Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni dunyo qarashini shakllantirishda oʻyinchoqlarni ahamiyati Mundarija Kirish...............................................................................................................3 I bob. Maktabgacha talim yoshidagi bolalarni dunyo qarashini shakllantirishda oʻyinchoqlarni ahamiyati ………………………………………………….....5 1. Maktabgacha yoshdagi bolalarda bilish jarayonlarini rivojlantirishda o’yin texnologiyalardan foydalanish ……………..………………............................5 2. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning dunyoqarashini shakllantirish yo’llari …………………………………………………………………………………8 II bob. Maktabgacha ta’lim tizimida o‘yinlar texnologiyasi………………..........10 III bob. Maktabgacha ta’lim tizimida pedagogik o‘yinlarning shakllari va amalga oshirish metodlari ………………………………………………….18 Xulosa …………………………………………………………………………26 Foydalanilgan adabiyotlar ………………………………………………………..27 KIRISH Kurs ishining dolzarbligi. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan keyin mamlakatimizda huquqiy demokratik davlat qurish va jahon hamjamiyati tomonidan rivojlangan davlat sifatida o‘rin olish vazifasi qo‘yildi. Albatta yurtimizda jahon talablariga mos keladigan, har tomonlama rivojlangan, o‘z kasbini puxta egallagan, vatanparvar fidoyi insonlarni tarbiyalab yetishtirishda ta’lim muassasalarida o‘qitishni yanada yuksak bosqichga ko‘tarish, uning tarbiya bilan uyg‘unligini ta’minlash katta ahamiyatga ega. Ta’lim muassasalarida Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash masalasiga e’tibor berilayotgan bo‘lsada, bu borada o‘z yechimini kutayotgan muammolar talaygina. Tadqiqot ishlari, ilmiy izlanishlarda ko‘proq ta’limiy muammolar, yangicha o‘qitish texnologiyalari mavzulari ustida bahs yuritilmoqda. Aslida, Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash birinchi masala darajasiga olib chiqish, maqsadga muvofiqdir. Chunki jamiyat ravnaqi uchun faqat nazariy bilimlarga ega bo‘lgan, mexanik mashina singari vazifalarini bajaruvchi kasb egalari emas, balki, eng avvalo chuqur his-tuyg‘uli, yuksak ma’naviy- axloqiy fazilatlarga ega shaxslar zarur. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni mustaqil, erkin faoliyati orqali axloqiy fazilatlarni tarkib toptirish bilangina bunday shaxsni Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning qiziqish va qobiliyatlarilash mumkin. Mustaqillik sharofati bilan milliy qadriyatlar, urf-odatlar, an’analarimiz, axloq-odob, madaniyatimiz qayta tiklanib, ta’lim-Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning qiziqish va qobiliyatlari mazmunining asosiga aylandi. Zero, o‘sib kelayotgan yosh avlod o‘z milliy qadriyatlarini, axloq-odob madaniyatini o‘zlashtirishi va ularga hurmat bilan qarashi lozim. Shundagina u o‘z yurtining haqiqiy vakili degan ulug‘ unvonga ega bo‘ladi. O‘zbek xalqi tarixan Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash sohasida o‘ziga xos dorulfunun yaratgan. Bu borada xalq pedagogikasi boy tajribaga ega. Bugungi kundagi Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash maqsad va vazifalarini hal etishda uning o‘rni beqiyosdir. Keyingi yillarda Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash an’analariga oid muammolar yuzasidan ko‘plab tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Tarbiyachi olimlarimiz tomonidan yaratilgan bir necha risola, qo‘llanma, ilmiy-tadqiqot ishlari bunga yaqqol misol bo‘la oladi. R.H.Jo‘rayev, P.Holmatov, Sh.Sharipov, B.Raximov, U.Nishonaliyev, N.Saidaxmedov, O‘.Tolipov, S.Nishonova, R.Safarovalarning tadqiqot ishlari shular jumlasidandir. