O‘quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish. Aqliy tarbiya (Ўқувчиларда илмий дунёқарашни шакллантириш. Ақлий тарбия) Dunyoqarashning mohiyati va ahamiyati: Dunyoqarash insonning atrof-muhit, tabiat, jamiyat va o‘z hayoti to‘g‘risidagi bilim va qarashlarining yig‘indisidir.Bu faqat insonga xos bo‘lib, u ijtimoiy ehtiyoj, o‘qib-o‘rganish, ong va tafakkur bilan bog‘liq murakkab jarayondir.Ilmiy dunyoqarashning shakllanishi: Ilmiy dunyoqarash jonli kuzatishdan abstrakt tafakkurga o‘tish orqali rivojlanadi.Bu jarayon vorislik tamoyiliga asoslanadi: o'tmish bilimlari zamonaviy dunyoqarashni shakllantirish uchun poydevor bo‘lib xizmat qiladi.Tarixiy va madaniy asoslar: Turli davrlardagi mutafakkirlar (Sharqda Farobiy, Ibn Sino; G‘arbda Arximed, Platon) o‘z zamonalarining dunyoqarash shakllanishiga ulkan hissa qo‘shgan.O‘zbekiston mustaqilligi davrida milliy qadriyatlarni tiklash va o‘zlikni anglash jarayonlari ilmiy dunyoqarashni rivojlantirish uchun muhim deb e’tirof etiladi.Dunyoqarash turlari: Mifologik dunyoqarash: Tabiat va jamiyatni fantastik tushunchalar orqali izohlaydi.Diniy dunyoqarash: Tabiiy va ijtimoiy hodisalarni ilohiy kuchlarga bog‘laydi.Falsafiy dunyoqarash: Tabiat va jamiyatni ilmiy asosda, haqiqatga yaqin tarzda tushuntiradi.Pedagogik jarayon sifatida dunyoqarash: Yoshlarning axloqiy va ma’naviy jihatdan shakllanishida ota-ona va muhitning roli muhim.Ilmiy dunyoqarashning rivoji uchun shaxsning bilim olishga intilishi va amaliy tajribalar bilan bilimni mustahkamlashi kerak.Ilmiy dunyoqarashni shakllantirish usullari: Tajriba va mantiq asosida bilib olish.O‘tmish mutafakkirlarning merosini o‘rganish va shaxsiy tajribani amalda qo‘llash.Mustaqil fikrlash va zamonaviy talqinlar: Hozirgi sharoitda yangicha tafakkur shakllantirish, eskicha dunyoqarashni yangilash, va mustaqil fikrga asoslangan ilmiy yondashuv zarur.O‘sib kelayotgan avlodning ilmiy dunyoqarashini shakllantirish barcha davrlarda bo‘lgani kabi, hozir ham millatning yetuk kishilari diqqat markazida. Shunday ekan, dunyoqarashni o‘zini qanday tushunish lozim? Dunyoqarash – bizni o‘rab olgan borliq nima, u qanday rivojlangan, tabiatda qanday inson o‘rin tutadi, uning ongi qanday paydo bo‘ldi va kamol topdi, jamiyatning yaralish tarixi qanday, insoniyat turmush darajasini qanday qilib yaxshilash mumkin va shu kabi masalalarga kishilarning turlicha qarashlari, munosabatlaridir. Inson o‘z faoliyatida ma’lum ilmiy bilimlardan, qonuniyatlardan, tushuncha va g‘oyalardan foydalanadi. Ana shu bilimlarga asoslanib, tabiat, jamiyat va inson tafakkuri hodisalarini baholaydi, ularni o‘ziga talqin etib, ma’lum xulosalarga keladi. … Avloniyning fikricha, sog‘lom fikr, yaxshi axloq, ilm-ma’rifatga ega bo‘lish uchun badanni tarbiyalash zarur. Badanni sog‘lom va quvvatli bo‘lmog‘i insonga eng kerakli narsadir. Chunki o‘qimoq, o‘qitmoq va o‘rgatmoq uchun insonga kuchli, kasalsiz jasad lozimdir. Dunyoqarash pedagogik jarayon sifatida. Bilimni egallash murakkab ziddiyatli jarayon bo‘lib, u insondan eng avvalo fiziologik jihatdan barkamollikni, ya’ni 5 asosiy sezgi organlarini bus-butun bo‘lishini, hamda bilim olish uchun tinimsiz mashq qilishni, qunt bilan mehnat qilishni talab qiladi.