Shaxsning ongli faoliyatining shakllanishi va rivojlanishida kognitiv jarayonlarning o‘rni muhim hisoblanadi. Kognitiv psixologiyada shaxs — bu nafaqat xulq-atvor va hissiyotlar to‘plami, balki idrok, xotira, fikrlash, diqqat va qaror qabul qilish kabi yuqori darajadagi kognitiv funktsiyalarning murakkab integratsiyasi sifatida qaraladi. Shaxsni kognitiv jarayonlar orqali o‘rganish uning ong faoliyati, kognitiv xususiyatlari va ularning tashqi muhit bilan o‘zaro ta’sirini yaxshiroq tushunishga imkon beradi.