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalashning usul va vositalari muammosiga bag‘shlangan tadqiqot ishlari ko‘plab uchrasada, ammo ular asosan katta yoshdagi tarbiyalanuvchi va talabalar o‘rtasida ushbu muammoning yechimini topishga qaratilgan. Lekin, Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalashda qo‘llaniladigan usul va vositalar haqida yaxlit bir tadqiqot ishi qilingan deb bo‘lmaydi. Qolaversa, keyingi yillarda Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalashga nisbatan ta’limga e’tibor kuchayib bormoqda. I bob. Maktabgacha talim yoshidagi bolalarni dunyo qarashini shakllantirishda oʻyinchoqlarni ahamiyati 1. Maktabgacha yoshdagi bolalarda bilish jarayonlarini rivojlantirishda o’yin texnologiyalardan foydalanish Zamonaviy jamiyatning rivojlanishi pedagogik yangiliklar tajribasini, psixologik va pedagogik tadqiqotlar natijalarini umumlashtirish va tizimlashtirishni talab qiladi. Bu muammoni hal qilish usullaridan biri bu bolalar bilan tarbiyaviy ishlarni tashkil etishning texnologik yondashuvidir. Maktabgacha ta'limda pedagogik texnologiya – bu bir nechta maktabgacha ta'lim tashkilotlarida o'quv jarayonini amalga oshirish uchun shakllar, usullar, usullar, texnikalar, o'quv vositalarining kompleksini aniqlaydigan psixologik va pedagogik yondashuvlar majmuidir. Pedagogik texnologiyalardan foydalanish zarurati quyidagi sabablarga bog'liq. Ijtimoiy buyurtma (ota -onalar, davlat talablari, bolalarning shaxsiy sifatlari); Ta'lim ko'rsatmalari, ta'limning maqsadi va mazmuni (ta'lim dasturi, ustuvor yo'nalish, monitoring natijalari va boshqalar). Pedagogik texnologiyaning ahamiyati shundaki, u: - Maktabgacha yoshdagi bolalarning yutuqlarini baholashning zamonaviy yondashuvlarini aniqlaydi; - Shaxsiy va tabaqalashtirilgan vazifalar uchun sharoit yaratadi. Maktabgacha yosh – bu shaxsning poydevori qo'yilgan, irodasi rivojlangan va ijtimoiy kompetentsiyasi shakllanadigan o'ziga xos va hal qiluvchi davr. Bu va boshqa muhim fazilatlar nafaqat maxsus mashg'ulotlar jarayonida, balki bolaga beradigan o'yinda ham mavjud: · Eng muhim ijtimoiy rollarni "sinab ko'rish" qobiliyati; · O'rganilayotgan hodisaga shaxsan ishtirok eting (motivatsiya bilim qiziqishlarini qondirishga va ijodkorlik quvonchiga qaratilgan); · Bir oz vaqt "haqiqiy hayot sharoitida" yashash. O'yinning ma’nosi – bu o'yin –kulgi va dam olish emas, balki to'g'ri yo'l -yo'riq bilan: - O'qitish usuli bo'yicha; - Ijodkorlikni amalga oshirish bo'yicha harakatlar; O‘yinning ta‘limiy va tarbiyaviy ahamiyati quyidagilarga bog‘liq: - O‘yin faoliyati metodologiyasini bilish; - Tarbiyachining har xil turdagi o‘yinlarni tashkil qilish va boshqarishda kasbiy mahorati; - Yoshi va individual imkoniyatlarini hisobga olgan holda. O‘yin texnologiyasining asosiy maqsadi – maktabgacha ta‘lim tashkiloti faoliyatining shartlariga va bolalarning rivojlanish darajasiga qarab, faoliyat ko‘nikma va malakalarini shakllantirish uchun to‘laqonli motivatsion asos yaratish. Uning vazifalari: 1. Bolaning o‘z faoliyati hisobiga yuqori darajadagi motivatsiyaga, bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirishga ongli ehtiyojga erishish. 