Aqli zaif bolalarga matematikani o‘qitishning o‘ziga xos sususiyatlari (Ақли заиф болаларга математикани ўқитишнинг ўзига хос хусусиятлари) Reja: KirishAqli zaif bolalar xususiyatlarning muhim jihatlariIntellektual rivojlanishi cheklangan bolalarda matematikani o‘quv predmeti sifatida bilish qobiliyatini rivojlantirishAqli zaif o‘quvchilarning matematik bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlashAqli zaif bolalarga matematikani o‘qitishda muvaffaqiyatiga erishish uchun o‘qituvchining bilim va ko‘niklamalariXulosaBolalarda boshlang‘ich matematik tushunchalarni shakllantirish jarayonida individual va differensial yondashuvning ahamiyati ularning psixofizik rivojlanishidagi turli buzilishlar bilan bevosita bog‘liqdir. Markaziy asab tizimining organik yoki funksional patologiyasi oqibatida, odatda, yuqori asab faoliyatining buzilishlari kuzatiladi. Bu buzilishlar doimiy yoki vaqtinchalik bo‘lib, turli darajadagi og‘irliklarda namoyon bo‘ladigan bilim muammolariga olib keladi. Intellektual rivojlanishi cheklangan o‘quvchilar uchun matematik materialni o‘zlashtirish ko‘p hollarda katta qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Ushbu qiyinchiliklarning asosiy sabablari, avvalo, aqliy zaif bolalarning bilim olish jarayoni va hissiy-irodaviy sohalaridagi o‘ziga xos rivojlanish xususiyatlari bilan izohlanadi. Aqli zaif bolalar xususiyatlarini o‘rganish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar ularning quyidagi muhim jihatlarini ta’kidlaydi: Neyropsixik funksiyalarning rivojlanmaganligi: … Kognitiv faoliyatdagi cheklovlar: … Fikrlashning sust sur’ati: … Fikrlashning rivojlanmaganligi: … … O‘quvchilarning o‘zlashtirishdagi nuqsonlarini va ularning emotsional-irodaviy holatini hisobga olgan holda, avvalo, bolalarning ijro etish va reproduktiv faoliyatini rivojlantirish zarur. Bu, o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlab, o‘rganilgan bilimlarni amaliyotda qo‘llashga imkon yaratadi. Ijro etish va reproduktiv faoliyatni rivojlantirish orqali, bolalar nafaqat yangi bilimlarni o‘zlashtiradilar, balki o‘zlarining shaxsiy va emotsional rivojlanishiga ham yordam beradi. … Aqli zaif birinchi sinf o‘quvchisi obyektlarni, ularning o‘zaro pozitsiyasini, obyekt guruhlarining miqdoriy munosabatlarini ko‘rib chiqish, o‘rganish va baholashga ehtiyoj sezmaydi. Ba’zan amaliy faoliyat bolalarni shunchalik hayratga soladiki, ular harakatlarni bajarish jarayoni bilan band bo‘lib, olingan natijalarga e’tibor bermaydilar va ularni bir-biriga bog‘lamaydilar. Shuning uchun o‘qituvchi muntazam ravishda o‘quvchilarga obyektlarning kosmosdagi va tekislikdagi o‘zaro pozitsiyasi, miqdoriy munosabatlari (ko‘proq–kamroq, teng) haqida ma’lumot beradi, voqealarni nomlaydi (nima bo‘ldi, bo‘ladi va hokazo), va shu bilan olingan natijalarni taqqoslaydi. Bu barcha matematika darslarida amalga oshiriladi. … Matematikani o‘qitish jarayonida motivatsiyani rivojlantirishning qiymati va usullari Y.Y. Pumputisning tadqiqotida ishonchli tarzda ko‘rsatib o‘tilgan. U o‘quvchilarning harakatlari rag‘batlantirilganda, matematika darslarida olgan bilimlarini qachon qo‘llashlari mumkin degan xulosaga keldi. Bu, o‘quvchilarning kundalik hayotida yoki ishlarida matematik materiallarning sifatli assimilyatsiyasini kuchaytiradi. Matematikaga kognitiv qiziqishni rivojlantirish, quyi sinflarda didaktik o‘yinlar, ko‘ngil ochar mashqlar va bolalarning amaliy faoliyati orqali amalga oshiriladi, yuqori sinflarda esa matematik bilimlarning amaliy ahamiyatini anglash orqali yanada kuchayadi. … Amaliy ish, ayniqsa matematikada, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlashda juda muhimdir. O‘quvchilar didaktik materiallar, o‘lchovlar, modellashtirishlar va konstruktsiyalar bilan ishlash orqali bilimlarni amaliyotga tadbiq etishadi. Bu jarayon o‘quvchilarga nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalarni, masalan, o‘lchash, rasm chizish va loyihalash kabi ko‘nikmalarni shakllantirishga yordam beradi. … Xulosa … Bundan tashqari, o‘qituvchi inklyuziv metodikalarni ishlab chiqishi va o‘quvchilarning imkoniyatlariga moslashtirilgan darslarni tashkil etishi kerak. Bu barcha bolalarning ta’limda teng imkoniyatlarga ega bo‘lishini ta’minlashga yordam beradi, shu bilan birga, aqli zaif bolalar uchun individual yordam va qo‘llab-quvvatlashni ta’minlaydi.