab chiqish, o‘quv jarayonida ularni samarali qo‘llash yo‘llarini aniqlash hamda tajribada sinovdan o‘tkazishdan iborat. Kurs ishining vazifalari Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi: Boshlang‘ich sinflarda og‘zaki va yozma hisoblashning nazariy asoslarini tahlil qilish;4-sinf matematika darsliklari va metodik qo‘llanmalarni o‘rganish;O‘quvchilarning og‘zaki va yozma hisoblashdagi xatolarini aniqlash hamda ularning sabablari bo‘yicha tahlil o‘tkazish;Og‘zaki va yozma hisoblashni o‘rgatishda zamonaviy pedagogik texnologiyalarni (axborot texnologiyalari, didaktik o‘yinlar, interfaol metodlar) tatbiq etish;O‘qituvchilar uchun metodik tavsiyalar ishlab chiqish;Olingan natijalarni tahlil qilib, ularning samaradorligini aniqlash.Kurs ishining ilmiy yangiligi Mazkur tadqiqotda og‘zaki va yozma hisoblash jarayonini integrallashgan holda o‘rgatishning yangi metodik modeli ishlab chiqiladi. Unda o‘quvchilarning yosh xususiyatlari, psixologik rivojlanish darajasi, mantiqiy tafakkuri, o‘yin faoliyatiga bo‘lgan qiziqishi hisobga olinadi. Shuningdek, hisoblash ko‘nikmasini mustahkamlashda raqamli vositalar (masalan, elektron taxtalar, onlayn mashqlar, interaktiv testlar)dan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Kurs ishining nazariy va amaliy ahamiyati. Tadqiqot natijalari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun metodik qo‘llanma sifatida foydalanilishi mumkin. Shuningdek, olingan xulosalar matematika darslarining sifatini oshirish, o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish hamda ularda tez, aniq va mantiqiy hisoblash malakasini shakllantirishga xizmat qiladi. Kurs ishining tarkibiy tuzilishi va hajmi: Kurs ishi kirish, ikki bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati va ilovalardan iborat. I BOB. BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA HISOBLASHNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI1. 1. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida hisoblash malakasini shakllantirishning pedagogik asoslariBoshlang‘ich ta’lim tizimi bolaning umumiy rivojlanishida, uning tafakkuri, bilish jarayonlari, nutqi va amaliy faoliyatida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa matematika fanining boshlang‘ich bosqichi o‘quvchilarda aniq fikrlash, tahlil qilish, umumlashtirish, qiyoslash, xulosa chiqarish kabi ko‘nikmalarni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Hisoblash malakasi esa shu fan asosini tashkil etuvchi eng muhim komponentlardan biri hisoblanadi. Boshlang‘ich sinflarda hisoblash malakasini shakllantirishning asosiy maqsadi o‘quvchilarni arifmetik amallarni og‘zaki va yozma shaklda to‘g‘ri, tez va ongli bajarishga o‘rgatishdir. Bu jarayon shunchaki mexanik amal bajarish emas, balki mantiqiy fikrlash, tahliliy yondashish, sonlar orasidagi munosabatni anglash, arifmetik qonuniyatlarni tushunish jarayonidir. Pedagogik nuqtayi nazardan qaraganda, hisoblash malakasini shakllantirish jarayoni o‘quv faoliyatining eng asosiy turlaridan biri sifatida ko‘riladi. Chunki har bir matematik masala yoki topshiriqning yechimi aynan arifmetik amallarni to‘g‘ri bajarish qobiliyatiga tayanadi. Shu bois o‘qituvchi boshlang‘ich sinflarda hisoblash jarayonini faqat sonlarni qo‘shish yoki ayirish bilan chegaralab qo‘ymasligi kerak. U o‘quvchilarga bu amallarning ma’nosini, ularning o‘zaro bog‘liqligini, turli vaziyatlarda qanday qo‘llanishini anglatishi zarur. Masalan, qo‘shish amalini o‘rganishda sonlarning yig‘indisi, qo‘shiluvchilar tartibi natijaga ta’sir etmasligi kabi qonuniyatlarni tushuntirish orqali o‘quvchilarni amallar mohiyatini anglashga yo‘naltirish mumkin. Hisoblash malakasini shakllantirishda o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlarini hisobga olish muhimdir. 