2. Bolalar faoliyatini faollashtiruvchi va uning samaradorligini oshiruvchi vositalarni tanlash. O‘yin pedagogik texnologiyasi – bu pedagogik jarayonni turli pedagogik o‘yinlar ko‘rinishida tashkil etish. Bu o‘qituvchining izchil faoliyati: - O‘yinlarni tanlash, ishlab chiqish, tayyorlash; - Bolalarni o‘yin faoliyatiga jalb qilish; - O‘yinni o‘zi amalga oshirish; - O‘yin faoliyati natijalarini sarhisob qilish. 2. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning dunyoqarashini shakllantirish yo’llari Yurtimizda ta’lim jarayonini yanada rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu borada O’zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2023 yilni “Insonga e’tibor va sifatli ta’lim yili” deb nomlanganligida ham ko’rishimiz mumkin. Shu bilan birga ta’lim jarayonini rivojlantirish va sifatli ta’lim jarayonini tashkil qilish borasida davlat rahbari tomonidan 2022-yil 28-yanvardagi “2022-2026-yillarga mo’ljallangan Yangi O’zbekistonning taraqqiyot strategiyasito’g’risida”gi PF-60-sonli Farmoni ijrosi asosida maktabgacha ta’limda qamrov darajasini oshirish, nodavlat maktabgacha ta’lim tashkilotlarini tashkil etish, maktabgacha ta’lim tizimida ta’lim sifatini yangi bosqichga olib chiqish va interfaol ta’lim texnologiyalarini kiritishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga ta’lim berish jarayonini tashkil qilish borasida O’zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tashkilotlari uchun “Ilk qadam” Davlat o’quv dasturini amaliyotda qo’llash joriy qilindi. O`zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy sohalardagi o`zgarishlar qatorida ta`lim-tarbiya mazmunini yangilash, uni muntazam takomillashtirib borish zaruriyatini vujudga keltiradi. Bunday yangilanish va o`zgarishlar bir qator ta`lim qonunlari hamda ta`lim dasturlari asosida amalga oshirilmoqda. Darhaqiqat, bugungi kunda maktabgacha ta`lim sohasi har tamonlama rivojlanmoqda va juda katta e`tabor qaratilmoqda. Bolalarni har tomonlama yetuk qilib tarbiyalashda, barkamol avlod qilib yetishtirishda, avvalo, uning sog`ligi, nutqi va boshqa sifatlari, ingliz tili jihatidan savodxonligiga ham e`tibor qaratish lozimligi e’tiborga olinmoqda. Ta`limning yangi mazmuni bolaning har tomonlama kamol topishiga, ularni faollashtirishga qaratilgan ishlarni amalga oshirishda ota-ona va tarbiyachining zimmasiga katta ma’suliyat yuklashi shubhasizdir. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari pedagog-xodimlarining professional tayyorgarligi va mahoratini oshirib borishning takomillashtirilgan tizimi asosida izchil ishlar amalga oshrilmoqda. Ma’lumki, kichik yoshdagi bolalarning dunyoqarashlarini shakllantirishda oila va maktabgacha ta’lim tashkilotlarida berilayotgan ta’limiy-tarbiyaviy jarayonning o’rni juda katta bo’ladi. Bolaning ma’naviy-axloqiy qiyofasi, hayotiy yondashuvlari, uning uchun ustuvor ahamiyatga ega bo’lgan qadriyatlar hamda axloqiy tamoyillar mohiyati u ega bo’lgan dunyoqarash mazmunini ifodalaydi. O’z navbatida dunyoqarashning boyib borishi bolaning shaxsiy sifat va fazilatlarining tobora barqarorlashuvini ta’minlaydi. O’z mazmunida ezgu g’oyalarni ifoda etgan dunyoqarash shaxs qiyofasida namoyon bo’layotgan ijobiy fazilatlarning boyib borishiga yordam beradi. Dunyoqarash atamasi kishilarning turmush tarzi, hayoti axloq-odobi, madaniyati yanada o’zida mujassamlashtirgan tasavvurlar, bilimlar yig’indisi hisoblanadi. Inson qarashlari ong jarayoniga bog’lagan. Dunyoqarashning shakllantirish