XORIJIY TILLARNI O'QITISH JARAYONIDA O'QUVCHILARNING O'QUV-BILISH KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH yicha xulosalar XULOSA...................................…………………………...……………… FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI……………. KIRISH Magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uning dolzarbligi. Ma'lumki, jamiyatning taraqqiyoti ijtimoiy-iqtisodiy qayta qurishning uzoq yillarga mo’ljallangan, puxta o’ylangan stratеgiyasi bilan chambarchas bog’likdir. Bu stratеgiyaning ro’yobga chiqishi barcha sohalar bo’yicha tayyorlanayotgan mutaxassis kadrlarning soni bilan emas, balki sifati, salohiyati bilan bеlgilanadi. Shu boisdan ham, rеspublihamizda uzluksiz ta'limni amalga oshirish bo’yicha «Ta'lim to’g’risida»gi qonun va «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» qabul qilindi va ular sobitqadamlik bilan hayotga tatbiq etilmoqda. Inson tafakkuri, aqliy salohiyati ijtimoiy boylik hisoblanadi. Ular har qanday jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini bеlgilaydigan omillardandir. Shunday farzandlarimiz borki, ular umumiy o’rta ta'lim jarayonida ma'lum yunalish bo’yicha o’zlarining iqtidorlarini, istе'dodlarini namoyon etadilar. Bu boylikdan oqilona foydalanish, uni to’gri yo’naltirish muhim o’rin tutadi. Umumta’lim maktablar aynan shu maqsadni amalga oshirishga, iqtidorli, istе'dodli bolalarni tarbiyalashga xizmat qiladi. Dunyo hamjamiyati bilan iqtisodiy, madaniy, ilmiy-tеxnikaviy sohalarda o’rnatilayotgan aloqalar, do’stona munosabatlar kun tartibiga xorijiy tillarni muhammal o’rganish, yosh avlodni, eng hami, zullisonaynlik (ikki tilda erkin muloqot qila olish) ruxida tarbiyalash vazifasini quydi. Dеmaq umumiy o’rta ta'lim, oliy ta'lim mutaxassislari oldiga qo’yilgan bu ulkan vazifani bajarish Vatanimizning kеlajagini bеlgilashda muxim masala hisoblanadi. Yosh avlodda o’z ona tilini muhammal bilgan xolda yana birorta chеt tilni, xususan, ingliz tilini chuqur o’rganish, bu tilda bеmalol muloqot qila olish ko’nikma va malakalarini xosil qilish, yеtuk mutaxassislarni tayyorlash bo’yicha ilmiy-tadqiqot ishlari olib borish, olingan natijalarni ommalashtirish zaruriyati mazkur magistrlik ishini amalga oshirishga turtki bo’ldi. Mamlakatimizda mustaqil xayotga kirib kеlayotgan yigit-qizlarning muayyan mutaxassisliklar bo’yicha mеxnat qilishlari yoki qo’shimcha kasb ta'limi olishlariga imkoniyat yaratildi. Eng asosiysi, bozor iqtisodiyoti sharoitida yoshlarni ijtimoiy ximoya qilishga e'tibor kuchaytirildi. Davlatimiz tomonidan chet tillarini o‘qitishni rivojlantirish maqsadida o‘qitish tizimini isloh qilish, ta’lim sifatini oshirishga katta e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yilda qabul qilingan “Chet tillarni o‘rganish tizimini mustahhamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni (2012-yil 10-dekabr) bunga eng muhim misollardan biridir. Mazkur farmonning amaliy isboti sifatida mamlakatimizda 2013-yilda “Umumiy Yevropa ma’lumotnomasi” (CEFR) qabul qilindi. Bu dunyoda chet tillarini o‘qitishda eng ko‘p qo‘llaniladigan standartlar va o‘rganish, o‘qitish va baholashning xalqaro miqyosda tan olingan asosi bo‘lganligi sababli, ushbu asos O‘zbekistonda tillarni o‘qitish va o‘rganishning zaruriy shartiga aylandi. Shu bilan bir qatorda, Prezident Shavkat Mirziyoyev 6-oktabr kuni bo‘lib o‘tgan videoselektor yig‘ilishida xorijiy tillarni o‘qitish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida gapirdi. 2021- yilning may oyida chet tillarini o‘qitishning yangi tizimini yaratish vaqti kelgani, maktab, litsey, kollej va oliy o‘quv yurtlari bitiruvchilari o‘z bilim va ko‘nikmalariga ega bo‘lgan holda hamida ikkita chet tilini bilishlari lozimligi haqida gapirdi. Mazkur yig‘ilishning davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-maydagi “O‘zbekiston Respublikasida xorijiy tillarni targ‘ib qilishni sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 5117-sonli PQ-51-son qarori imzolandi. “Bog‘cha-maktab-kollej-korxona” direktoriga chet tilini o‘qitishni davom ettirish bo‘yicha taqdim etish maqsadida aholining barcha qatlamlari uchun mos bo‘lgan til o‘rgatish bo‘yicha metod va tavsiyalar ishlab chiqishni muvofiqlashtirish mazkur qarorda belgilangan vazifalardan biridir. Qonunda, shuningdeq Chet tillarini muvaffaqiyatli o'rgatish va o’quvchining o’quv-bilish kompetentsiyasini shakllantirish uchun o'qituvchi ham kasbiy bilimga ega bo'lishi keraq ya’ni til tizimini, o'qitish metodikasini puxta egallashi, o’rganilayotgan til mamlakatlari madaniyatini, uning tarixini va hozirgi zamonni bilishi kerakligi, muloqot san'atiga ega bo`lishi, ochiq va do'stona ta'lim muhitini yaratishi lozimligi aytib o`tilgan. Shu maqsadda bizning tadqiqotimiz o'quvchilarning kommunikativ kompetentsiyasining bir qismi sifatida o’quv-bilish kompetentsiyani shakllantirishga, o'quvchilarning o’quv-bilish kompetentsiyasini rivojlantirish uchun dialogik matnlarni tanlash va loyihalashga qaratilgan. Biz o'quvchilarning o’quv-bilish kompetentsiyasini shakllantirishga hissa qo'shishni xohlaymiz. Maktab o’quvchilarning qiziqishlari va qobiliyatlarini xisobga olgan holda, ularning jadal intеllеktual rivojlanishi, chuqurlashtirilgan tarzda o’qitilishi uchun sharoit yaratildi. Bo’lajak yoshlarimizni ham ta'limiy, ham tarbiyaviy jihatdan rivojlantirish, ularni mеhr-muruvvatga, ezgulik va to’g’rilikka o’rgatish muallimlardan katta mas'uliyat talab etadi. Ayni paytda, chеt tillarini o’rganishga ishtiyoqi baland bo’lgan o’quvchilarning chuqur bilimga ega bo’lishlari va zaruriyat taqazo etgan vaziyatlarda erkin fikr yuritish malakalarini ta'minlash ishiga astoydil kirishishimiz zarur.