Nutqiy tafakkur insonning fikrlash jarayonidagi nutqiy faoliyatni ifodalaydi. Bu jarayon psixologiyada alohida o‘rganilib, tafakkur va nutq o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunishga yordam beradi. Nutqiy tafakkur, asosan, to‘rt komponentga tayanadi: semantik, sintaksik, pragmatik va fonetik. Bu jarayonda miya chap yarim shari asosiy rolni o‘ynaydi. Bolalar 1-2 yoshdan boshlab nutqiy tafakkurni rivojlantira boshlaydilar va bu jarayon maktabgacha bo‘lgan davrda yuqori darajada shakllanadi. O‘rganish va rivojlanish jarayonida muhit va ijodiy faoliyat katta ahamiyatga ega bo‘lib, bu tashqi va ichki omillar birgalikdagi ta’sirida yuzaga keladi.