shaxsning intelektiga, irodasiga, his-tuyg’usiga, uning amaliy faoliyatiga ta’sir ko’rsatish bilan bog’liq. Yuqoridagi omillar dunyoqarashni shakllantirishning asosiy voasitalari bo’lib, insonning dunyoqarashini shakllanib borishida o’ta muhimdir. Bolalarning dunyoqarashini shakllantirishda ikkita darajaga e’tibor qaratish kerak. Birinchisi, ularning kundalik hayotda ko’rgan kechirganlari tajribasi hamda faoliyati natijasida to’plagan taavvurlari, qarashlarini tashkil qiladi. Ikkinchisini, kattalar tomonidan, jumladan ota-onasi yoki bog’chadagi tarbiyachisi tomonidan o’zlashtirgan bilim, g’oyalar yig’indisini tashkil etadi. Mazkur dunyoqarshning shaklantiruvchi bosqichlarning ikkalasi bir-biri bilan uzviy bog’langan bo’lib, bir-birini to’ldiradi. Dunyoqarashni shakllantirish uzoq muddatli, dinamik xususiyatga ega murakkab jarayon sanaladi. Agar uning qarashlari tizimi ong birligiga tayansa, inson dunyo haqida bir butun tasavvur hosil qiladi. Bundan kelib chiqadiki, dunyoqarashni shakllantirish bolaning intellektiga, irodasiga, his-tuyg’usiga, uning amaliy faoliyatiga ta’sir ko’rsatish bilan bog’liq. Dunyoqarashning intellektual tarkibiy qismi borliqni bevosita hissiy aks ettirishdan, abstract tushunchali fikrlashgacha bo’lgan harakatni talab etadi. Bolalarning amaliy faoliyat sohasi yetarlicha keng bo’lishi mumkin. Bolaalrning yoshlikda dunyoqarashlarini shakllantirish oila davrasida bolalarning dunyoqarashini shakllantirishga asosan ertak, kichik hajmdagi hikoyalar va turli xil o’yinlarining o’rni juda katta bo’ladi. Bu borada bolalarga metodik yondashuvlar asosiy vazifani bajaradi. Ta’lim berishda metodlarni qo’llanishi ta’lim oluvchilarning mantiqiy fikrlashini shakllantirish texnologiyasi, o’quvchilarning aqliy qobiliyatini rivojlantirish texnologiyasi asosida amalga oshiriladi. Tegishli texnologiyalar o’quv-tarbiya jarayoning ma’lum tarkibiy qismi, alohida shaxs sifatlarini shakllantirish, o’quv ko’nikma va malakalarini tarkib toptirishga xizmat qiladi. Ta’lim berishda bir qator tamoyillar: og’zaki, ko’rgazmali, amaliy, kitob bilan ishlash, namoysh qilish (video, tasvir orqali) orqali o’ziga xos vasifalari mavjud. Shu o’rinda shuni aytish kerakki, ta’lim jarayonida ta’lim tamoyillari o’z ichiga ta’lim metodlarini qamrab oladi. Og’zaki tamoyillarga hikoya, suhbat, tushuntirish, ma’ruza, munomala metodlarini, ko’rgazmalilik tamoyilda ta’lim berishda ko’rsatib berish orqali, amaliy tamoyillarda mashq, amaliy, laboratoriya(katta sinflarda), didaktik oyinlar, kitob bilan ishlash tamoyillairda o’qish, o’rganish, namoyish qilish tamoyllarida ko’rish, nazorat qilish, tasvirlash metodlarida foydalaniladi. Bu borada xalq og’zaki ijodi namunalarini va kichik hajmdagi asarlarni hikoya qilish metodi orqali bolalarning his-tuyg’ulariga, tasavvurlariga ta’sir etib, ularning dunyoqarashini shakllantirishga, axloqiy me’yor va qoidalarni tushunishga yordam beradi. Yaxshi bayon tavsifiga ega hikoya axloqiy tushunchalar beribgina qolmay, balki tarbiyalanuvchilarda madaniy xulq-atvor qoidalariga, ularning shakllanayotgan dunyoqarashiga ijobiy munosabatning yuzaga kelishiga xizmat qiladi. Maktabgacha ta`lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarni maktabga tayyorlash davrida tajriba o`yinlarini tashkil etish ustida ishlashning eng afzal tomonlarini ta`minlovchi innovatsion texnologiyalardan va didakik o`yinlardan foydalanib bolaning dunyoqarashini