IX-XII asrlarda mamlakatimiz hududida ro'y bergan madaniy uyg'onish (Renessans). Buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo'shganhissasi IX-XII asrlarda O'rta Osiyoxalqlarining moddiy vama'naviymadaniyatiniyuksalishi. VIIIasroxiri-IXasrboshidaxalifaliknilarzagakeltirganog'irsiyosiy vaziyatabbosiylarning Movarounnahrva Xurosondaolibborayotgansiyosatinio'zgartirishgamajburetdi. Birin-ketin O'rta Osiyodatohiriylar, safforiylar, somoniylardavlatlaritashkiltopdi. Mamlakatdasodirbo'lganbundaysiyosiyo'zgarishlardanso'ng Movarounnahr Xurosondanajralibo'zmustaqqilliginito'latiklabolishimkonigaegabo'ldi.MovarounnahrnibirlashtiribmustahkamdavlattuzgandavlatarbobiIsmoilSomoniy, 900yildaXurosonnihamsafforiylardantortibolibulkandavlatbarpoetdi. Xalifasomoniylardavlatinitanolishgavaungahukmronlikyorlig'iniyuborishgamajburbo'ldi. ShutariqaIXasroxirlarigakelibMovarounnahrxalqlariArab xalifaligidanabadiyxalosbo'ladivaarabxalifaligidanmustaqilbo'lganyirikfeodaldavlatSomoniylardavlatitashkiltopadi.