Ilmiy tadqiqot, hamma shartlarga amal qilib takrorlanganda hamisha birdek natija berishi, ilmiy tadqiqot bir-biri bilan bog’langan ikki tushuncha — tajriba va nazariyadan iborat. Ilmiy tadqiqotning asosiy komponentlari mavzuni belgilash, mavjud axborotni, tadqiqot sohasidagi shartsharoit va metodlarni, ilmiy farazlarni oldindan taxlil etish, tajriba oʻtkazish, olingan natijalarni taxlil etish va umumlashtirish, kelib chiqqan farazlarni olingan dalillar asosida tekshirish, yangi fakt va qonunlarni ifodalab berish, ilmiy bashorat yuritish. Ilmiy tadqiqot namoyon bo’lishining asosiy jihatlari erkinlik, yozma matn va unig og’zaki matndan farqi. Ilmiy tadqiqot jarayonida inson mohiyatan o‘zligini anglaydi. Bu bilan inson nafaqat tashqi muhitda, balki o‘z ruhiyatida ham o‘zgarish yasaydi.