shakllantirib borish bolaning aqliy tarbiyasini yanada oshiradi. Bolalar aqliy tarbiyaga ega bo’lishda bilim berib borish, bilish qobiliyaatini, tafakkurini shakllantirishga yo’naltirilgan pedagogik faoliyatning ta’siri orqali yuzaga keladi. Bu borada bolalarning dunyoqarashlarining shakllanishida “Ilk qadam” Davlat dasturining o’rni juda katta. “Ilk qadam” Davlat o’quv dasturi bolalarning barkamol shaxs sifatida shakllanishiga qaratilgan bo’lib, ta’lim-tarbiya jarayonining maqsadlari, vazifalari, tamoyillari, kutilayotgan natijalari, mazmuni va tashkil etilishi belgilaydigan tayanch hujjatdir. Mazkur hujjat orqali ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish tamoyillari maktabgacha ta’lim tashkilotlariga tegishli tamoyillar aks ettirilgan. Ushbu tamoyillar O’zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim tashkilotlaridan kutilayotgan natijalarni huningdek, maktabgacha ta’lim tashkilotlari pedagoglari tomonidan davlar o’quv dasturini amalga oshirishda ta’minlash kerak bo’lgan rivojlantiruvchi muhitning xususiyatlarini maktabgacha bolalarga ta’lim berish va rivojlantirishdagi yondashuvlarni tavsiflaydi. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning rivojlanish jarayonida ta’lim-tarbiya jarayonining tamoyillarini o’rni juda kattadir. Tamoyillarga ko’ra, bolalarni o’ziga xos qadriyat ekanligni tan olish, ularnig huquqi, individual va rivojlanish imkoniyatlarini hisobga olib borish, har bir bolaning har tomonlama rivojlanishi va farovonligini ta’minlash, bola sog’lig’ini saqlash, mustahkamlash va xavfsiz muhitni ta’minlash, o’yin orqali ta’lim olish va rivojlantirish, maktabgacha ta’lim tashkilotining oila, mahalla bilan hamkorligini tashkil qilish kabilar yo’lga qo’yilishi tartibga solingan. Maktabgacha ta’lim bolalaning tayanch kompentensiyalarni rivojlantirish uchun asos bo’lib xizmat qiladi. Ta’lim jarayonidan keyingi bosqichlarda, shuningdek butun hayoti davomida rivojlanib borishga ahamiyatli sanladi. Kompitensiya - bolaning bilim, ko’nikma, malaka va qadriyatlari majmuasi hisoblanadi. Bolalarga ta’lim berishda kompetensiyavi yondashuv bilish bilan bog’liq bo’lgan ehtiyojlari, muammolar va imkoniyatlarga samarali javob berish qobiliyatini shakllantirish, axloqiy me’yorlar va qadriyatlarni rivojlantirish, boshqa insonlar bilan muloqot qilish, shaxsiy (“Men” konsepsiyasi)ni shakllantirishni o’z ichiga oladi. Bu borada bolalarning rivojlanish sohalari kompetensiyalari bolalarning jismoniy rivojlanish va sog’lom turmush tarzining shakllantirish, ijtimoiy-hissiy rivojlanishi, nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari, bilish jarayoning rivojlanishi, ijobiy rivojlanishiga alohida e’tibor qaratish muhim. Bolalaning rivojlanish jarayonida ijtimoiy-hissiy rivojlanish kompetensiyalarining ahamiyati alohida o’rin egallaydi. - bolalar “meni” a boshqa insonlarning hayotiy faoliyat muhitidagi roli to’g’risida tasavvurga ega bo’ladi; - o’z hissoyatlarini boshqaradi va elani vaziyatga mos ravishda ifodalaydi; - o’zgalarning hissoyotlarini farqlaydi va ularga mos ravishda javob beradi; - kattalar va tengdoshlar bilan vaziyatga mos ravishda muloqot qiladi; - murakkab vaziyatlardan chiqishning amaliy yo’’arini topadi. Shu bilan birga “Nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari” sohasi kompetensiyalari bolaning rivojlanish jarayoniga o’z ta’sirini ko’rsatmay qolmaydi. Bolalar ta’lim tarbiya jarayoni