Bo'lg'usi o'qituvchi shaxsiy sifatlari (Бўлғуси ўқитувчининг шахсий сифатлари) Reja: 1. O‘qituvchiga qo‘yiladigan asosiy professional va shaxsiy mezonlar. 2. O‘qituvchining shaxsiy fazilatlari va kasbiy sifatlar majmuasi (professiogrammasi). 3. O‘qituvchining shaxsi va muomalasining o‘quvchiga psixologik-ta’limiy ta’siri. 4. O‘qituvchining o‘ziga xos individual uslubi va ishlash yondashuvlari. 5. O‘qituvchi shaxsining milliy istiqlol g‘oyasini shakllantirishdagi o‘rni. 1. O‘qituvchining jamiyatdagi o‘rni — bu faqat ta’lim beruvchi emas, balki avlod tarbiyasining shakllantiruvchi, milliy ong va ma’naviyatning yetakchisi hamdir. Bugungi kunda yoshlar nafaqat bilim, balki qadriyat, hayotiy vaziyatlarga munosabat va vatanparvarlik mezonlarini ham o‘qituvchidan o‘rganadi. Shu bois, o‘qituvchining vazifalari jamiyat va jamoatchilik e’tiboriga eng avvalo loyiq bo‘lishi shart — bu e’tibor o‘z navbatida mustahkam ta’lim tizimini, sog‘lom ijtimoiy muhitni va barqaror milliy taraqqiyotni kafolatlaydi. … 2. Psixologlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy o‘qituvchi faoliyati professional mahoratgagina emas, balki chuqur psixologik tayyorgarlikka ham tayanadi. O‘qituvchi kim ekanini, qanday sifatlar unga zarurligini, qanday fazilatlar uni samarali pedagogga aylantirishini aniq belgilash uchun maxsus hujjat — professogramma ishlab chiqiladi. Professogramma — bu o‘qituvchining kasbiy faoliyatini tavsiflovchi, uning psixologik, aqliy, kommunikativ va shaxsiy xususiyatlarini belgilab beruvchi tizimli modeldir. … 3. Ta’lim — bu faqat dars rejasi, darsliklar yoki baholar yig‘indisi emas. Ta’lim — bu inson ruhiyati bilan ishlash jarayonidir. Har bir dars sinfga kirayotgan o‘qituvchining kayfiyati, ichki holati va darsga bo‘lgan munosabati bilan boshlanadi. Darsning muvaffaqiyati ko‘pincha o‘qituvchining psixologik holati bilan belgilanadi, shuning uchun o‘qituvchining kayfiyati — ta’lim jarayonining ko‘zga ko‘rinmaydigan, ammo eng ta’sirchan qurolidir. … 4. Ta’lim jarayonining muvaffaqiyati odatda faqatgina darsliklar yoki metodikaga emas, balki o‘qituvchining shaxsiy uslubiga, uning ichki olamiga va pedagogik qobiliyatiga bog‘liq bo‘ladi. O‘qituvchi o‘zining individual uslubini yaratganida, har bir dars uning imzosiga aylanadi, u boshqa o‘qituvchilarning takrorlanmas nusxasi bo‘lib qolmaydi. M.G. Davletshin ta’kidlaganidek, o‘qituvchining aqliy jarayonlari, hissiyotlari, temperament va xarakteri bir-biriga qo‘shilib, “pedagogik qobiliyat” deb ataluvchi murakkab psixologik to‘plamni hosil qiladi. Bu tug‘ma bo‘lmaydi — inson tabiatdan faqat urug‘ini oladi. Qobiliyat esa tajriba, mehnat, muloqot, tafakkur va ishonch orqali o‘sadi. Shuning uchun chinakam o‘qituvchi bo‘lish — kasb emas, o‘zini tarbiyalash yo‘li. 5. O‘qituvchi — jamiyat tafakkurining me’mori. U har kuni ko‘zga ko‘rinmaydigan, lekin eng kuchli qurol bilan ishlaydi: inson ongiga ta’sir qiladi. Shuning uchun milliy istiqlol g‘oyasini shakllantirishda o‘qituvchining o‘rni beqiyosdir. U darsga kirganida, faqat bilim bermaydi — qadriyatlarni uyg‘otadi, insonning kimligi, ildizi va jamiyatdagi vazifasini anglashiga yordam beradi. Yurtga muhabbat, ona tiliga hurmat, tarixni bilish va g‘urur bilan yashash — bular kitobdan o‘rgatiladigan mavzular emas, balki ustozning o‘z shaxsi, nutqi va hayotiy pozitsiyasi orqali o‘quvchilarga singadi. Bilimni berish oson, lekin g‘oyani singdirish uchun o‘qituvchi avvalo o‘zi g‘oyaga ishongan bo‘lishi kerak. Chunki o‘qituvchi qaysi ruhda yashasa, o‘quvchi ham o‘sha ruhda tarbiyalanadi.