Iqtisodiyot nazariyasi, fani shakllanishi jarayonida bir qancha g‘oyavi yoqimlar va maktablar mavjud. Iqtisodiyoqimlar dastlabki simerantilizmdebatalgan. Bu oqimtaraflari odamlarning, jamiyatning boyligi puldan, oltindan iborat, boylik savdoda, asosan tashqisavdoda – muomalaja rayonida paydo bo‘ladi, ko‘payadi, savdoda band boylik savdoda band bo‘lgan mehnat unumli mehnat, boshqa mehnatlar esa unumsizdir, deb tushunmay oyoztiladi. Keyinchi ayir boshlash, ya’ni savdo jarayonida hech qanday boylik yaratilmasligi, qiymatning ko‘paymasligi ma’lum bo‘ldi. Faqat ayir boshlashning ekvivalentlik tartibi, ya'ni teng mehnatga teng boylik muvozanati buzilgan taqdir da boylik bir o'rlar foydasiga qayta qismlanadi, natijada kimdir boyib, kimdir xonavayron bo‘lib boradi.