7–10 yosh oralig‘idagi bolalarda bilish faoliyati asosan aniq predmetlar, ko‘rgazmali tasavvurlar asosida shakllanadi. Shu sababli matematika darslarida ko‘rgazmali qurollardan, amaliy mashg‘ulotlardan, predmetli o‘yinlardan keng foydalanish zarur. O‘qituvchi sonlar va amallarni tushuntirishda bolaga tanish bo‘lgan hayotiy misollar, kundalik faoliyatdagi hodisalar bilan bog‘lab o‘tishi lozim. Masalan, o‘quvchilarni qo‘shish amaliga o‘rgatishda olma, qalam, kitob kabi predmetlardan foydalanish ularning tushunchani tezroq anglashiga yordam beradi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun hisoblash malakasi faqat arifmetik amallarni bajarish emas, balki ularning tafakkurini, diqqatini va xotirasini rivojlantiruvchi omil hamdir. Hisoblash jarayonida bola sonlarni eslab qoladi, ularni taqqoslaydi, umumlashtiradi, mantiqiy bog‘lanishlarni izlaydi. Shunday qilib, hisoblash o‘quvchining fikrlash jarayonini faollashtiradi, matematik tafakkurini shakllantiradi. Shu bois o‘qituvchi har bir mashg‘ulotda o‘quvchilarning faolligini oshirishga, ularni mustaqil fikrlashga o‘rgatishga intilishi zarur. Hisoblash malakasini shakllantirish jarayoni o‘z ichiga bir necha bosqichlarni oladi. Birinchi bosqichda o‘quvchilar arifmetik amallarning ma’nosini tushunib oladilar, ya’ni qo‘shish nimani anglatadi, ayirish qanday amalga oshiriladi, ko‘paytirish va bo‘lish orasida qanday bog‘lanish borligi tushuntiriladi. Keyingi bosqichda esa bu amallarni og‘zaki va yozma shaklda bajarish ko‘nikmalari shakllantiriladi. O‘quvchilar dastlab oson misollarni og‘zaki yechishni, keyin esa murakkabroq misollarni yozma tarzda hal qilishni o‘rganadilar. Uchinchi bosqichda olingan bilimlar mustahkamlanadi, o‘quvchilar turli amaliy vaziyatlarda o‘zlashtirgan ko‘nikmalarni qo‘llay oladilar. Pedagogik jihatdan eng muhim masala shundaki, o‘qituvchi har bir bosqichda o‘quvchilarning individual imkoniyatlarini hisobga olishi lozim. Ba’zi o‘quvchilar sonlar bilan tez ishlay oladi, boshqalar esa ko‘proq vaqt talab qiladi. Shu bois differensial yondashuv, ya’ni har bir o‘quvchining shaxsiy xususiyatlarini inobatga olgan holda mashg‘ulotlarni tashkil etish katta ahamiyatga ega. O‘qituvchi kuchli o‘quvchilar uchun murakkabroq, mustaqil topshiriqlar berishi, sustroq o‘quvchilar bilan esa takroriy mashqlar orqali ishlashi kerak. Hisoblash malakasini shakllantirishda o‘qituvchi faoliyatining metodik jihatlari ham muhimdir. Dars jarayonida o‘quvchilarda hisoblashga qiziqish uyg‘otish uchun interaktiv metodlar, o‘yinlar, musobaqa shaklidagi mashg‘ulotlar, raqamli texnologiyalarni qo‘llash samarali natija beradi. Masalan, “Kim tez?” yoki “Qaysi amal to‘g‘ri?” kabi o‘yinlar o‘quvchilarning raqobat ruhini kuchaytiradi, ularni faollikka chorlaydi. Multimedia vositalari yordamida tayyorlangan hisoblash mashqlari, interaktiv testlar o‘quvchilarda vizual idrokni rivojlantiradi va dars jarayonini qiziqarli qiladi. Hisoblash malakasining shakllanishida o‘qituvchi nutqining roli beqiyosdir. O‘qituvchi arifmetik amallarni tushuntirishda aniq, mantiqiy va ifodali nutqdan foydalanishi zarur. Bolalar o‘qituvchi so‘zlariga tayanib fikrlashni o‘rganadilar. Shu bois har bir misolni yechishda o‘qituvchi nafaqat javobni aytishi, balki yechimga olib boruvchi fikrlash yo‘lini ham tushuntirib berishi muhim. Bu o‘quvchilarning og‘zaki fikrlashini va nutq madaniyatini rivojlantiradi. Boshlang‘ich sinflarda hisoblash malakasini shakllantirishda o‘quvchilarning motivatsiyasi, ya’ni o‘qishga bo‘lgan qiziqishi va ichki ehtiyoji ham katta ahamiyatga ega. O‘qituvchi o‘quvchilarni har bir mashg‘ulotda rag‘batlantirib, ularning muvaffaqiyatini e’tirof etib borsa, bu bolalarda