MUNDARIJA KIRISH. I.BOB. PSIXODIAGNOSTIKA NAZARIY ASOSLARI 1.1 Psixodiagnostikaning fan sifatidagi shakllanishi va rivojlanish tarixi 1.2 Psixodiagnostikaning asosiy tamoyillari va metodologik yondashuvlari II.BOB. AMALIY TOPSHIRIQ XARAKTERIGA KO‘RA PSIXODIAGNOSTIK METODIKALAR KLASSIFIKATSIYASI 2.1 Psixodiagnostik metodikalarni tasniflash mezonlari 2.2 Amaliy topshiriq xarakteriga ko‘ra metodikalar turlari(Intellektni o‘lchovchi metodikala,Shaxs xususiyatlarini aniqlovchi metodikalar, Emotsional holatni baholovchi metodikalar,Kasbiy yo‘nalish va qobiliyatlarni aniqlovchi metodikalar) XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI ILOVA KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Hozirgi davrda jamiyat taraqqiyotining muhim omillaridan biri inson omilini chuqur o‘rganish, har bir shaxsning psixologik xususiyatlarini to‘g‘ri baholash va ularni amaliy faoliyatda inobatga olishdir. Shaxsning psixik holatini, qobiliyatlarini, temperamenti va xarakterini o‘rganish orqali uning imkoniyatlari, ijtimoiy moslashuv darajasi hamda kasbiy yo‘nalishini aniqlash mumkin. Shu nuqtai nazardan, ‘‘psixodiagnostika’‘ fani psixologiya tizimida alohida ahamiyat kasb etadi. Psixodiagnostika — bu shaxsning individual-psixologik xususiyatlarini ilmiy asosda o‘lchash, aniqlash va baholash jarayonidir. U insonning ichki dunyosini, shaxslararo munosabatlardagi o‘ziga xosliklarini, intellektual va emotsional holatlarini tadqiq etishga imkon beradi. Psixodiagnostik faoliyatning asosiy maqsadi — shaxs haqida aniq, obyektiv va ishonchli ma’lumot olishdir. Bu esa psixologik amaliyot, pedagogik jarayon, kadrlar tanlash va boshqaruv tizimlarida samarali qarorlar qabul qilish uchun zarurdir.Bugungi kunda shaxs psixodiagnostikasida turli metodikalar — ‘‘testlar, so‘rovnomalar, suhbatlar, kuzatuvlar, proyektiv usullar’‘ va ‘‘eksperimental tadqiqotlar’‘ keng qo‘llanilmoqda. Har bir metodika insonning muayyan psixik jihatini aniqlash, uni baholash va tahlil qilish imkonini beradi. Shu boisdan metodikalarni to‘g‘ri tanlash va ularni ilmiy asosda qo‘llash psixologik tashxis qo‘yish jarayonining muhim bosqichidir[1]. Psixodiagnostika jarayonida metodikalarning tasnifi alohida ahamiyatga ega. Chunki ular turli mezonlarga — o‘lchash maqsadiga, qo‘llanish sohasiga, tahlil darajasiga yoki natijalarni talqin qilish usullariga ko‘ra farqlanadi. Masalan, ayrim metodikalar shaxsning intellektual salohiyatini aniqlashga yo‘naltirilgan bo‘lsa, boshqalari emotsional holatni, motivatsion tizimni yoki ijtimoiy xulq-atvorni tahlil qiladi. Shu jihatdan psixodiagnostik metodikalarni ilmiy asosda tasniflash va ularning amaliy imkoniyatlarini o‘rganish — zamonaviy psixologiya fanining dolzarb vazifalaridan biridir. O‘zbekiston ta’lim tizimida ham shaxs psixodiagnostikasiga katta e’tibor qaratilmoqda. Bu yo‘nalish nafaqat o‘quvchilarning bilim darajasini, balki ularning psixologik holati, iqtidorini, shaxsiy rivojlanish dinamikasini baholash imkonini beradi. Psixodiagnostika natijalari ta’lim jarayonini individuallashtirish, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvni amalga oshirish va kasb tanlashda to‘g‘ri yo‘naltirish uchun xizmat qiladi. Mazkur kurs ishining ‘‘dolzarbligi’‘ shundaki, hozirgi zamonda inson omilining ijtimoiy, iqtisodiy va ta’lim tizimidagi roli tobora ortib borayotgan bir paytda, shaxs psixodiagnostikasida qo‘llaniladigan metodikalarni ilmiy asosda o‘rganish zarurati kuchaymoqda. Bu esa psixolog mutaxassislarning kasbiy tayyorgarligini oshirish, amaliy faoliyatda metodikalar bilan to‘g‘ri ishlash malakasini shakllantirishni taqozo etadi. Inson psixikasini chuqur o‘rganish, shaxsning individual-psixologik xususiyatlarini aniqlash va ularni to‘g‘ri baholash hozirgi zamon psixologiyasining eng muhim vazifalaridan biridir. Bu jarayonni samarali tashkil etish uchun psixodiagnostika fanining ilmiy asoslariga tayanish zarur. Psixodiagnostika insonning ruhiy holati, shaxs sifatlari, qobiliyati, emotsional va ijtimoiy xulq-atvorini aniqlashga xizmat qiluvchi ilmiy usullar majmuasidir. Amaliy psixologiyada turli yo‘nalishlarda — ta’lim, tibbiyot, mehnat, harbiy, sport va kasbiy tanlov jarayonlarida — psixodiagnostik metodikalardan keng foydalaniladi. Shu sababli, psixodiagnostik vositalarning to‘g‘ri tanlanishi va ularni amaliy topshiriq xarakteriga muvofiq qo‘llash katta ahamiyat kasb etadi. Har bir metodika maqsad, ob’ekt, sharoit va natijalarni talqin qilish uslubi jihatidan bir-biridan farq qiladi. Mazkur kurs ishida psixodiagnostik metodikalarning amaliy topshiriq xarakteriga ko‘ra klassifikatsiyasi o‘rganiladi. Ya’ni, shaxsning psixologik xususiyatlarini o‘rganishga qaratilgan testlar, so‘rovnomalar, proyektiv metodlar va kuzatuv usullari ularning amaliy vazifasi nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Bu esa psixologik tashxis jarayonida metodikani to‘g‘ri tanlash va natijalarning ishonchliligini ta’minlash imkonini beradi. Tadqiqotning maqsadi: Psixodiagnostik metodikalarni amaliy topshiriq xarakteriga ko‘ra tasniflash hamda ularning psixologik tadqiqotlarda qo‘llanilish xususiyatlarini tahlil qilish. Tadqiqotning vazifalari: Psixodiagnostika fanining nazariy asoslarini o‘rganish;Psixodiagnostik metodikalarning umumiy tasnifini ishlab chiqish;Amaliy topshiriqlarga mos metodikalarni tahlil qilish;Tanlab olingan metodikalarning afzallik va cheklovlarini aniqlash;Psixodiagnostika natijalarini amaliy faoliyatda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish.Tadqiqot obyekti: psixodiagnostika jarayoni. Tadqiqot predmeti: amaliy topshiriq xarakteriga ko‘ra psixodiagnostik metodikalarning klassifikatsiyasi. Tadqiqot metodlari: ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, kuzatuv, so‘rovnoma, test sinovlari va taqqoslash metodlari. [1] Lutfullina N. A. Psixodiagnostika asoslari. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2017