O'rta Osiyo va Xurosonda mustaqil davlatlarning tashkil topishi O'rta Osiyo va Xurosonda mustaqil davlatlarning tashkil topishi MUNDARIJA KIRISH I-BOB MOVARAUNNAHR VA XUROSONDA MUSTAQIL DAVLATLARNING TASHKIL TOPISHI 1.1. Tohiriylar va somoniylar davlatlari 1.2. Somoniylar davrida ijtimoiy-siyosiy va xo’jalik hayoti. 1.3. Qoraxoniylar davlati. II-BOB O'RTA OSIYODA MUSTAQIL DAVLATLAMING TASHQIL TOPISHI 2.1 G’aznaviylar davlati 2.2 Xorazmshohlar davlati XULOSA ADABIYOTLAR RO`YXATI KIRISH Mavzusining dolzarbligi. Har bir xalqning davlatchilik va madaniyati tarixini o‘rganish nafaqat ilmiy yoki nazariy, balki chuqur ma'naviy- ruhiy ahamiyatga ega bo‘lib, har birimizda o‘zimiz tug‘ilgan va yashayotgan ona zamin bilan mustahkam aloqadorlik hissini rivojlantiradi. Mustaqillik yillarida xalqimizning o‘z o‘tmishiga qiziqishi kuchaydi. O‘zligimizni anglash, tariximizni o‘rganish davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi. Chunki, xalqimizning madaniy- ma'rifiy an'analari va merosini o‘rganishda, milliy g‘oyaning shakllanishida tarix fanining ahamiyati beqiyosdir. Qadimgi va boy tariximizni o‘rganish, uni keng ommaga yetkazish har bir tarixchi oldida turgan dolzarb vazifadir. Renessans davrining dunyo tamaddunida naqadar muhim ekanligini muhtaram Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyevning keltirib o’tgan quyidagi fikrlaridan ham bilib olishimiz mumkin. “Hammangizga yaxshi ma’lum, antik davrda Yunonistonda yongan ilm mash’alasi to‘qqizinchi – o‘n ikkinchi asrlarda Markaziy Osiyo hududida qayta porladi. Bu davrda yurtimiz hududida O`rta Osiyo xalqlariyuzaga keldi va u butun dunyo tan oladigan mashhur daholarni yetishtirib berdi. Xususan, Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Mahmud Zamaxshariy singari o‘nlab buyuk allomalarimizning jahonshumul ilmiy-ijodiy kashfiyotlari umumbashariyat taraqqiyoti rivojiga beqiyos ta’sir ko‘rsatdi.“Islom madaniyatining oltin asri” deb e’tirof etiladigan bu davrda ona zaminimizdan yetishib chiqqan Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy, Abul Mu’in Nasafiy kabi ulug‘ ulamolar butun musulmon olamining faxru iftixori va cheksiz g‘ururi hisoblanadi[1]”. Xalqimiz tarixini o‘rganish va uni targ‘ib etishda, o‘zbek davlatchiligi tarixida, uning madaniy rivojlanishida hukmdor sulolalar boshqaruvi, ularning ayrim vakillari alohida o‘rin tutadi. O‘zbek xalqi davlatchiligi taraqqiyotida Somoniylar, Qoraxoniylar, G’aznaviylar davlatlarining hukmronligi boshqa sulolalarga qaraganda katta ahamiyat kasb etadi.Bu davr ilm-fan va ma'rifatning rivojlangan davri bo‘ldi hamda Al-Xorazmiy, Forobiy, Beruniy, Ibn Sino, Ismoil Buxoriy, Imom at-Termiziy, Ahmad Yassaviy, Bahovuddin Naqshband kabi ulug‘ mutafakkir olimlar va allomalar yetishib chiqishida muhim bosqich bo‘ldi. Kurs ishining obyekti va predmeti. Manba va adabiyotlar bilan bir qatorda mustaqillik yillarida mavzuga oid to‘plamlar nashr qilindi hamda gazeta va jurnallarda bir qator maqolalar chop etildi. Ammo, tadqiqot obyekti sifatida tanlangan mavzuga oid manba va adabiyotlarning tahlili shuni ko‘rsatdiki, bu muammo alohida ilmiy mavzu sifatida hali to‘liq o‘rganilmagan.Ushbu jihatlar mavzuning tadqiqot predmeti sifatida tanlanishiga sabab bo‘ldi. Kurs ishining maqsad va vazifalari. O`rta Osiyo xalqlari davrida Oʻrta Osiyoda mustaqil davlatlarning paydo bo‘lishi va ularning boshqaruv shakllariga bag‘ishlangan masalalarni chuqur o‘rganish va qiyosiy tahlil qilish asosida, ushbu davlatlarning boshqaruv tizimi va uslublarini yoritish maqsadida quyidagi vazifalar belgilab olindi: -O`rta Osiyo xalqlari davrida Oʻrta Osiyoda davlatchilik va boshqaruvni qiyosiy tahlil qilish va chuqurroq o‘rganish, yangi ma'lumotlarni ilmiy muomalaga kiritish; - O`rta Osiyo tashkil topgan davlatlar Somoniylar, G’aznaviylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar davlatlarining boshqaruv tizimini tadqiq qilish va xulosalar berish; -O‘zbek davlatchiligi taraqqiyotida Somoniylar, G’aznaviylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar davlatlarining o‘rni va ahamiyatini ko‘rsatish. Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Arab xalifaligi siyosiy zaiflashuvining tarixiy sabablari, Movarounnahr va Xurosonda mustaqil davlatlarning vujudga kelishi jarayonlari manba va ilmiy adabiyotlar asosida nazariy tadqiq qilindi. Kurs ishining nazariy va amaliy ahamiyati. Kurs malakaviy ishining natijalari O‘rta Osiyoning VI-VII asrlari haqida bo‘lib, O`rta Osiyo xalqlari haqidagi yangi ma'lumotlar o‘quvchilarga kengroq tushunchalar berishi, tadqiqot ishida umumlashtirilgan ma'lumotlardan ma'naviy-ma'rifiy tarbiya ishlarida hamda milliy istiqlol g‘oyalariga sodiq komil insonni tarbiyalashda foydalanish mumkin. Kursishining amaliy ahamiyati shundan iboratki, O‘zbekiston tarixining muhim sahifalaridan birini tashkil qiluvchi ushbu davrni o’rganish orqali mamlakatimiz tarixini qiziqish bilan o’rganayotgan talaba– yoshlarimiz, mustaqil qiziquvchilar uchun muhim qo’llanma bo’lib xizmat qiladi. [1] O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning 1-oktabr O’qituvchi va murabbiylar kuniga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqidan 30.09.2020