IX-XII asrlarda mamlakatimiz hududida ro'y bergan madaniy uyg'onish (Renessans). Buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo'shganhissasi IX-XII asrlarda O'rta Osiyo xalqlarining moddiy va ma'naviy madaniyatini yuksalishi. VIII asr oxiridan IX asr boshida xalifaliknilar zaga keltirgan og'ir siyosiy va ziyotabbosiyliklarning Movarounnahr va Xurosonda olib borayotgan siyosatini o'zgartirishga majbur etdi. Birin-ketin O'rta Osiyo dahiriylar, safforiylar, somoniylar davlatlari tashkil topdi. Mamlakatda sodir bolgan bunday siyosiy o'zgarishlardan so'ng Movarounnahr Xurosondan ayrilib o'z mustaqqilligini to'latib qolish imkoniga ega bo'ldi. Movarounnahr ni birlashtirib mustahkam davlat tuzgan davlatarbobi Ismoil Somoniy, 900 yilda Xurosonning hamsafforiylaridan tortib o'lib ulkan davlat bo'ldi. Xalifa somoniylar davlatini tan olishga va unga hukmronlik yo'rligini yuborishga majbur bo'ldi. Shutariqa IX asr oxirlariga kelib Movarounnahr xalqlari Arab xalifaligidan abadiy xalos bo'ladilar va arab xalifaligidan mustaqil bo'lgan yirik feodal davlat Somoniylar davlati tashkil topadi.