Maktabgacha yoshdagi bolalarning qonun bilan himoyalangan huquqlari MUNDARIJA I. Kirish………………………………………………………………...3 II. Asosiy qism Maktabgacha yoshdagi bolalarning asosiy huquqlari…………….…5Ta'lim va tarbiya huquqi………………………………………...….13Oilaviy va ijtimoiy himoya huquqlari…………………………...…15Huquqiy himoya va xalqaro me’yorlar………………………….....19III. Xulosa…………………………………………………………….28 IV. Foydalanilgan adabiyotlar………………………………………30 KIRISH Bugungi kunda yurtimizda bolalarni ijtimoiy, iqtisodiy, huquqiy, maʼnaviy jihatdan himoya qilish boʼyicha juda koʼplab amaliy ishlar amalga oshirilmoqda. Bu borada tegishli huquqiy baza shakllangan. Jumladan, Oʼzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Oila kodeksi, Fuqarolik kodeksi, Mehnat kodeksi, Jinoyat kodeksi va boshqa bir qator qonun hujjatlarida bolalar huquqlarini himoya qilishga oid normalarda oʼz ifodasini topgan. Bola huquqlari toʼgʼrisidagi Konvensiya inson huquqlari sohasidagi eng muhim hujjatlardan biridir. Hozirgi kunda bolalarni himoya qilish va ularning huquqlari toʼliq amalga oshirilishini taʼminlash butun dunyoda davlatlarning majburiyatlariga aylandi. Bola huquqlari toʼgʼrisidagi Konvensiya esa bunga toʼliq asos boʼla oladi. Maʼlumki, Mavzuning dolzarbligi: BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi (1989) bolalar huquqlarini himoya qilish sohasida muhim rivojlanishga aylandi. Bu 54 moddadan iborat huquqiy hujjat. BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi nafaqat yuqori darajadagi xalqaro huquqiy hujjat, balki katta psixologik va pedagogik ahamiyatga ega hujjatdir. Konvensiya har bir bola uchun irqidan, rangidan, jinsidan, tilidan, dinidan, siyosiy yoki boshqa qarashlaridan, milliy, etnik va ijtimoiy kelib chikishidan qat’i nazar, quyidagilarga qonuniy huquqni tan oladi: tarbiyalash; rivojlanish; himoya qilish; jamiyat hayotida faol ishtirok etish. Konvensiya bolaning huquqlarini ota-onalarning va bolalar hayoti, ularning rivojlanishi va himoyasi uchun mas’ul bo‘lgan boshqa shaxslarning huquqlari va majburiyatlari bilan bog‘laydi va ularning hozirgi va kelajagiga ta’sir qiladigan qarorlarda ishtirok etish huquqini beradi. Alohida qayd etish kerakki, aholida bola huquqlariga oid huquqiy madaniyatini shakllantirishda hukumat tomonidan qabul qilingan quyidagi dasturiy hujjatlar ham muhim ahamiyatga ega. Har-yili qabul qilinadigan davlat dasturlarida yoshlar muammosi doimo diqqat marqazida bo‘lmoqda. Ayniqsa,, 2008-yilni “Yoshlar-yili”, 2010-yilni “Barkamol avlodyili”, 2014-yilni “Sog‘lom bola-yili” deb e’lon qilinishi bolalar, yoshlar va ularning tarbiyasi davlat siyosatining bosh masalasi ekanligini ko‘rsatib berdi. Ayniqsa,, bu borada mamlakat miqyosida amalga oshirilayotgan turli tadbirlar yoshlarning huquqiy madaniyatini, ularning huquq va erkinliklarini samarali amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Maktabgacha yoshdagi bolalar jamiyatning eng himoyaga muhtoj qatlamlaridan biri hisoblanadi. Ularning huquqlarini himoya qilish, jismoniy va ma’naviy rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratish davlat va jamiyatning ustuvor vazifalaridan biridir. Bolalarning to‘laqonli hayot kechirishi, ta’lim olishi, sog‘lom o‘sishi hamda zo‘ravonlik va ekspluatatsiyadan himoyalanishi xalqaro va milliy qonunchilik asosida kafolatlanadi. BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi hamda O‘zbekiston Respublikasining tegishli qonun hujjatlari maktabgacha yoshdagi bolalarning huquqlarini ta’minlashga qaratilgan. Kurs ishining predmeti: Maktabgacha yoshdagi bolalarning qonun bilan himoyalangan huquqlari, ularning xalqaro va milliy qonunchilik doirasida kafolatlanishi, huquqiy-me’yoriy bazalar va ularni ta’minlash mexanizmlari. Kurs ishining obyekti: Maktabgacha yoshdagi bolalar (0-7 yosh), ularning huquqlari, davlat va jamiyat tomonidan himoyalanish darajasi, ta’lim va ijtimoiy muassasalarda amalga oshirilayotgan huquqiy himoya choralari. Kurs ishining maqsadi – maktabgacha yoshdagi bolalarning qonun bilan himoyalangan huquqlarini o‘rganish, ularni ta’minlash va mustahkamlash yo‘llarini aniqlashdan iborat. Kurs ishining vazifalari: Maktabgacha yoshdagi bolalarning asosiy huquqlarini aniqlash;Milliy va xalqaro qonunchilikda bolalar huquqlarining aks etishini tahlil qilish;Bolalarning ta’lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy himoya sohasidagi huquqlarini ko‘rib chiqish;Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik va ekspluatatsiyaga qarshi huquqiy himoya mexanizmlarini o‘rganish;Mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish.