Dunyo geomafkuraviy manzarasini yoshlar dunyoqarashiga ta’sirini tadqiq etish MUNDARIJA: KIRISH………………………………………………………….................3IBOBDUNYO GEOMAFKURAVIY MANZARASINI YOSHLAR DUNYOQARASHIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI71.1.Bugungi dunyoning g‘oyaviy- mafkuraviy manzarasi bilan bog‘liq tushunchalar talqini....................................................71.2.Mafkuraviy globallashuv dunyo geosiyosiy manzarasining rivojlantiruvchi asosiy omili sifatida....................................28II BOBGLОBАLLАShUV VA GEOMARKAZLARNI YOSHLAR MА’NАVIY YUKSАLIShIGА TА’SIRI....... 2.1.Mа’nаviy-mаfkurаviy muаmmоlаr: g‘оyaviy bo‘shliq vа zаrаrli g‘оyalаrning yoshlаr dunyoqаrishigа tа’siri............492.2.Glоbаllаshuv shаrоitidа yoshlаrning mа’nаviy yuksаlishigа tа’sir etuvchi geomаfkurаviy tаhdidlаrni bаrtаrаf etish muаmmоlаri.............................................................................66III BOBBUGUNGI DUNYONING GEOMAFKURAVIY MANZARASIDA YOSHLAR TARBIYASINING AMALIY ASOSLARI...........................................................733.1Dunyoni hozirgi geosiyosiy, geoiqtisodiy holati va uning yoshlar ruhiyatiga ta’sirini tavsifi va tasnifi...........................733.2Ma’naviy-mafkuraviy tahdidlarga “g‘oyaga qarshi g‘oya” usulida qarshi kurashish: shakli, vositasi va metodlari.............................................................................85XULOSA.........................................................................................................93FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR................................................. KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Zamonaviy jamiyatda, jumladan, yoshlar orasida mafkura va ideallar masalasi juda keskin. Ideallar - bu hodisaning qimmatli yoki eng yaxshi, tugallangan holatining eng yuqori darajasi, biror narsaning individual ravishda qabul qilingan standartidir. Mafkura – turli ijtimoiy tabaqalar va boshqa ijtimoiy guruhlar manfaatlarini ifodalovchi tizimli tartibga solingan qarashlar majmui boʻlib, ular asosida odamlar va ularning jamoalarining umuman ijtimoiy voqelikka va bir-biriga munosabati tan olinadi va baholanadi. yetakchilar va mafkura mualliflarining ideallari. Bu antropokonstruksiyalar dunyoqarashning tarkibiy qismlari (ideallar - standartlar, chora-tadbirlar tizimi, mafkura - munosabatlar tizimi) bo‘lib, turli ijtimoiy harakatlar, tashkilotlar, submadaniyatlarda shakllanishi mumkin. Turli xil yoshlar ideallari va mafkuralar palitrasi maktab o‘quvchilari, talabalar, kattalar o‘rtasida bahslashsa va muayyan vaziyatda qanday harakat qilish to‘g‘risida kelisha olmasa, ularning xulq-atvorida, xatti-harakatlarida va ijtimoiy tarafdorlik hodisalariga munosabatida kuzatiladi. Voyaga etganlik va yoshlik ideallari va mafkuralari, ijtimoiy va etnik guruhlarning ideallari kabi sezilarli farqlarga ega. Ushbu g‘oyalar va mafkuralar tashuvchilari o‘rtasida qarama-qarshilik, ziddiyatning kuchayishi, qarama-qarshiliklarning keskinlashishi pedagogik kasb-hunar jamoatchiligining ushbu masalaga e'tiborini qaratishni talab qiladi. Har qanday mafkuraning o‘ziga xos g‘oyalar tizimi, ideal qanday bo‘lishi kerakligi haqidagi g‘oyasi bor: Go‘zallik, Mehnat, Ta’lim, Uyg‘unlik, Vijdon, Axloq va boshqalar, bu asosiy rishtalar bizga ajdodlarimiz bilimi bilan o‘tgan, mustahkamlangan. ming yillar davomida. Ideal holda, ular doimiy so‘nggi ijtimoiy qadriyatlarga mos keladi. Bu esa davlat va boshqa ijtimoiy va rasmiy tuzilmalar mafkurasini shakllantirish uchun juda muhimdir, chunki bu ularning shaxsni rivojlantirish uchun samarali faoliyatining asosidir. Mafkura davlat tuzilmalari va aholining holati, muloqoti va hayotiga, fuqarolik va amalga oshirilgan harakatlar uchun mas'uliyat hissiga ta’sir qiladi. Mafkura shaxsning ideallarini ijtimoiy-madaniy ideallarga aylantiradi. Mafkuralarni yaratish g‘oyalardan ideallarga keladi; o‘qituvchilar, ota-onalar, ish beruvchilar, davlat va boshqa ko‘plab jamoat tashkilotlari ideallar va mafkura shakllari masalalarida tarbiyalash bilan shug‘ullanadilar. Hozirgi vaqtda siyosiy kurash mafkurasi va g‘oyalari, hokimiyat ideallari bag‘rikenglik va insoniy munosabatlar ideallariga siljish kuzatilmoqda, shuning uchun inson jamiyatni o‘zi bilan "bezaydi" va ularni qanday rivojlantirish haqida g‘oyalarga ega bo‘ladi. Har bir inson jamiyatga va umumiy ideallarga moslashishni xohlaydi. Ammo har birining o‘ziga xosligi kuchli va sizni o‘zgacha his qiladi, keyin esa, inson jamiyat bilan qo‘shilish yoki individuallikka ega bo‘lish tanloviga duch kelganida, g‘oyalar va o‘zini o‘zi amalga oshirish g‘oyalari o‘rtasida ideallarni buzish bilan tahdid qiladigan ichki ziddiyat mavjud. Ko‘p jihatdan, bu to‘qnashuv xayoliydir, chunki o‘zlarining shaxsiy qobiliyatlari va ularni amalga oshirishlari tufayli dunyoda o‘zlarini yutuq sifatida ko‘rsatgan eng ko‘zga ko‘ringan shaxslar jamiyat tomonidan demiurjlar sifatida tan olinishi isbotlangan. Shu nuqtai nazardan, umumiy va shaxs, shaxsiy va ijtimoiy o‘rtasidagi yuzaga kelayotgan muammolarni ideallarni buzmasdan, mafkurani buzmasdan sivilizatsiyali tarzda hal etish uchun ularni dolzarblashtirish zarur. Buning uchun o‘qituvchilar samarali “asbob” yaratishlari kerak. Bu borada tadqiqot o‘tkazildi, bu shuni ko‘rsatdiki, talabalarning 5-7 foizi mustaqil ravishda ideallardan voz kechish imkoniyatidan xabardor. Bular, qoida tariqasida, kundalik hayotda tashabbuskor, mustahkam oila poydevoriga ega, azaliy qadriyatlarga yo‘naltirilgan va o‘z faoliyatida oilaviy tarbiyaga asoslangan o‘smirlar va yigitlardir. Qoidaga ko‘ra, bu talabalar yaxshi o‘quv ko‘rsatkichlariga ega va ularning shaxsiyatini shakllantirishga o‘qituvchilarning katta e'tibori mavjud. Xalqaro munosabatlar tarixining turli davrlarida xalqaro siyosatning mafkuraviy jihati turli darajadagi aniqlik bilan ochib beriladi. Va bu erda muammo nafaqat tarixiy davrlar yoki alohida hududlarning o‘ziga xos xususiyatlarida, balki "siyosiy mafkura" toifasining murakkab evolyutsiyasida, uning ongni egallab olgan ideal siyosiy tuzilmalar ta’sirini aks ettirishda etarliligidadir. Ma’lumki, mafkura atamasi zamonaviyga yaqin ma’noda Fransiya inqilobi davridan boshlab qo‘llanila boshlandi. Aynan o‘sha paytda G‘arbiy Evropa siyosiy nutqi doirasida jamiyat va davlat haqidagi turli qarashlar tarafdorlari o‘rtasida nafaqat mafkuraviy chegaralanish, balki g‘oyalar va his-tuyg‘ularni haqiqiy siyosiy resursga va o‘ziga xos siyosiy institutlarga aylantira oladigan vositalar paydo bo‘ldi. Darhaqiqat, siyosatda G‘arb mafkuraviy paradigmalarining raqobatbardosh birga yashashining klassik davri 1789-1799 yillardagi Frantsiya siyosiy tarixining keskin va jadal rivojlanayotgan voqealari sharoitida liberal, mo‘'tadil konservativ va reaktsion monarxistik dasturlar o‘rtasidagi qarama-qarshilik bilan boshlanadi. Inqilobiy Frantsiyaning mafkuraviy merosi va siyosiy kurash tajribasi mafkuraviy tamoyil bo‘yicha va Evropa davlatlararo munosabatlar tizimi darajasida chegaralanishning boshlanishi edi. Ma’lumki, Angliya, Rossiya, Avstriya, Prussiya, Ispaniya va boshqa davlatlardan iborat 1793 yildagi antifransuz koalitsiyasining asosiy vazifasi Yevropada inqilobiy g‘oyalar va antimonarxistik kayfiyatlarning tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslik edi. 19-asrda liberal va konservativ millatchilikning turli shakllari bilan ifodalangan mafkuraviy komponent davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarga tobora ko‘proq ta’sir ko‘rsatib, tobora takomillashtirilgan kontseptual va tashviqot shakllariga ega bo‘ldi. Bitiruv malakaviy ishi mavzusining ob’ekti va predmeti. Dunyoning geomаfkurаviy mаnzаrаsi va yoshlаr dunyoqаrаshi ushbu bitiruv malakaviy ishi mavzusining ob’ekti sanaladi. Bitiruv malakaviy ishi mavzusining predmeti sifatida esa dunyoning geomаfkurаviy mаnzаrаsi vа uning bugungi kundаgi yoshlаr dunyoqаrаshini shakllanishiga tа’sir etuvchi omillar o‘rganiladi. Magistrlik dissertatsiya mavzusining maqsadi. Ushbu BMIning asosiy maqsadi dunyoning geomаfkurаviy mаnzаrаsi vа uning bugungi kundаgi yoshlаr dunyoqаrаshini shakllanishiga tа’sirini o‘rganish hamda xulosa va takliflar ishlab chiqishdan iborat. Magistrlik dissertatsiya mavzusining vazifalari. Yuqoridagi maqsaddan kelib chiqib quyidagi vazifalar belgilandi. Bugungi dunyoning g‘oyaviy- mafkuraviy manzarasi bilan bog‘liq tushunchalar talqini nazariy jihatdan o‘rganish va tahlil qilishMafkuraviy globallashuv dunyo geosiyosiy manzarasining rivojlantiruvchi asosiy omili sifatida o‘rganish va tahlil qilishMа’nаviy-mаfkurаviy muаmmоlаr, g‘оyaviy bo‘shliq vа zаrаrli g‘оyalаrning yoshlаr dunyoqаrishigа tа’sirini o‘rganish va tahlil qilishGlоbаllаshuv shаrоitidа yoshlаrning mа’nаviy yuksаlishigа tа’sir etuvchi geomаfkurаviy tаhdidlаrni bаrtаrаf etish muаmmоlаrini o‘rganish va tahlil qilishDunyoni hozirgi geosiyosiy, geoiqtisodiy holati va uning yoshlar ruhiyatiga ta’sirini o‘rganish va tahlil qilishMa’naviy-mafkuraviy tahdidlarga “g‘oyaga qarshi g‘oya” usulida qarshi kurashish shakli, vositasi va metodlarini tadqiq qilishMuammoning o‘rganilganlik darajasi. Ushbu mavzu Назаров Қ., Эргашев И., Отамуротов С., Мамашокиров С., Холбеков А., Очилдиев А., Тўраев Ш., Муминов А., Муртазо Қаршибой., Каримова В., Умаров А., Қуронов М., Исломов З., Исоқов Б., Юсупов О., Муҳаммадиев Д., Минаваров С., va boshqa bir qator tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. Dunyo miqyosida esa ushbu mavzu M.M. Betilmerzaeva, M.A. Bogdanova, A.A. Gricanov, C. Vidal, S. Mermelstein kabi tadqiqotchilar tominidan o‘rganilgan. Tadqiqotning metodlari. ilmiy abstraksiyalash, induksiya va de-duksiya, qiyosiy tahlil, tarkibiy tahlil, matematik tahlil. Tadqiqotning nazariy va amaliy ahamiyati. Ushbu mavzu doirasidagi tadqiqot ishlari respublikamiz va dunyo tadqiqotchilari tomonidan atroflicha o‘rganilmaganligi, hali bu mavzudagi tadqiqot ishlari va natijalari yetarli emasligi ushbu sohada ba’zi o‘rganilmagan masala va muammolarning mavjudligini ko‘rsatmoqda. Biz tadqiqotimiz davomida dunyoning geomаfkurаviy mаnzаrаsi vа uning bugungi kundаgi yoshlаr dunyoqаrаshini shakllanishiga tа’sirni o‘rgandik, va ushbu mavzu yuzasidan ilmiy asoslangan xulosa va takliflarni ishlab chiqdik. Bitiruv malakaviy ishining tarkibiy va hajmiy tuzilishi. Ushbu bitiruv malakaviy ishining birinchi bobi “DUNYO GEOMAFKURAVIY MANZARASINI YOSHLAR DUNYOQARASHIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI” deb nomlanib, ushbu bobda Bugungi dunyoning g‘oyaviy- mafkuraviy manzarasi bilan bog‘liq tushunchalar talqini, Mafkuraviy globallashuv dunyo geosiyosiy manzarasining rivojlantiruvchi asosiy omili nazariy jihatdan yoritilgan. Bitiruv malakaviy ishining “GLОBАLLАShUV VA GEOMARKAZLARNI YOSHLAR MА’NАVIY YUKSАLIShIGА TА’SIRI” deb nomlangan ikkinchi bobida Mа’nаviy-mаfkurаviy muаmmоlаr: g‘оyaviy bo‘shliq vа zаrаrli g‘оyalаrning yoshlаr dunyoqаrishigа tа’siri, Glоbаllаshuv shаrоitidа yoshlаrning mа’nаviy yuksаlishigа tа’sir etuvchi geomаfkurаviy tаhdidlаrni bаrtаrаf etish muаmmоlаri o‘rganilgan va tahlil qilingan. Bitiruv malakaviy ishining so‘ngi uchunchi bobi “BUGUNGI DUNYONING GEOMAFKURAVIY MANZARASIDA YOSHLAR TARBIYASINING AMALIY ASOSLARI” deb nomlanib mavzuning asosiy mohiyatini yoritishga bag‘ishlangan. Ushbu bobda Dunyoni hozirgi geosiyosiy, geoiqtisodiy holati va uning yoshlar ruhiyatiga ta’sirining tavsifi va tasnifi, Ma’naviy-mafkuraviy tahdidlarga “g‘oyaga qarshi g‘oya” usulida qarshi kurashish: shakli, vositasi va metodlari tahlil qilingan. Bitiruv malakaviy ishida xulosa va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu Bitiruv malakaviy ishi jami kirish, uchta bob, har bob uchtadan paragraff, xulosa va tavsiyalar, ilova va foydalanilgan adabiyotlar qismlaridan iborat bo‘lib jami 94 betni tashkil etadi. I BOB. DUNYO GEOMAFKURAVIY MANZARASINI YOSHLAR DUNYOQARASHIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI 1.1. Bugungi dunyoning g‘oyaviy- mafkuraviy manzarasi bilan bog‘liq tushunchalar talqini