Interfaol usullar orqali maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish Interfaol usullar orqali maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish MUNDARIJA: KIRISH……………………………………………………………………...……...3 I.BOB.INTERFAOL USULLAR ORQALI MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR NUTQINI O’STIRISHDA VA KORREKSIYALASHDA LOGOPEDIK YONDOSHUVLAR…………………………………………….. 1.1.Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning nutqini rivojlantirish eng zamonaviy texnologiyalarni qo`llash…………………………………………………………...7 1.2.Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini o’stirishda va korreksiyalashda logopedik yondoshuvlar………………………………………………...………….9 1.3.Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalar nutqini o‘stirishda komunikativ muloqot o‘rni………………………………………………………………….……………10 II.BOB.MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR NUTQINI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI VA INTERFAOL O‘YINLARDAN FOYDALANISH……………………………… 2.1.Maktabgacha yoshdagi bolalarni nutqini rivojlantirishida interfaol o‘yinlardan foydalanish………………………………………………………………..………13 2.2.Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirishning zamonaviy texnologiyalari va metodlari………………………………………………………15 2.3.Maktabgacha ta’lim tizimida interfaol metodlarning o’rni………………...…19 III.BOB. MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA INTERFAOL USUL ORQALI TA`LIM BERISH 3.1. Maktabgacha yoshdagi bolalarga interfaol usullar orqali nutqini rivojlantirish………………………………………………………………….…...233.2 . Bola hayotining ikkinchi yili. Ikki yoshgacha bo’lgan bolalar nutqini rivojlantirishning o’ziga xos xususiyatlari…………………………………..……27 3.3.Ilk yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirishda ta’limiy o’yin va mashg’ulotlar, ularga qo’yila- digan talablar…………………………………………………..…30 Xulosa ………………………………………………………………………….…34 Foydalanilgan adabiyotlar ………………………………………………….…….37 Kirish Mavzuning dolzarbligi. O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida o‘z fikrini ta’sirchan yetkazishda tushunarli, mantiqiy, aniq, ravon nutqqa ega bo‘lgan kadrlarni tayyorlash kabi masalalar dolzarb bo‘lib kelmoqda. Ushbu dastur maktabgacha ta’lim tizimida, bolalalr nutqni o‘stirishninig nazariy asoslari, bolalarni ona tiliga o‘rgatishning psixolingvistik, lingvodidaktik asoslarini o‘zlashtirish, o‘z fikrini ta’sirchan yetkazish, tushunarli, mantiqiy, aniq, ravon nutqqa ega bo‘lish, boshqa kishilar bilan muloqot qila olishi masalalari yoritilgan hamda maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini shakllantirish mezonlari, tamoyillari uning maqsadi, vazifasi, usullari, shakllari shuningdek, maktabgacha yoshdagi bolalar nutq rivojlanishiga metodik yondoshuv usullari yoritilgan. Ta’lim sohasi sifati samaradorligini oshirish borasida yurtimizda ham bir qancha islohotlar olib borilmoqda. Prezidentimiz tomonidan chiqarilgan farmon, farmoish va qarorlarda hamda 2020-yil 23-sentabrda qabul qilingan ”Ta’lim to’g’risida”gi qonunda ham buning yorqin dalilini ko’rishimiz mumkin.[1] Rahbar ta’lim muassasasini boshqaruvi quyidagi tamoyillari asosida tashkillashtiriladi: -pedagogik tizimni boshqarishda demokratlashtirish va insonparvarlashtirish; - boshqarishning tizimliligi va yagonaligi; -ta’lim tizimini boshqarishda axborotning obyektivligi va to’liqliligi; -yakka hokimlik bilan jamoatchilik boshqaruvining birligi. Maktabgacha ta'lim tashkilotini boshqarish ko'p omilli jarayon bo'lib, uning bir qismitashkiliy tuzilma, ta'lim tashkilotining umumiy madaniyati, rahbarning strategiyasi va taktikasi hisoblanadi. Boshqaruv strategiyalarini ishlab chiqishda, maqsadlarni belgilashda ta'lim tashkilotlari rahbarlari bugungi kunda davlatning ta'lim siyosatini, tarbiyalanuvchilar va ularning ota-onalari ehtiyojlarini hisobga olgan holda harakat qila olishlari kerak. Ta'lim va tarbiya sifatini ta'lim tashkiloti xodimlarini oqilona boshqarish, ta'lim jarayoniga tashqi va ichki muhitga mos ravishda o'zgartirishlarni ishlab chiqish va amalga oshirish, shuningdek, normativ-huquqiy, iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy va psixologik omillar asos hisoblanadi. Zamonaviy ta'limni rivojlantirish va uni isloh qilish vazifalarini belgilashda uning sifatini ta'minlash masalalari ustuvor o'rin tutadi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari oila va jamiyatning bolalarga g‘amxo‘rlik qilish, milliy hamda mintaqa xususiyatlarini hisobga olgan holda bolalarni har tomonlama barkamol qilib tarbiyalash va rivojlantirishga bo‘lgan ehtiyojni qondirish maqsadida tashkil etiladi. Muassasalar mustaqil ravishda, o‘z tashabbusi bilano‘z faoliyatiga taalluqli, agar ular qonunchilikka va pedagogik prinsip-larga mone’lik qilmasa har qanday qaror qabul qilishga haqlidir. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyaviy-ta’limiy ishlar sifati, bolalar va otaonalar huquqiga jamiyat hamda Davlat manfaatlariga rioya qilish uchun mas’uldir.[2] Maktabgacha ta’lim uyg’un rivojlangan shaxsni tarbiyalash, bolani butun kelajagini belgilab beradigan bilim va qadriyatlarni yosh avlod qalbiga singdirishda juda muhim ahamiyatga ega bo’lgan muassasadir. O’yin maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning asosiy faoliyati bo’lib, u orqali bola shaxs sifatida shakllanadi. O’yin bolaning o’quv, mehnat faoliyati, kishilarga munosabatning qay darajada shakllanganligimi belgilab beradi. O’yin bolalarning jismoniy rivojlanishi, maktabgacha ta’lim muassasasining ta’lim-tarbiya ishida, bolalarni aqliy,axloqiy, mehnat va estetik tarbiyalashda katta ahamiyatga ega. Jamiyatning ma’naviy takomillashuvi unda amalga oshiriladigan ta’lim-tarbiya ishlarining mazmuni, shakl va mohiyatiga bog’liqdir. Shu boisdan ham ta’limdagi yangilanishni, respublikamizda amalga oshirilayotgan bosqichma-bosqich ta’lim tizimini pedagogik talqin qilish, bu jarayonni samaradorli kechishini ta’minlash zaruriyati yuzaga keladi. Haqiqatdan ham o’yin, har bir yosh bosqichda bolaning tevarak atrofdagi hayotni va kishilar o’rtasidagi turli munosabatlarni har tomonlama bilib olishga qaratilgan faoliyatidir. Maktabgacha yoshdagi bolaning o’yin faoliyati mazmun jihatdan har kungi vaziyatga qarab o’zgarib turadi. O’yin doimo o’zgarib turganligi tufayli bola o’ynab charchamaydi, zerikmaydi. Bolaning atrof muhitga, kishilarga, narsalarga va o’ziga bo’lgan turli munosabatlari mazmun hamda shakl jihatdan har doim o’zgarib turadigan o’yin jarayonida namoyon bo’ladi. Bolalarning turli ehtiyojlari, istak va qiziqishlari, qobiliyatlari hamda bir qancha shaxsiy fazilatlari o’yin jarayonida bevosita rivojlanadi. O’yin jarayonidagi bolalar faol faoliyatining psixik taraqqiyot uchun ahamiyati shundaki, bolalarning turli sifat va fazilatlari o’yin jarayonida faqat namoyon bo’libgina qolmasdan, bunda sifat va fazilatlar mustahkamlanadi, o’zlashtiriladi. Shuning uchun psixologik nuqtai nazardan oqilona, ya’ni, to’g’ri tashkil qilingan o’yin bola shaxsini har tomonlama o’stiradi va shuning bilan birga bolaning butun psixik jarayonlarida – sezish, idrok, diqqat, xotira, tafakkur, hayol va irodani ildam rivojlanishiga yordam beradi. O’yin o’z mohiyati jihatidan katta kishilarning xatti-harakatlari va xulq-atvorlariga faol taqlid qilishdan iborat bo’lishi tufayli bolalarda ma’naviy sifatlarning mustahkamlanishi uchun va odob-axloq qoidalarini bilib olishlari uchun keng imkoniyatlar beradi. Maktabgacha yoshdagi bola o’yin jarayonida shifokorlik yoki o’qituvchilik rolini bajarayotgan bo’lsa, shu kasbga tegishli barcha sifatlarni namoyon qilishga intiladi. Ular o’yinga juda berilib ketsalar, bajarayotgan rollariga xos sifatlar shunchalik samimiy, ijodiy tarzda namoyon bo’ladi. Bolalar uchun o’yin mazmunining hech bir chegarasi yo’q. Maktabgacha yoshdagi bolalar kattalar hayotini hamma tomonlarini o’z o’yinlarida aks ettira oladilar. O’yinning ahamiyati bola shaxsining o’sib kamolotga yetishiga ta’sir ko’rsatishdin iboratdir. O’yin har bir yosh bosqichda bolaning tevarak atrofdagi dunyoni va kishilar o’rtasidagi munosabatlarni bilib olishni ifodalaydi. Bolaning moddiy dunyoga, kishilarga, o’z-o’ziga munosabati o’zgarayotgan o’yinda namoyon bo’ladi. Bolalarning ehtiyojlari, istak, qiziqish (havas)lari bevosita o’yinda ifodalanadi. Kurs ishining maqsadi: Interfaol usullar orqali maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish haqidagi fikr-mulohazalarini o‘rganish va uni amaliyotda qo‘llash. Kurs ishining vazifalari: Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish haqida tushuncha olish va tahlil qilish. Interfaol usullar orqali maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini tahlil qilish va umumlashtirish.[3] Maktabgacha yoshidagi bolalarga ta'lim berishning о’ziga hos jihatlarini o’rganish. Kusr ishining obyekti. Interfaol usullar orqali maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish jarayoni. Kusr ishining predmeti. Interfaol usullar orqali maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish usullari. Kurs ishi materiallarining ilmiy va amaliy ahamiyati. Kurs ishida asoslangan tavsiyalar, ilmiy qarashlar Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish berishda interfaol usullar foydalanish mumkin. Kurs ishining tuzilishi: Kirish, 3 bob, 9 paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat. [1] O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni. 2020 yil 23 sentabr. [2] Maktabgacha yoshdagi bolalarga qo’yiladigan davlat talablari – T.: 2017 y. [3] Mirziyoyevning SH.M. “2017-2021-yillarda maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori. T.:-2016y. 29-dekabr.