Mavzu: Klinik-diagnostik laboratoriyada xavfsiz ishlash qoidalari 1. Klinik-diagnostik laboratoriyalarda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish. Laboratoriyalarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi hamda quyidagilar nazorat qilinishi lozim: - ish joylarining ahvoli; - mehnat qonunchiligiga rioya qilinishi; - baxtsiz hodisalarning o‘z vaqtida va to‘g‘ri o‘rganib chiqilishi; - mehnatni muhofaza qilishga ajratilgan mablag‘larning to‘g‘ri sarflanishi; - mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining bajarilishi. O‘zbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonunining 14-moddasiga muvofiq laboratoriyalarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini bajarish uning rahbarlaridan birining zimmasiga yuklanadi. 2. Jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalarini qo‘llash Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi: - ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar); - ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘lik o‘rinlari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); - shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; - mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari. Jamoaviy himoya vositalari (ventilatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, mahalliy so‘rg‘ichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va laboratoriyalarni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qo‘llanilishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularning qo‘llanilishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi hamda ulardan foydalanishga o‘rgatilishi lozim. 3. Zaharli moddalar bilan ishlashda va ularni saqlashda xavfsizlik qoidalari. Zaharli moddalar alohida xonada, temir seyflarda yoki temir shkaflarda, qulflangan va muhrlangan holda saqlanishi lozim. Xonada vodoprovod, kanalizatsiya, shamollatish uskunasi va havo tortuvchi uskuna o‘rnatilgan bo‘lishi kerak. Zaharli moddalar saqlanuvchi xonaning derazalarida temir panjaralar o‘rnatilgan, eshiklari temir bilan qoplangan bo‘lishi kerak. Ish hajmi kichik bo‘lgan laboratoriyalar uchun moddiy narsalar saqlanuvchi xonada temir shkaf o‘rnatilishi mumkin. Ish tugagandan keyin zaharli moddalar temir shkafda saqlanishi lozim. Zaharli moddalar saqlanuvchi shkaflar va xonaning kalitlari, shuningdek muhr va tamg‘alar, bu moddalarni saqlash uchun tayinlangan javobgar shaxsda saqlanishi zarur. Laboratoriyada zaharli moddalarning saqlanishi va ishlatilishiga hamda bu borada hujjatlarning yuritilishiga javobgar — laboratoriya mudiri (mudir yo‘qligida mudir vazifasini bajaruvchi xodim) hisoblanadi. Laboratoriyaga zaharli moddalar keltirilganda, javobgar shaxs shaxsan ularni va biriktirilgan hujjatlarni qabul qilib olishi zarur.. Zaharli moddalar saqlanuvchi xonaga muassasa bo‘yicha chiqarilgan buyruqqa asosan bunday moddalar bilan ishlashi mumkin bo‘lgan shaxslar kirishi mumkin. Zaharli moddalar alohida raqamlangan, tikilgan va muassasa rahbari tomonidan imzolangan jurnallarda nomma-nom va miqdoriy hisob-kitob qilinishi shart. Zaharli moddalar alohida raqamlangan, tikilgan va muassasa rahbari tomonidan imzolangan jurnallarda nomma-nom va miqdoriy hisob-kitob qilinishi shart. Zaharli moddalar laboratoriya tekshiruvlari uchun faqatgina laboratoriya mudiri tomonidan (yoki boshqa javobgar shaxs tomonidan) imzolangan talabnomaga muassasa rahbarining yozma ruxsati bilan beriladi. Talabnomada moddalarni qabul qiluvchi shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi ko‘rsatilishi zarur. Bunda har bir zaharli moddaning ustiga quyidagilar yozilgan yorliqlar yopishtirib qo‘yilishi shart: zaharli moddaning nomi; “Zahar” yozuvi va bosh chanoq suyagi bilan suyaklarning tasviri; “Ehtiyotlik bilan foydalanilsin!” degan yozuv. Zaharli moddalar bilan faqatgina maxsus o‘qitilgan xodimlar ishlashlari mumkin. Zaharli va kuchli ta’sir ko‘rsatuvchi moddalarni maydalash, qadoqlash va tortish ishlari havo tortuvchi shkaflarda, maxsus ajratilgan idishlarda va uskunalarda (tarozilar, voronkalar, hovoncha, silindrlar va h.k.) olib borilishi kerak. Zaharli moddalarni faqatgina tubi dumaloq kolbalarda qizdirish mumkin. Kolbalarni ochiq alangada qizdirish man etiladi. Zaharli moddalar bilan rezinali qo‘lqoplarda, himoyalovchi ko‘zoynaklarda, zarur bo‘lganda esa gazlarga qarshi niqoblarda ishlash lozim. Idishlar zaharli moddalar bilan, konsentrlangan kislotalar va ishqorlar bilan to‘ldirilganda sifonlardan yoki rezinali noksimon so‘rg‘ich o‘rnatilgan pipetkalardan foydalanish zarur. Ish tugaganidan so‘ng qo‘llar yaxshilab yuvilishi, zarur xollarda tishlar ham tozalanib, og‘iz chayilishi kerak. 4. Kislotalar bilan ishlashda va ularni saqlashda xavfsizlik qoidalari. … … … … … …