Shaxsning taraqqiyoti bevosita uning xotira jarayoniga bog‘liq. Turmushdagi kuzatishlar amaliy psixologik va maxsus eksperimental tekshirishlar ko`rsatishicha, esda qoldirishning sifatlari – uning tezligi, to`laligi, aniqligi va puxtaligi, birinchidan, esda qoldirish xillariga, ikkinchidan, esda olib qolinayotgan materialga kishining (shaxsning) munosabatiga va uchinchidan, esda qoldirish uchun qo`llanilgan maxsus metodik usullarga bog‘liq bo`lar ekan. Kalit so`zlar: xotira, tafakkur, psixologiya, diqqat, eksperiment.