•Insoniyat yer yuzida paydo bo’libdiki, bir-biri bilan muloqotda bo’ladi. O’zaro tovar ayirboshlash oddiy voqea hisoblanadi. Odamzot oz narsaga qanoat qilib yurgan, ayirboshlash har zamon-har zamonda, tasodifiy bo’lgan zamonlarda bu tabiiy hol edi; mehnatning bir mahsuli boshqa bir mahsuliga ayirbosh qilinar edi. Ammo vaqt o’tgani sari mehnat taqsimoti ayirboshlash uchun tobora ko’plab mahsulotlar ishlab chiqara boshladi. Buning natijasida mol ayirboshlashning eski usuli beo’xshov va noqulay bo’lib qolgan. Eski usul jamiyat taraqqiyotiga xalaqit bera boshladi. Mehnat taqsimotining rivojlanishi tovar ayirboshlashni qabila orasidagina emas, turli qabilalar orasiga ko’chdi.