MAKTABGACHA YOSH DAVRI BOLALARIDA DIQQAT BARQARORLIGINI TA'MINLASHNING PSIXOKORREKSION ISHLARI MAKTABGACHA YOSH DAVRI BOLALARIDA DIQQAT BARQARORLIGINI TA'MINLASHNING PSIXOKORREKSION ISHLARI MUNDARIJA KIRISH I.BOB. MAKTABGACHA YOSH DAVRI BOLALARIDA DIQQAT BAR- QARORLIGINI TA’MINLASHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI 1.1. Maktabgacha yosh davri bolalarida diqqat barqarorligini ta’minlashning psixologik xususiyatlari……………………………………………………………. 1.2. Diqqatning psixologik tavsifi……………………………………………. 1.3. Maktabgacha yosh davri bolalarining diqqatning rivojlanish xususiyatlari. II.BOB MAKTABGACHA TA’LIM YOSHDAGI BOLALALARDA IDROK VA DIQQAT JARAYONLARNING AHAMIYATI…………………………… 2.1. Maktabgacha ta’lim yoshdagi bolalalarda idrok va diqqat jarayonlarning rivojlanishi………………………………………………………………………… 2.2. Maktabgacha yoshdagi bolalarda diqqat muhim psixik fenomen sifatida. 2.3. Maktabgacha yoshdagi bolalar diqqatini rivojlantirishning asosiy omillari XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR KIRISH Mamlakatimiz prezidenti Sh.Mirziyoyev maktabgacha ta’lim tizimi to‘g‘risida so‘z ochar ekan, jumladan, “Hayotimizda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lgan ta’lim-tarbiya tizimi haqida gapirganda, Abdulla Avloniy bobomizning dono fikrlarini takror va takror aytishga to‘g‘ri keladi: ta’lim-tarbiya – biz uchun hayotmamot masalasidir, qaysi sohani olmaylik, biz zamonaviy yetuk kadrlarni tarbiyalamasdan turib biron-bir o‘zgarishga, farovon hayotga erisha olmaymiz. Bunday kadrlarni millatning sog‘lom genofondini tayyorlash, avvalo maktabgacha ta’lim tizimidan boshlanadi” deya ta’kidlaydi davlatimiz bosh rahbari. [1] Mavzuning dolzarbligi:Darhaqiqat, maktabgacha ta’lim tizimi uzluksiz ta’limning birlamchi, eng asosiy bo‘g‘ini hisoblanadi. Mutaxassis va pedagoglarning ilmiy xulosalariga ko‘ra, inson o‘z umri davomida oladigan barcha axborot va ma’lumotning 70 foizini 5 yoshgacha bo‘lgan davrda oladi. Ana shu dalilning o‘zi bolalarimizning yetuk va barkamol shaxs bo‘lib voyaga yetishida bog‘cha tarbiyasi qanchalik katta ahamiyatga ega ekanini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Ma’lumki bola axborot va ma’lumotlarni qabul qilishda uning diqqati muhim rol o‘ynaydi. A.A. Lyublinskayaning ta’kidlashicha, diqqat aqliy faoliyatning alohida shakli emas, balki u har qanday aqliy jarayonga kiradi va kattalar tomonidan to‘g‘ri tashkil etilgan bolalar faoliyatining xar xil turlarida takomillashtiriladi.Maktabgacha yoshdagi bolalarda beqarorlik, impulsivlik, chalg‘ish, beparvolik, jalb qilishda qiyinchilik va diqqatni bir ob’yektga nisbatan uzoq vaqt jamlashning qiyinligi holati ko‘p kuzatiladi, ularda ixtiyoriy diqqati keyinchalik shakllanadi. Diqqatni tashkil etishdagi kamchiliklar intellektual faoliyatning rivojlanishi, o‘z-o‘zini nazorat qilish ko‘nikmalarining nomukammalligi bilan bog‘liq. Psixologiyada diqqat muammosiga doimo muhim o‘rin berilgan bo‘lib, shu bilan birga diqqat tushunchasining o‘zi fan rivojlanishining turli davrlarida turlicha ta’riflangan. Diqqatning tabiatiga oid turli qarashlar zamirida A.A. Osipova va L.I. Malashinskayalar shunday deydi: “Diqqat har doim biror narsaga qaratiladi, bir ob’yektga bo‘lgan qiziqish bir vaqtning o‘zida boshqasiga e’tibor bermaslikdir, diqqat o‘ziga xos kognitiv jarayon emas, u har qanday bilish jarayoniga (idrok, tafakkur, xotira) xos bo‘lib, bu jarayonni tashkil etish qobiliyati vazifasini bajaradi”. S.L. Rubinshteynning fikriga ko‘ra, diqqat - bu ma’lum bir ob’yektga tanlab qaratish va unga diqqatni jamlash, ob’yektga qaratilgan kognitiv faoliyatni chuqurlashtirishdir . F.N.Gonobolin so‘zlariga ko‘ra, diqqat - bu aqliy holat bo‘lib, u kognitiv faoliyatning intensivligini tavsiflaydi va unga nisbatan tor sohadagi (harakat, ob’yekt, hodisa) kontsentratsiyasida ifodalanadi. Yuqoridagi olimlar fikrlaridan ko‘rinib turibdiki, diqqat aqliy faoliyatni tashkil etishning psixik omillaridan biridir. Diqqat turli xil xususiyatlar, ya’ni hajm, taqsimot, qat’iylik, konsentratsiya, intensivlik, tebranish va almashinish bilan tavsiflanadi. Diqqatning har bir ko‘rib chiqilgan xususiyati o‘ziga xoslikka ega. Maktabgacha yoshdagi bolalarda ham diqqatni rivojlantirish kelgusi faoliyati uchun zaruriy shart hisoblanadi. Shuning uchun diqqat shaxsning rivojlanish darajasini umumiy baholashning eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. Bolada diqqatni biror narsaga qaratib, ko’rgan yoki eshitgan narsalarini xotirada saqlashi mumkin, ammo ilgari qabul qilingan ma’lumotlardan yod ma’lumotlarni qabul qilganda unda ikkilanish, tushunmovchilik holati yuzaga keladi. Bunday harakatlar asosan maktabgacha yoshdagi bolalarda ko‘p kuzatiladi. Ushbu yoshdagi bolaning diqqati uning atrofdagi predmetlar va ular bilan amalga oshiriladigan harakatlarga nisbatan qiziqishlarini aks ettiradi. Bola faqat qiziqish yo‘qolguncha diqqatini qaratadi. Yangi ob’yektning paydo bo‘lishi darhol diqqatni unga o‘tkazishga olib keladi, shuning uchun bolalar kamdan-kam hollarda uzoq vaqt davomida aynan bir faoliyatga nisbatan diqqat qaratadi. Ammo, maktabgacha yoshdagi bolalar faoliyatining murakkablashishi va ularning umumiy aqliy rivojlanishi tufayli diqqat ko‘proq konsentratsiya va barqarorlikka ega bo‘ladi. Demak, aksar hollarda maktabgacha yoshdagi bazi bolalar bir xil o‘yinni 30 daqiqa davomida o‘ynashlari mumkin bo‘lsa, besh yoki olti yoshga kelib, o‘yinning davomiyligi 2 soatgacha oshishi mumkin. Buning sababi shundaki, o‘yin odamlarning yanada murakkab harakatlari va munosabatlarini aks ettiradi va unga bo‘lgan qiziqish doimiy ravishda yangi vaziyatlarni joriy etish bilan qo‘llabquvvatlanadi. Boshqacha aytganda maktabgacha yoshdagi davrning oxiriga kelib, ongli ravishda qo‘yilgan maqsad bilan, iroda sa’y-harakatlari bilan bog‘liq bo‘lgan faol diqqatning boshlanishi paydo bo‘ladi. Uning paydo bo‘lishi bolaning psixikasida muhim neoplazma hisoblanadi. Ixtiyoriy diqqat yanada yaxshi rivojlana boshlaydi, chunki bu davrda bola va kattalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir jarayoni ham faollashadi. Bundan tashqari, bu yoshga kelib bolaning e’tibori nafaqat barqaror, hajm jihatidan kengroq, balki samaraliroq bo’ladi. Bu ayniqsa bolada ixtiyoriy harakatning shakllanishida yaqqol namoyon bo‘ladi, bola o‘z e’tiborini ular uchun intellektual jihatdan katta qiziqish uyg‘otadigan o‘yinlarga, harakatlarga, jumboqlarga, topishmoqlarga, ta’lim turidagi vazifalarga qarata oladilar va natijada intellektual faoliyatga e’tiborning barqarorligi yetti yoshga kelib sezilarli darajada oshadi. Kurs ishining maqsadi:Maktabgacha yosh davri bolalarida diqqat barqarorligini ta'minlashning psixokorreksion ishlarining ahamiyati. Kurs ishining vazifasi: Maktabgacha yosh davri bolalarida diqqat barqarorligini ta'minlashning psixokorreksion ishlarning nazariy asoslari. Kurs ishining tashkiliy tuzilmasi:Ushbu kurs ishi 2 ta bob 6 ta reja xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat I.BOB. MAKTABGACHA YOSH DAVRI BOLALARIDA DIQQAT BAR- QARORLIGINI TA’MINLASHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI 1.1. Maktabgacha yosh davri bolalarida diqqat barqarorligini ta’minlashning psixologik xususiyatlari. [1] Mirziyoyev Sh. M. “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib –intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lish kerak”. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016- yil yakunlari va 2017- yil istiqbollariga bag’ishlangan majlisdagi O’zbekiston Respublikasi Prezdentining nutqi “Xalq so’zi” gazetasi, 2017-yil 16- yanvar, № 11.