o‘z kuchiga ishonchni oshiradi. Shuningdek, har bir darsda o‘quvchilarga kichik maqsadlar qo‘yish va ularning erishgan natijasini baholash ularda javobgarlik hissini tarbiyalaydi. Hisoblash malakasini shakllantirishning pedagogik asoslarini aniqlashda o‘qituvchining darsni tashkil etish qobiliyati, didaktik materiallardan to‘g‘ri foydalanishi, o‘quvchilarning faolligini ta’minlashi hal qiluvchi omil sanaladi. Shu sababli o‘qituvchi darsni rejalashtirishda turli metodik yondashuvlardan, ko‘rgazmali vositalardan, interaktiv o‘yinlardan foydalanishi kerak. Bunda asosiy maqsad — o‘quvchilarda hisoblash jarayoniga nisbatan ijobiy munosabatni shakllantirish, ularni amallarni ongli va mustaqil bajarishga o‘rgatishdir. Boshlang‘ich ta’lim bosqichida o‘quvchilarda hisoblash malakasini shakllantirish nafaqat matematik bilimlarni egallash uchun, balki ularning tafakkurini, mantiqiy fikrlash qobiliyatini, nutqini, xotirasini ham rivojlantirish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Har bir o‘quvchi uchun hisoblash amallari — bu atrofdagi voqelikni o‘lchash, taqqoslash, tartiblash va tahlil qilish vositasi hisoblanadi. Shu boisdan hisoblashga o‘rgatish jarayonida pedagog faqat arifmetik amalni o‘rgatish bilan cheklanmay, balki o‘quvchilarni fikrlashga, tahlil qilishga, o‘z fikrini aniq bayon etishga yo‘naltirishi zarur. Hisoblash malakasi deganda, o‘quvchining sonlar ustida amallarni to‘g‘ri, tez va ongli ravishda bajarish qobiliyati tushuniladi. Ushbu malaka o‘quvchining aqliy faoliyati bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, uni shakllantirish uchun tizimli mashqlar, izchil metodik yondashuv va bosqichma-bosqich murakkablashib boruvchi topshiriqlar zarur. Bu jarayonda didaktik tamoyillar — izchillik, onglilik, faoliyatga yo‘naltirilganlik, ko‘rgazmalilik va individuallashtirish tamoyillari muhim o‘rin tutadi. Pedagogik jarayonning samaradorligi o‘qituvchining maqsadni to‘g‘ri belgilashida, o‘quvchining yosh xususiyatlariga mos metodlarni tanlashida, darsdagi har bir bosqichni puxta rejalashtirishida namoyon bo‘ladi. Boshlang‘ich sinfda o‘quvchilarning abstrakt tafakkuri hali to‘liq shakllanmagan bo‘lganligi sababli, o‘qituvchi ularni konkret misollar asosida amaliy faoliyatga jalb etishi maqsadga muvofiq. Masalan, qo‘shish amalini o‘rgatishda mevalar, tayoqchalar, geometrik shakllar kabi ko‘rgazmali vositalardan foydalanish o‘quvchining mavzuni ongli idrok etishiga yordam beradi. Shu tariqa, bola sonlar o‘rtasidagi bog‘lanishni amaliy harakat orqali anglaydi, bu esa uning matematik tafakkurini mustahkamlaydi. Hisoblash malakasini shakllantirishda darsning har bir bosqichida o‘quvchining faolligini ta’minlash muhimdir. Dars faqat o‘qituvchining tushuntirishi bilan cheklanmasligi, balki o‘quvchilarning mustaqil izlanishi, savol-javoblarda ishtiroki, muammoli vaziyatlarni yechishdagi faolligi orqali boyitilishi zarur. Shuning uchun ham bugungi kunda boshlang‘ich ta’limda faol o‘qitish metodlari keng qo‘llanilmoqda. Masalan, “Klaster”, “Aqliy hujum”, “Bumerang”, “Juftlikda ishlash”, “Kichik guruhlar bilan ishlash” kabi interfaol metodlar o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashini kuchaytiradi, ularni hamkorlikda ishlashga o‘rgatadi va o‘rganilgan bilimni mustahkamlaydi. Boshlang‘ich sinfda og‘zaki hisoblashni o‘rgatishning pedagogik mohiyati shundan iboratki, bu faoliyat orqali o‘quvchi sonlar orasidagi munosabatlarni anglaydi, amallar natijasini taxmin qilish, xatolarni topish va tuzatish qobiliyatini rivojlantiradi. Og‘zaki hisoblash mashqlari o‘quvchilarda tez fikrlash, diqqatni jamlash, xotirani rivojlantirish, muhim axborotni tanlab olish va qayta ishlash malakalarini shakllantiradi. O‘qituvchi bu