natijasida quyidagi xususiyatlar shakllanadi: - ona tili eshitadi va tushunadi; - ona tilida to’g’ri talaffuz, mosgrammatik shakllar va turli gap ruzilmalaridan foydalanadi; - chet tilini o’rganishga qiziqish bildiradi; - badiiy adabiyotga qiziqish bildiradi; - so’zning lug’aviy manosi, bo’g’inli va fonetiktuzilishi tog’risida tasavvurga ega bo’ladi; - gapning turli ma’no shakllarini mustaqil ravishda tuzadi va so’zlab bera oladi; - ona tilida yozishning dastlabki malakalari va vositalaidan foydalanish bilimiga ega bo’ladi. Kuzatish jarayonida bolalarga yangi so`zlarni o`rgatish davrida lug`atni faollashtirish mashg`ulotlarini tashkil etish ustida ishlash dolzarb metodik manba ekanligini aniqlash, umumiy holatda gap ustida ishlash dolzarb metodik manba ekanligini aniqlash, umumiy holatda o`rganish, ularning didaktik asosini belgilab dunyoqarashini kengaytirish ham mavzumizning predmeti hisoblanadi. II bob. Maktabgacha ta’lim tizimida o‘yinlar texnologiyasi Bugungi kunda bolalar uchun ko’plab rivojlantiruvchi ta’limiy o‘yinchoqlarning yangi avlodlari yaratila boshlangani hech kimga sir emas. Qadimda o‘yinchoqlar asosan harakatli va tarbiyalovchi xususiyatlarga ega bo‘lgan bo‘lsa, endilikda rivojlantiruvchi ta’limiy o‘yinchoqlar avlodi rivojlandi va ota-onalarning, ta’lim xodimlarining ishonchiga kira oldi. Sababi rivojlantiruvchi ta’limiy o‘yinchoqlar bolaga kerakli ko‘nikmalarni o‘rgatishning ajoyib usuli. Bunday o‘yinchoqlar qatoridan bolalarning ijodkorligini tarbiyalovchi o‘yinchoqlar ham borki, ilmiy tadqiqotimiz davomida ayni shu turdagi o‘yinchoqlarning ahamiyati, ularning turlarini o‘rganishga e’tibor qaratdik. Rivojlantiruvchi ta’lim o‘yinchoqlarining obrazli va mantiqiy fikrlashni shakllantirishiga ishlab chiquvchilar katta ahamiyat berishadi. Shuningdek, bolalarni belgilangan maqsadga yo‘naltirishga, muloqotga o‘rgatishga va o‘zini namoyon qilish uchun imkon berishga o‘rgatish rivojlantiruvchi ta’limiy o‘yinchoqlarning qadriyati hisoblanadi. Biroq, hamma vaqt ham ota-onalar va pedagoglar bolaning yosh xususiyati, individual qobiliyatlaridan kelib chiqib yondashmaydi. Ba’zilar, ma’lum bir yoshgacha bola belgilangan bilimlarni egallashi kerak deb hisoblasa, ba’zilari "majburiy o‘qitish" shablonida bolani rivojlantiruvchi ta’limiy o‘yinchoqlar bilan o‘ynashga undaydi. Biroq yosh xususiyati va individual qobiliyatlar hisobga olinmaydi. Olimlar besh-etti yoshgacha bo‘lgan davrda barcha bolalar ajoyib xotiraga ega ekanligini isbotladilar. Yangi ma’lumotni qabul qilish qobiliyati noyobdir va yangi narsalarni o‘rganish istagi juda katta. Natijada, ishonch bilan aytish mumkinki, insonning butun hayoti u birinchi besh-etti yil ichida egallagan bilim va ko‘nikmalariga asoslanadi. Shu nuqtai nazardan, maktabgacha ta’lim tashkiloti pedagoglari ushbu davrga iloji boricha mas’uliyat bilan yondashishlari va bolaning har tomonlama rivojlanishiga hissa qo‘shishlari kerak. Albatta, har bir yoshning o‘ziga xos xususiyatlari bor. Hech kimga sir emaski, barcha ota-onalar farzandlari tezroq gapirishini, tezroq ta’limiy jarayonga kirishishini orzu qilishadi, shuning uchun yosh otalar va onalarning birinchi savoli “Nutqni qanday va qachon rivojlantirish kerak?”-bo’ladi. Ikki yoshgacha bola o‘z tanasini, atrofdagilarni idrok etishni va bilishni, hissiyotlarni ifoda etishni, makonni his qilishni, yaqinlarini tanib olishni, ob’ektlarni harakatlantirishni o‘rganadi.