Klonlar, klonlashtirish va uning klinik ahamiyati - BIOKIMYO 2. Klonlashtirishning tabiiy mexanizmlari Mitotik klonlash: hujayralarning mitoz orqali bo‘linishi va epigenetik regulyatsiyasi Vegetativ ko‘payish: o‘simliklarda va ba’zi hayvonlarda klonlarning tabiiy hosil bo‘lishi Parthenogenez: jinsiy ko‘payishsiz organizmlarning klonlanishi Tabiiy klonlarning biokimyoviy asoslari: DNK replikatsiyasi, epigenetik mexanizmlar, hujayra sikli 3. Sun’iy klonlashtirish texnologiyalari va ularning biokimyoviy asoslari 3.1. Somatik hujayra yadrosi transferi (SCNT - Somatic Cell Nuclear Transfer) SCNT jarayonining bosqichlari: Somatik hujayradan yadroni ajratish Yadrodan holi tuxum hujayrasiga yangi yadroni joylashtirish Hujayraning epigenetik qayta dasturlanishi (reprogramming) SCNT jarayonidagi fermentlar va molekulalar: DNK metillanishi, TET fermentlari, transkripsiya faktorlarining faollashishi (OCT4, SOX2, NANOG, KLF4) 3.2. Induktsiyalangan pluripotent ildiz hujayralari (iPSC - Induced Pluripotent Stem Cells) iPSC texnologiyasining mohiyati va gen injeneriyasida qo‘llanilishi Biokimyoviy mexanizmlar: transkripsiya faktorlarini faollashtirish, epigenetik reprogramming 3.3. Genetik modifikatsiyalangan klonlashtirish (CRISPR-Cas9, TALEN, ZFN usullari) Gen tahrirlash va klonlashtirish texnologiyalarining integratsiyasi Gen ekspressiyasini boshqarish mexanizmlari 4. Klonlashtirishning klinik ahamiyati va qo‘llanilishi 4.1. Regenerativ tibbiyot va hujayra terapiyasi Klonlangan ildiz hujayralaridan to‘qimalar va organlarni yaratish Neyrodegenerativ kasalliklarni davolashda qo‘llanilishi (Parkinson, Altsgeymer) Qon kasalliklarida (leykoz) suyak iligi transplantatsiyasi uchun klonlangan hujayralarni ishlatish 4.2. Genetik kasalliklarni davolashda klonlashtirish roli Monogen kasalliklarni davolash uchun genetik tahrirlangan klonlangan hujayralardan foydalanish Organ transplantatsiyasida immunologik mos keladigan hujayralarni yaratish 4.3. Farmakologiyada klonlashtirishning ahamiyati Dori moddalarini sinash uchun inson hujayralaridan klonlangan modellar yaratish Organ-on-a-chip texnologiyalarida klonlangan hujayralardan foydalanish 5. Klonlashtirishning biokimyoviy va etnik muammolari Klonlangan organizmlarda epigenetik noaniqliklar Telomerlar qisqarishi va klonlarning erta qarishi Immunologik mos kelmaslik va immunitet javobining muammolari Klonlashtirishning axloqiy va huquqiy jihatlari