jarayonda o‘yin elementlarini, raqobatga asoslangan mashqlarni, tezkor savol-javoblarni keng qo‘llasa, natija samaraliroq bo‘ladi. Yozma hisoblashni o‘rgatishning pedagogik asoslari esa o‘quvchilarda tartiblilik, aniqlik va izchillikni tarbiyalashga qaratilgan. Yozma hisoblash o‘quvchidan diqqat, mehnatsevarlik va aniqlikni talab qiladi. Shu bois bu jarayonda har bir amal bosqichma-bosqich tushuntirilishi, o‘quvchining har bir harakati izchil nazorat qilinishi lozim. Masalan, sonlarni ustma-ust yozish, raqamlar o‘rnini to‘g‘ri aniqlash, o‘nlik va birliklar o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunish kabi ko‘nikmalar amaliy mashqlar orqali shakllantiriladi. O‘quvchilarda hisoblash malakasini shakllantirishda rag‘batlantirish va baholash tizimining o‘rni ham beqiyos. Har bir kichik yutuq e’tirof etilishi, har bir muvaffaqiyatli bajarilgan amal ijobiy baho bilan mustahkamlanishi zarur. Bu o‘quvchida ishonch hissini kuchaytiradi, o‘qishga bo‘lgan ijobiy munosabatni shakllantiradi. Shu nuqtai nazardan o‘qituvchi har bir o‘quvchining shaxsiy rivojlanish dinamikasini kuzatib borishi, individual yondashuvni yo‘lga qo‘yishi muhim. Hisoblash malakasini shakllantirishda differensial yondashuv — pedagogik jarayonning ajralmas qismidir. Sinfdagi o‘quvchilarning tayyorgarlik darajasi, qobiliyati va psixologik holati bir xil emas. Shu sababli o‘qituvchi turli murakkablikdagi topshiriqlarni taklif etish orqali har bir o‘quvchining imkoniyatlarini to‘liq ochib berishi kerak. Masalan, ayrim o‘quvchilar uchun oddiy qo‘shish va ayirish amallari mustahkamlovchi mashq bo‘lsa, boshqalar uchun bu amalni masalalar shaklida, hayotiy vaziyatlar asosida berish foydaliroq bo‘ladi. Matematika o‘qitishda integratsion yondashuv ham o‘ta samarali hisoblanadi. Hisoblashni o‘rgatish jarayonida atrof-muhit haqidagi bilimlar, o‘qish, mehnat, texnologiya fanlari bilan bog‘liq misollar keltirish o‘quvchining fanlararo tafakkurini kengaytiradi. Masalan, “agar bog‘da 24 ta daraxt bo‘lsa, shundan 8 tasi olma, 6 tasi o‘rik bo‘lsa, nechtasi gilos?” kabi savollar bolaga nafaqat arifmetik amalni, balki hayotiy mantiqni ham o‘rgatadi. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining kasbiy mahorati o‘quvchilarda hisoblash malakasining shakllanishida hal qiluvchi o‘rin tutadi. O‘qituvchi har bir darsni maqsadli tashkil etib, metodik jihatdan to‘g‘ri yo‘naltirsa, o‘quvchilarda o‘zlashtirish darajasi yuqori bo‘ladi. Shu bois o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligini oshirish, zamonaviy metodik adabiyotlardan foydalanish, ilg‘or tajribalarni o‘rganish va amaliyotda qo‘llash bugungi ta’lim tizimining ustuvor vazifalaridan biridir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida hisoblash malakasini shakllantirish murakkab, ammo zaruriy pedagogik jarayon hisoblanadi. Bu jarayon o‘quvchilarning nafaqat matematik bilimlarini, balki ularning tafakkuri, nutqi, diqqat va xotirasini rivojlantiradi. O‘qituvchi bu jarayonda markaziy o‘rinni egallaydi. U nafaqat bilim beruvchi, balki bolani fikrlashga, tahlil qilishga, mustaqil qaror qabul qilishga yo‘naltiruvchi shaxs sifatida faoliyat yuritadi. Hisoblash malakalarini shakllantirishning samaradorligi o‘qituvchining metodik tayyorgarligiga, o‘quvchilar bilan olib borayotgan pedagogik muloqotiga, ularning psixologik xususiyatlarini hisobga olish darajasiga bog‘liqdir. Shu sababli boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari zamonaviy pedagogik texnologiyalarni chuqur o‘zlashtirib, ularni dars jarayonida to‘g‘ri qo‘llay olishlari lozim. Ana shundagina o‘quvchilarda hisoblash malakasi puxta shakllanadi, matematik tafakkur kengayadi va ularning keyingi bosqichdagi ta’lim sifati yuqori bo‘ladi.