Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirish (Мактабгача ёшдаги болаларда ижтимоий масъулиятни шакллантириш) Reja: Kirish. 1. Ijtimoiy mas’uliyat tushunchasi va uning pedagogik mohiyati. 2. Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy mas’uliyatni rivojlantirish bosqichlari. 3. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida mas’uliyatni shakllantirish usullari. 4. Ota-onalar bilan hamkorlikning ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirishdagi o‘rni. 5. Zamonaviy pedagogik metodlar va xorijiy tajriba asosida ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirish. Xulosa. Zamonaviy ta’lim tizimi oldida turgan asosiy vazifalardan biri – ijtimoiy mas’uliyatli, ongli, axloqiy yetuk va faol fuqarolarni tarbiyalashdir. XXI asrda insoniyat taraqqiyoti nafaqat texnologik yutuqlar, balki ijtimoiy qadriyatlar, fuqarolik ongining kuchayishi va jamiyatdagi mas’uliyatli munosabatlar asosida belgilanmoqda. Bunday yuksak fazilatlar esa inson shaxsida bolalik davridan boshlab shakllanadi. Aynan shuning uchun ham maktabgacha ta’lim tizimi bugungi kunda strategik ahamiyat kasb etmoqda. Bu bosqichda bola nafaqat nutq, fikrlash, sezgi va motorika kabi ko‘nikmalarni egallaydi, balki shaxsiy va ijtimoiy fazilatlarini ham rivojlantiradi. Ular orasida ijtimoiy mas’uliyat eng muhimlaridan biridir. … Ijtimoiy mas’uliyat bolaning ichki motivatsiyasi, axloqiy qarashlari, shaxsiy o‘zgarishlari orqali shakllanadi. Bu jarayon bola jamiyatga kirgan ilk daqiqalardanoq – oilada, keyin esa maktabgacha ta’lim muassasasida boshlanadi. Bola uchun mas’uliyat avvalo topshiriq bajarish yoki vazifani oxirigacha yetkazishdan iborat bo‘lsa-da, bu tushuncha vaqt o‘tishi bilan murakkablashadi va kengayadi. U boshqalarning huquq va ehtiyojlarini hisobga olish, jamoaga hissa qo‘shish, o‘zining xatti-harakatlari oqibatini baholash, jamiyatda o‘z o‘rnini topish kabi ko‘nikmalarni o‘z ichiga oladi. … Mas’uliyatni bosqichma-bosqich shakllantirishda pedagogik muhit, guruh ichidagi ijtimoiy atmosfera, tengdoshlar bilan o‘zaro munosabatlar ham muhim omil hisoblanadi. Jamoaviy o‘yinlar, loyihaviy ishlar, guruh topshiriqlari, teatr mashg‘ulotlari orqali bolalar o‘zaro ta’sirlashuvni o‘rganadilar. Bunday faoliyatlar orqali mas’uliyat bir vaqtning o‘zida ham shaxsiy, ham jamoaviy tusga ega bo‘ladi. … Ota-onalarni tarbiyaviy faoliyatga jalb qilishning yana bir samarali usuli – ota-onalar ishtirokidagi tadbirlar, mashg‘ulotlar va loyihalardir. Masalan, “Biz birgalikda javobgarmiz” mavzusidagi teatr ko‘rinishidagi chiqishlar, “Bolamga yordam beraman” nomli guruh mashg‘ulotlari, ota-onalar va bolalar ishtirokidagi viktorinalar, ekskursiyalar orqali mas’uliyat tushunchasi nafaqat bola, balki ota-onaning ongida ham mustahkamlanadi. Bunday tadbirlar bolaga ota-onasining faolligini ko‘rsatadi va uni xursand qiladi. Bola o‘z oilasi bu jarayonda faol ishtirok etayotganini ko‘rib, o‘zining jamoadagi o‘rnini yanada jiddiy anglaydi. … Bugungi tez sur’atlar bilan o‘zgarib borayotgan axborot asrida an’anaviy ta’lim yondashuvlari zamonaviy metodlar bilan boyitilishi zarur. Ayniqsa, maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy mas’uliyat tuyg‘usini shakllantirishda yangicha pedagogik texnologiyalar, ilg‘or xorijiy tajribalar va innovatsion yondashuvlarning ahamiyati beqiyosdir. Bu jarayonda bola nafaqat o‘zini jamiyatda tutish me’yorlarini o‘rganadi, balki ularni ongli ravishda qabul qilish, tanqidiy fikrlash, mustaqil harakat qilish va o‘z xatti-harakatlariga baho berishni ham o‘rganadi. … Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy mas’uliyat – bu bolalikdan shakllantiriladigan, umrbod asqotadigan muhim fazilatdir. Uni shakllantirishda oila, MTT va jamiyatning har bir a’zosi birdek mas’uldir. O‘zaro hamkorlik, uzluksiz muloqot, bolaga nisbatan hurmat va e’tibor bilan yo‘naltirilgan pedagogik ta’sir orqali biz ijtimoiy mas’uliyatli, fuqarolik pozitsiyasi aniq, o‘ziga va jamiyatga foydali shaxsni voyaga yetkazishimiz mumkin. Bu esa nafaqat ta’lim tizimining, balki butun jamiyatning yutug‘idir.